Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1989 жылғы Жапон Гран-приі (ресми түрде XV Фудзи Телевизия Жапон Гран-приі) – 1989 жылы 22 қазанда Жапонияның Сузука трассасында өткен Формула-1 автожарысы. Бұл 1989 жылғы Формула-1 чемпионатының 15-ші және соңғы кезеңінен бұрынғы жарыс еді. 53 айналымдық жарысты алтыншы орыннан бастаған «Бенетон» командасының жүргізушісі Алессандро Наннини жеңіп алды. Риккардо Патрезе «Уильямс» командасы үшін екінші орынды алды, ал Тьерри Бутсен екінші «Уильямс» машинасында үшінші орынға табан тіреді. Бұл Наннинидің мансабындағы жалғыз жеңісі болды. Бұл жарыс Формула-1 тарихындағы ең даулы жарыстардың бірі саналады, себебі ол Ален Прост пен Айртон Сенаның «Макларен» командасындағы екі жылдық қарым-қатынасының шиеленіскен нүктесі болды. Жапон Гран-приі 1989 жылғы Жүргізушілер чемпионатының Просттың пайдасына шешілді, өйткені 47-айналымдағы соқтығыс салдарынан олар екеуі де соңғы шиканде трассадан шығып кетті. Прост тоқтап қалған көлігін тастап кетті, ал Сена оны қайта іске қосып, алдыңғы қанатын ауыстыру үшін пит-стоп жасады және Алессандро Нанниниді оқтап, жеңіске жетті. Жарыс аяқталғаннан кейін Сена трассаға қайта оралу үшін маршалдардан итеріп алға жылжытқаны үшін құлатылып, титул Простқа берілді.
The 1989 Japanese Grand Prix (formally the XV Fuji Television Japanese Grand Prix) was a Formula One motor race held at Suzuka Circuit, Japan, on 22 October 1989. It was the 15th and penultimate round of the 1989 Formula One season. The 53 lap race was won by Alessandro Nannini for the Benetton team, from a sixth position start. Riccardo Patrese finished second for the Williams team, with Thierry Boutsen third in the other Williams car. It was Nannini's only win. The race is one of the most controversial in F1 history, as the culmination of Alain Prost and Ayrton Senna's tumultuous two year rivalry as teammates at McLaren. The Japanese Grand Prix decided the 1989 Drivers' Championship in Prost's favour, after a collision on lap 47 at the final chicane between him and Senna put them both off the track. While Prost abandoned his stalled car, Senna restarted his, made a pit stop to change his front wing, and overhauled Alessandro Nannini to take victory. Following the race Senna was controversially disqualified for getting a push start from the marshals to rejoin the circuit, handing the title to Prost.
Жарыстан бұрын
1988 жылғы F1 маусымында болғандай, 1989 жылы да «Макларен» командасы үстемдік танытты. Бұл жарысқа дейін Прост Жүргізушілер чемпионатында Сенадан 16 ұпаймен алда болды – 76 ұпайға қарсы 60. Бразилиялық алты жарыста жеңіске жетті, француз – төртеуде, соның ішінде Испанияда өткен бұрынғы жарыста, бірақ ұпай алатын орындарда бір рет ғана аяқтады, ал Прост маусым бойы бір рет қана ұпай ала алмады. Сондықтан Сена Әлем чемпионы атағын сақтап қалу үшін осы жарыста да, Австралиядағы соңғы жарыста да жеңіске жеткені жөн еді. Дегенмен, егер Сена соңғы екі жарыста жеңіске жетсе, Просттың нәтижесіне қарамастан чемпион атанды, себебі ең нашар нәтижелер есептен шығарылатын жүйе болды.
As in F1 season of 1988, the McLaren team had been dominant throughout 1989. Going into this race, Prost had a 16 point lead in the Drivers' Championship over Senna, 76 to 60. The Brazilian had won six races to the Frenchman's four, including the previous race in Spain, but had only finished in the points on one other occasion, while Prost had only finished out of the points once all season. Therefore, Senna had to win both this race and the final race in Australia to have any chance of retaining his World Drivers' Championship. However, if Senna did win the last two races, he would be champion regardless of where Prost finished, due to the dropped scores system.
