Кіріспе

1967 жылы жазылған Хаим Потоктың "Таңдалған" романы. Ол алғаш рет 1967 жылы жарық көрді. Роман 1940 жылдары Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданындағы Уильямсбург шағын ауданында өскен баяндаушы Реувен Малтер мен оның досы Дэниел Сондерстің өмірін баяндайды. 1969 жылы Реувеннің жас кезіндегі оқиғаларын көрсететін "Уәде" атты жалғасы жарық көрді.

Сюжет

1944 жылы Бруклинде он бес жасар Реувен Малтер бейсбол ойынына дайындалады: өзінің қазіргі православиелік мектебі ультра ортодоксальды хасид ешивасының командасына қарсы. Қарсы командадағы жалғыз жақсы ойыншы – Дэнни Сондерс, жақын маңдағы хасид раввині Реб Сондерстің ұлы. Ойын екі команда арасындағы соғысқа айналады, бұл олардың әртүрлі идеологияларының символы болып көрінеді. Соңғы иннингте, Реувеннің командасы жетекшілік еткенде, Реувен питчер болып қойылады. Дэнни тақтаға жеткенде, ол Реувеннің басына тікелей соққы береді, ол оның көзілдірігін сындырып, көзіне кішкентай шыны бөліктерін жібереді. Реувеннің командасы жеңіледі, Реувенді ауруханаға апарады. Дэнни кешірім сұрауға ауруханаға келеді, бірақ Реувен әлі де Дэнниге ашулы және оның әрекеттерін қабылдамайды, бұл Реувеннің әкесіне ашуландырады, ол Реувенді тыңдауға сұраған адамды тыңдау маңызды екенін еске салады. Дэнни келесі күні қайтып келгенде, Реувен оны кешіреді және олар тез арада дос болады. Реувен Дэннидің фотосуретке түсіретін естелігі бар екенін біледі, бұл оған күн сайын таңғажайып Талмудты (әкесінің тапсырған) зерттеуге мүмкіндік береді, бірақ оған басқа тақырыптарды зерттеуге уақыт қалдырады. Дэнни Рувенге кітапханаға ғылым мен әдебиет туралы кітаптарды оқуға баратынын және кітапханадағы бір адамның оған кітаптар оқып беруді ұсынғанын айтады. Дэнни бір күні өзінің қауымының раввині ретінде әкесі орнын алмастыратынын біледі, бірақ ол бұған мәжбүр болмағанын және оның орнына психологияны жалғастыра алатынын қалайды. Реувен раввин болғысы келеді, бірақ әкесі оның академиялық білім алуын қалайды. Реувен өзінің әкесі Талмуд мұғалімі екенін біледі, Дэнниге кітапханада кітаптар ұсынатын адам. Реувен ауруханадан шыққаннан кейін әкесі онымен хасидтер тарихы туралы сөйлеседі. Содан кейін ол Дэнни сияқты ақыл-ойы ұрпаққа бір рет ғана туатынын және Дэнни білімге деген мұқтажына көмектесе алмайтынын, сонымен қатар Дэнни досқа мұқтаж жалғыз бала екенін түсіндіреді. Келесі күні Рувен Дэннидің отбасылық мәжілісханасына барады, онда Дэнни мен оның әкесі арасындағы Талмудты қамтитын талқылауға куә болады. Шаббат аяқталғаннан кейін Дэнни Рувенге әкесі тек Талмудты бірге зерттеген кезде ғана сөйлейтінін айтады. Екі жігіт бір университетте оқитынын біледі, бұл Рувенді қатты қуантады. Сол жексенбіде Дэнни мен Рувен кітапханада кездеседі, онда Дэнни адам ойына деген қызығушылығын және Зигмунд Фрейдтің шығармаларын зерттеуге деген ықыласын білдіреді, ол үшін ол неміс тілін үйретеді. Келесі аптада Рувен Денни мен оның әкесімен Талмудты зерттеу үшін Сондерс үйіне қайта барады. Дэнни бөлмені тастап, шай дайындап кеткенде, ребе Сондерс Рувенге Дэннидің кітапханаға барғандығын білетінін және Дэннидің не оқып жатқанын білгісі келетінін айтады. Ол Дэннидің білімге ұмтылуына кедергі жасай алмайтынын біледі, бірақ ол ұлының православиелік сенімінен айырылады деп қорқатынын айтады. Рувен Дэнниге әңгіме туралы дереу айтады, ал кейінірек, Рувеннің әкесі Реб Сондерстің Рувенмен сөйлесуін Дэннимен жанама қарым-қатынас жасау үшін қолданғанын түсінеді. Келесі жылы Екінші дүниежүзілік соғыста одақтастардың жеңісі