Алдын ала біліктілік туралы есеп
Никола Ларини жұма күні таңертеңгілік екінші Гран-при үшін алдын ала іріктеу сессиясында ең жылдам болды, «Озелла» командасының жүргізушісі Филипп Аллиотты («Ларрусс Лола») шамалы басып өтті. Үшінші орынды Бразилиядағы маусымның бірінші жарысынан бері алдын ала іріктеуден өтпеген Бернд Шнайдердің «Закспид» машинасы иеленді. Автомобильдің қуаты жеткіліксіз «Ямаха» қозғалтқышы соңғы жарыстан бері бірқатар сынақтар мен даму жұмыстарынан өтті, нәтижесінде айқын жақсартулар жасалды. «Біздің маусымымыз осы жерден басталады», - деді Шнайдер. Алғашқы төртінші орынды екінші «Лола» командасының жүргізушісі Микеле Альборето иеленді. Ларинидің командаласы Пьеркарло Гинзани осы жолы бесінші орынға іліге алмады, ал Роберто Морено өзінің «Колони» машинасымен алтыншы орынды алды. «Onyx» командасы Монакодағы үшінші кезеңнен бері алғаш рет негізгі іріктеу сессиясына екі машинаны да жібере алмады, себебі Стефан Йоханссон отын сорғысының бұзылуынан кейін жетінші орынға ғана қол жеткізді. «Закспид» командасының жақсаруы Агури Судзукиге сегізінші орынға көтерілуге көмектесті, бұл оның қатарынан он бесінші рет алдын ала іріктеуден өтпеуі болды. Оскар Ларраури «EuroBrun» машинасымен тоғызыншы орынды иеленді, ал JJ Lehto-ның екінші «Onyx» машинасынан озып кетті. «AGS» командасы Францияда үш күн сынақтар өткізді, бірақ екеуі де осы сессияда жақсы нәтижелер көрсетпеді, тек Энрико Бертаджионың «Колони» машинасы ғана уақыт тізімінде олардан төмен болды, себебі итальяндық жүргізуші уақытты тіркеуге үлкермеді. Стартта Прост Сенадан күткендей әлдеқайда жылдам қашып, бразилиялықтың поул-позиция артықшылығын бірден жойды. Шындығында, Сенаның старты соншалықты нашар болды, Герхард Бергер үшінші орыннан оның қасына шыға алды. Бірақ Сенаның «Макларен» машинасы бірінші бұрышта ішкі жаққа бұрылып, «Феррари» көлігін артында қалдырды. Жарысқа дайындалуы командаласының бағдарынан айқын басым болғандықтан, жарыстың бірінші жартысында Прост өзінің көшбасшылығын шамамен алты секундқа дейін арттырды, содан кейін Сена баяу пит-стоп салдарынан қосымша екі секундты жоғалтты. Алайда, жаңа шиналар жиынтығымен күштер тепе-теңдігі өзгерді, және әлем чемпионы француздың көшбасшылығын қуып жете бастады. Алдыңғы екеудің артында Герхард Бергердің «Ferrari» машинасының беріліс қорабы 34-ші айналымда істен шықты, ал тоғыз айналымнан кейін Найджел Манселлдің «Ferrari» машинасы қозғалтқышы бұзылды. «Scuderia» машиналары жоғалып қалғаннан кейін, «Макларен» командасына қарсы шынайы қарсылықтардың барлығы жоқ болды. Сена мен Прост үшін жалғыз қарсылас – үшінші орынға ие болған Алессандро Наннини болды. Италиялық «Бенетон» командасы жарыста аз қуатты, бірақ сенімді «HBA1» қозғалтқышын, емес, дамытылған «HBA4» қозғалтқышын пайдаланды. Оның командаласы Эмануэле Пирро жарыста дамытылған V8 қозғалтқышын пайдаланды, және ол Наннинидей жылдам болмаса да, 22-ші орыннан бастап 10-шы орынға көтерілді. Пирроның жарысы 33-ші айналымда Андреа де Чезариспен шаштық түймеде соқтығысқаннан кейін аяқталды, онда Пирро өзінің итальяндық әріптесінің «Dallara» машинасына артқы жағынан соқты. Сена ақыры 40-шы айналымда Простты ұстады, ал келесі бес айналымда екеуінің арасындағы айырмашылық шамамен бір секундқа тең болды, өйткені екі «Макларен» командасының жүргізушілері өздерін тактикалық тұрғыдан орналастыруға тырысты. Прост тік жолақтағы ең жоғары жылдамдыққа ие болды, ал Сенаның жоғары апорты бұрыштарда артықшылық берді. 47-ші айналымда Сена бұрылыстардағы жылдамдығын пайдаланып, қиын, қос бұрылыстағы «Spoon Corner» бұрылысында Просттың машинасының артында қалуын қамтамасыз етті. Бұл Сенаның машинасына жетекші «Макларен» машинасының аэродинамикалық сүйреуішінде болуға мүмкіндік берді, бұл Просттың тік сызық артықшылығының көп бөлігін жоққа шығарды. 130R-дің аты шулы, өте жылдам, сол жақ бұрылысынан бастап, Сена Просттың көшбасшылығын одан әрі қысқартып, MP4/5-ті бәсекелесінен екі машина қашықтықта қалдырды. 130R-ден кейінгі келесі бұрыш – шикан, бұл трассадағы ең баяу екінші бұрыш. Прост бұрышқа кіргізу үшін тежеуді бастағанда, Сена бірге секірді, бірақ Прост өзінің айналарында қозғалысты көріп, өз көлігін жолды бөлуге қозғады (Прост жарыстан бұрын команданың бастығы Рон Денниске, егер Сена екі команданың көлігін де алып кетпеу үшін, егер ол қиындыққа тап болса, есікті ашық қалдырған болатын, бірақ ол есікті осы күні ашық қалдырмайды). Екі жүргізуші де артқа шегінгісі келмеді, және бұрылыс алдында екеуі соқтығысты. Екі көлік терісі құлыпталып, қозғалтқыштары тоқтаған кезде, олар жартылай жабық жолдың аузына қарай құлап, тоқтады. Көліктердің барлығы бақылаудан тыс көліктердің қатарында болғандықтан, маршалдар оларды тазалауға асықты. Прост белбеуін шешіп, көлігінен шығып бара жатқанда (осы жарыс аяқталды және әлем чемпионаты оның пайдасына шешілді деп ойлаған), Сена маршалдарға көлігін жолдан шығаруға көмектесуге ишара жасады. «Макларен» машинасы алға жылжытылғанда, Сена алға жылжу қозғалысын пайдаланып, қозғалтқышын қайта іске қосты, және іске қосылғаннан кейін ол бірден жолдан шығу жолымен жүрді, уақытша шикан бағаналары арасымен өтті. Оның машинасы жұмыс істесе де, Сенаның MP4/5 машинасы соқтығысу кезінде алдыңғы қанатына зақым келді, ал Прост баяу пит-лейнге қайтып келгенде, Сена жөндеу үшін трассаның дерлік бір толық айналымын аяқтауға мәжбүр болды. Оның алдыңғы бөлігі ауыстырылғаннан кейін Сена жарысты жалғастырды. «Макларен» командасының үстемдігіне дәлел – соқтығысуға қарамастан, содан кейін тоқтаған кезең, баяу айналым және көлігі жөнделгенге дейін болған кешігуге қарамастан, Сена жарысқа қайта қосылғанда жаңа жарыс көшбасшысы Алессандро Нанниниден бес секунд қана артта қалды. Сена Наннинидің «Бенетон» көлігін ұстауға көп уақыт жұмсаған жоқ. Ол мұрындық бөлігі ауыстырылғаннан кейін екі айналымнан кейін итальяндықты соқтығысқан жерде, дәл сол жерде басып өтті (Прост сияқты емес, Наннини Сенадан қорғануға айтарлықтай күш жұмсаған жоқ, бұл оның Сенаны артында ұстауға тырысқандығының жалғыз белгісі – құлыпталған дөңгелек және агрессивті орналасқан көлік емес). Екі айналымнан кейін Сена жеңіс тұғырына жетті. Наннини екінші орынды алды, ал Риккардо Патресе мен Тьерри Бутсен «Williams Renault» командасынан жарыс бойында жылдамдықтан төмен қалып, бірге жүрді. Жеңімпаздан бір айналымға дейін қалып қойған Нельсон Пике де жеңімпазға жақын болды, бірақ оның 11-ші орыннан бастауына қарағанда, жарыстың жоғары деңгейдегі тозуына байланысты жақсы нәтиже көрсетті. Финиш сызығына жеткен жиырма алты старт алатындардың тек он біреуі ғана жетті. Пикеден кейін басқалардың бақытсыздығынан пайда тапқан екі британдық жүргізуші келді, және Мартин Брундлдің алтыншы орынға жеткені өте керемет болса да, Дерек Уорвик өзінің «Arrows» машинасымен тордың соңғы қатарынан жетінші орынды алды. Оның үшін жұмыс істеген хитролық, жарысқа дейін Уорвик көлігінен барлық апорты алып тастады, тік жолақтағы жылдамдық оған артықшылық береді деп үміттенеді.