мен Франклин Рузвельттің қайтыс болуы басым болды, бұл Малтерлерге қайғы әкелді. Сонымен қатар, Холокост туралы хабар Америка жеріне жетеді, бұл барлық кейіпкерлерді, әсіресе раввин Сондерсті депрессияға салады. Сол жылдың жазында Рувеннің әкесі жүрек ауруынан қаза табады, ал Рувен Сондерлердің үйіне барады. Бірде тамақтану кезінде Рувен кейбір адамдар еврей мемлекетін құру уақыты келді деп санайтынын айтады, бұл раввин Сондерсті сионизмге қарсы қатал шабуылға жібереді: өте православиелік адамдар үшін Мәсіхтің келуісіз адам құрған зайырлы еврей мемлекеті Құдайдың еркіне қайшы келеді. Келесі жылы Дэнни мен Рувен Самсон Рафаэль Хирш колледжі мен семинариясына түседі. Дэннидің жағдайы нашар, себебі университеттегі психология бөлімі тек қана эксперименталды психологияны, аналитикалық психологияны оқымайды. Ақырында, Дэннидің психология профессоры оған клиникалық психологияны оқып шығуы керектігін айтады. Сол жылы Рувеннің әкесі сионисттік митингте сөз сөйлейді, оны православие баспасөзі жариялайды, ал раввин Сондерс Дэнниге Рувенмен кез-келген байланысқа түсуге тыйым салады. Рувен өзінің ең жақсы досысыз жақсы өмір сүрмейді және оның бағалары төмендей бастайды. Көп ұзамай Рубеннің әкесі екінші рет жүрек соғысына шалдықты, содан кейін ұзақ ауруханада жатысқа түседі. Рувен әкесінің жоқтығына Талмудты зерттеу арқылы күреседі, ақырында Талмудтың өте күрделі бөлімін меңгереді. Екі жылдан кейін, Палестинадағы зорлық-зомбылық аяқталғанда (1948-49 жылдар арасындағы араб-израиль соғысы) және Рувеннің әкесі жүрек соғысынан жазылғанда, Дэнниге Рувенмен достығын жаңаруға рұхсат беріледі, себебі еврей мемлекеті енді факт, және дау тудырмайды. Арадан жылдар өткен соң, Дэннидің әкесі Дэннимен үнсіздік сақтауды жалғастырады. Дэнни Рувенге әкесінің орнына алмастырмайтынын айтады. Оның орнына, ол магистратураға түсіп, клиникалық психология бойынша докторлық диссертациясын қорғайды, ал оның кіші інісі Леви, цдикты алмастырады. Дэнни Гарвардқа, Колумбияға және Берклиге түседі. Ол барлық үш университетке қабылданады, бірақ әкесі оның туралы ештеңе айтпағанын түсінбейді, себебі қабылдау хаттары пошта арқылы келді және әкесі оларды көргені анық. Дэнни мен Рувеннің колледждің соңғы курсында Пасханың бірінші күнінде Реб Сондерс Рувенді олардың үйіне шақырып, олармен сөйлеседі. Реб Сондерс Рувенге Дэнни раввиндық қызметті қабылдамайтынын білетінін, ол бұл туралы көп бұрын білгенін және оны қабылдайтынын айтады. Содан кейін ол Дэнниді үнсіздікте тәрбиелеу себебін түсіндіреді: ол Дэннидің феноменалды интеллекты басқаларға деген қайырымдылыққа әкелмейтінен қорқады. Сондықтан ол Дэнниді үнсіздікте тәрбиеледі, осылайша ол қалай сезіну керектігін білсін, және осылайша жаны болсын. Ол Дэнниді Ресейдегі туысымен де байланыстырады, ол өз отанын тастап, зайырлы профессор болған және Освенцимде өлтірілген. Реб Сондерс Рувен мен оның әкесіне Дэнниді бүгінгі күні қарсылық көрсетуге дайын болғанда көмектескені үшін алғыс айтады, оның православиелік еврей дәстүрінің бір бөлігі болып қалуына көмектескені үшін алғыс айтады, тіпті ол раввиндық рөлді қабылдамаса да. Әкесінің сұрақтарына жауап берген Дэнни, ол хасидтіктің кейбір көрінетін белгілерін (толық сақалын және иектерін) алып тастайтынын, бірақ міндеттерді сақтайтынын көрсетеді. Реб Сондерс Пасха еркіндік мерекесі екенін және ол Дэнниді босатуға тиіс екенін айтады. Сол қыркүйекте, Колумбиядағы магистратураға бара жатқан Дэнни сақалын және иектерінсіз қысқа ғана келіп қосылады. Ол енді әкесімен сөйлесетінін айтады.