Nicola Larini was fastest in the Friday morning pre qualifying session for the second Grand Prix in a row, the Osella driver just edging out Philippe Alliot in his Larrousse Lola. A surprising third place was the Zakspeed of Bernd Schneider, who had not pre qualified since the first race of the season in Brazil. The car's underpowered Yamaha engine had undergone some testing and development work since the last race, with some clear improvement made. "Our season starts here," Schneider said. The fourth pre qualifying spot went to Michele Alboreto in the other Lola. Larini's team mate Piercarlo Ghinzani missed out this time in fifth place, with Roberto Moreno sixth in his Coloni. The Onyx team failed to get either car through to the main qualifying sessions for the first time since the third round at Monaco, as Stefan Johansson could only manage seventh after a fuel pump failure. Zakspeed's improvement could only help Aguri Suzuki to eighth place, his fifteenth straight failure to pre qualify. Oscar Larrauri was ninth in the EuroBrun, ahead of the other Onyx of JJ Lehto. The AGS team had spent three days testing in France, but were both well off the pace in this session, with only Enrico Bertaggia's Coloni below them on the time sheets, as the Italian failed to post a time. At the start, Prost got away much faster than Senna as he was hoping, instantly wiping out the Brazilian's pole position advantage. In fact, Senna's start was so poor that Gerhard Berger managed to get alongside him from his third place on the grid. But Senna's McLaren had the inside line into the first corner, and he managed to keep the Ferrari behind him. With a race setup now clearly superior to his teammate's, over the first half of the race Prost steadily built his lead up to almost six seconds, and then Senna lost an additional two seconds due to a slow pitstop. However, with a new set of tyres on the balance of power shifted, and the reigning World Champion began to reel in the Frenchman's lead. Behind the leading pair, after his initial charge, Gerhard Berger's Ferrari gearbox failed on lap 34, and the sister Ferrari of Nigel Mansell suffered engine failure nine laps later. With the Scuderia's cars gone, all real challenge to the McLaren charge had evaporated. The only opposition left for Senna and Prost was each other as they were drawing away from the new third placed man Alessandro Nannini. The Italian's Benetton used the less powerful, but more reliable, HBA1 engine in the race and not the development HBA4. His teammate Emanuele Pirro did use the development V8 in the race, and while he was not as quick as Nannini, he did use it to move up to 10th after starting 22nd. Pirro's race ended on lap 33 after a collision at the hairpin with Andrea de Cesaris where Pirro ran into the back of his fellow Italian's Dallara. Senna finally caught Prost on lap 40, and for the next five laps the gap between the two remained at approximately one second as the two McLaren drivers tried to position themselves tactically. Prost had greater top speed on the straights, while Senna's high downforce settings gave him the advantage through the corners. On lap 47 Senna used his greater cornering speed to make sure that he remained close behind Prost's car through the challenging, double apex Spoon Corner. This put Senna's car directly in the aerodynamic tow from the leading McLaren, negating much of Prost's straight line advantage. Through the infamous 130R, ultra high speed, left curve, Senna cut Prost's lead still further, putting his MP4/5 only two car lengths behind his rival. The next corner after 130R is the chicane, the second slowest corner on the circuit. As Prost began to brake for the corner Senna dived alongside, but Prost saw the move in his mirrors and moved his car across the track to block his path (Prost had told team boss Ron Dennis before the race that in the past he had left the door open if Senna challenged so as not to take both team cars out, but he would not be leaving the door open on this day). Neither driver was willing to back down and the two collided just before the apex of the turn. With their wheels locked and their engines stalled, the two cars slid to a halt in the mouth of the partially blocked chicane escape road. As the vehicles were directly in the line of any possible out of control cars, the marshals hurried to clear them. While Prost unbuckled his belts and left his car (thinking this race was over and the World Championship finally settled in his favour), Senna gestured to the marshals to push his down the escape road. As the McLaren was pushed forward, Senna used the forward motion to restart his engine, and after it fired he immediately accelerated down the escape road, weaving between the temporary chicane bollards arranged in the roadway. Although his car was running, Senna's MP4/5 had suffered damage to its front wing during the collision, and while Prost slowly wandered back to the nearby pit lane, Senna had to complete almost an entire lap of the circuit before pitting for a repair. Once his nosecone had been replaced Senna continued the race. Some indication of McLaren's dominance is shown by the fact that – despite the collision, the subsequent period spent stalled, the slow in lap, and the pit stop delay while his car was repaired – when Senna rejoined the race he was only five seconds behind the new race leader, Alessandro Nannini. Senna did not take long to catch Nannini's Benetton. He passed the Italian only two laps after having his nosecone replaced, in exactly the same place as the collision with Prost had occurred (unlike Prost, Nannini didn't put up a significant fight, a locked wheel and not an aggressively positioned car the only indication of how hard he tried to keep Senna behind). Two laps later Senna took the chequered flag. Nannini finished in second place, followed by the two Williams Renaults of Riccardo Patrese and Thierry Boutsen who had driven in tandem and off the pace throughout the race. The only other driver on the same lap as the winner was Nelson Piquet; almost a lap down, but still far better placed than the eleventh position he started in, mostly due to the race's high attrition rate. Only eleven of the twenty six starters were still running at the finish. Behind Piquet were two British drivers who also benefited from the misfortune of others, and while Martin Brundle's sixth place finish was remarkable enough, Derek Warwick had come from the back row of the grid in his Arrows to take a seventh place. In a ploy that worked a treat for him, before the race Warwick had taken the extraordinary step of removing virtually all downforce from his car in the hopes that the extra straight line speed would give him an advantage.