Негізгі кейіпкерлер

Реувен (Роберт немесе Бобби) Малтер: қазіргі заманғы православиелік яһуди және жасөспірім бала. Ол ақылды, қауымда танымал, математика мен логикаға бейім. Әкесі оның өскенде математик болғанын қалайды, бірақ ол раввин болуды армандайды. Дэниел (Дэнни) Сондерс: Хасидтік яһуди, ол да жасөспірім. Керемет жадысы бар, психологиямен (әсіресе Фрейдтің психоанализімен) қызығушылық танытады, бірақ математикаға қабілеті жеткіліксіз. Ол психолог болғысы келеді, бірақ Хасидтік дәстүр оны әкесінің орнына раввин және цаддик болуға мәжбүр етеді, осылайша ол тұтқындалғандай сезінеді. Бұл факт Дэнни үшін кітап бойындағы маңызды жеке конфликт болып табылады. Дэвид Малтер (Реувеннің әкесі): Талмуд ғалымы, жазушы, ұлының ешивасындағы мұғалім, сионизм идеясын насихаттаушы және өзі де сионист. Хасидтер оны діннен тайған деп санайды. Дәуіт Израиль мемлекетінің құрылуын қолдайды, себебі ол Мәсіхтің дәуіріне сенеді, ал Мәсіхтің сөзбе-сөз келуіне сенбейді. Рабби Исаак Сондерс (Реб Сондерс): Раббилік дана және цаддик. Ол Дэннидің әкесі. Хасидтік қауымның раввині (рухани көшбасшысы/ұстазы), оның лауазымы атадан балаға беріліп келеді. Ол Октябрь революциясынан бұрын қауымын Ресейден АҚШ-қа көшірді. Ол зайырлы еврей мемлекетіне қарсы, себебі ол Құдайдың еркінен жоғары тұрады деп санайды. Сондай-ақ, ол өзін сионист деп жариялаған және Мәсіхтің дәуіріне сенетін, сондай-ақ зайырлы еврей мемлекетін құруды қалайтын барлық адамдарға қарсы.

Әдеби тақырыптар

Кітаптағы әдеби тақырыптарға сезімдерге (әсіресе көру қабілетіне) жиі сілтеме жасау, сұр әлемдегі шындықты іздеу, достықтың күші және әке мен бала арасындағы байланыстың маңыздылығы кіреді. Потоктың туындыларына тән көптеген тақырыптар орын алады, мысалы, әлсіз әйелдер мен балалар, күшті әке тұлғалары, зиялы кейіпкерлер, сондай-ақ заманауи секулярлы әлемде сенімнің күші мен дұрыстығы. Поток үнсіздіктің маңыздылығын және оның қарым-қатынас құралы ретіндегі рөлін ерекше атап көрсетеді. Кітап бойында Дэнни мен Реувеннің ақпаратты сөзсіз қабылдап, түсіндіретін көптеген мысалдары келтіріледі. Поток осы мәселені Дэнни мен оның әкесі арасындағы қарым-қатынасқа сілтеме жасай отырып, ашық түрде көтеріп, олардың діни оқудан басқа ауызша байланысқа түспегенін көрсетеді. Реб Сондерстің таңуымен Дэнни мен Реувен арасындағы екі жылдық үнсіздік екі дос арасындағы тығыз байланысқа толы, бірақ ол үнсіздіктің адамдар арасындағы қарым-қатынасқа қандай шектеулер қоятынын нақты көрсетеді. Тағы бір маңызды тақырып – дәстүр мен заманауилықтың қарама-қайшылығы. Реб Сондерс Талмудты оқу әдісінен бастап Израиль мемлекетінің құрылуына дейін, қазіргі заманнан, тіпті Жаңа православиеден де өзін оқшаулайды. Дэнни мен Реувен де өз мәдениетінің дәстүрлерін сақтап, жаңа елдің мәдениетін қабылдау арасындағы күреске тап болды. Олардың екеуі де ата-аналарынан өзгеше ортада тәрбиеленді және осындай жағдайға түсті. Бұл Америкаға келген көптеген иммигранттар мен олардың балаларының басынан өткен қиындықтарды көрсетеді.

Кино, теледидар немесе театрлық бейімделулер

"The Chosen" 1981 жылы фильмге түсірілді, ал 1988 жылы Бродвейден тыс, қысқа ғана өмір сүрген мюзикл қойылды. Ол бір апталық көрсетімнен кейін жабылды. Кітап Поток пен Аарон Познердің сахналық пьесасы ретінде жаңадан қойылды және 1999 жылы Арден театрында тұңғыш рет көрсетілді. Поток "Уәде" атты соңынан жазылған кітабын шығарды.