Жарыстан кейінгі
Жарыстан кейін дереу Сеннаны жарыстың стюардтары Простпен соқтығысқаннан кейін шиканды өткіріп жібергені үшін дисквалификациялады. Сенна жеке өзі FISA президенті Жан Мари Балестрдің чемпиондықты өзінің отандасы Простқа беру үшін шешім қабылдағанын айтты (жарыс стюардтары мен Балестр екеуі де осыны жоққа шығарды, FISA басшысы Сеннаны дисквалификациялау туралы шешім қабылданған кезде стюардтар отырысында тіпті болмағанын мәлімдеді). Нәтижесінде Наннини жеңіске ие болды және ол Патрезе мен Бутсенмен бірге марапаттау тұғырына көтерілді. Бұл Алессандро Наннинидің Формула-1 мансабындағы жалғыз жеңісі болды, ол шамамен бір жылдан кейін тікұшақ апатынан кейін қысқарып қалды, нәтижесінде оның оң қолы кесілді. Сеннаның дисквалификациясы сонымен қатар оның Просттың ұпайларын басып өтуі математикалық тұрғыдан мүмкін емес екенін көрсетті, сондықтан 1989 жылғы Жүргізушілер Чемпионаты французға бұйырды. Шиканды өткіріп жіберу арқылы ешқандай бәсекелестік артықшылығына ие болмағандықтан, Сенна мен Макларен дисквалификация шешіміне шағымдануға тырысты. Маклареннің басшысы Рон Деннис бұл Просттың (Маклареннен Феррариге өтуі) чемпиондықты жеңуіне кедергі келтіру туралы емес екенін, команда дұрыс емес шешіммен жеңіске жеткенін қатты сезінгенін және бұл сыйлық ақшасы мен бонус демеушілік ақшасын жоғалтуға әкелгенін түсіндірді. Сол аптаның соңында Парижде өткен FISA тыңдауында Сеннаның дисквалификациясы ғана емес, сонымен қатар 100 000 АҚШ доллары көлемінде қосымша айыппұл салынды және жүргізушіге алты айға тоқтау жарияланды (FISA сонымен қатар Сеннаны "қауіпті жүргізуші" деп атады). Оқиғадан бері Прост Сеннаға қасақана шапқан ба, Сенна оны озу кезінде тым амбициялық болған ба, әлде соқтығысу екі ашулы командаластың арасындағы жарыс кезінде болған жағдай ма деген мәселелер көп талқыланды.
Immediately after the race, Senna was disqualified by race stewards for missing the chicane following his collision with Prost. Senna personally alleged that the decision had been made by FISA President Jean Marie Balestre to give the championship to his fellow countryman Prost (the race stewards and Balestre both denied this was the case, stating that the FISA boss wasn't even present at the stewards meeting when the decision to disqualify Senna was made). Nannini was awarded the victory as a result, and he took the podium ceremony with Patrese and Boutsen. This would prove to be Alessandro Nannini's only victory in a Formula One career that was cut short by a helicopter crash almost exactly a year later, which severed his right forearm. Senna's disqualification also meant that it was mathematically impossible for him to overhaul Prost's points total, and so the 1989 Drivers' Championship went to the Frenchman. As he had gained no competitive advantage by missing the chicane, Senna and McLaren attempted to appeal the disqualification ruling. McLaren boss Ron Dennis explained that it had nothing to do with stopping Prost (who was leaving McLaren for Ferrari) winning the championship, it was that the team strongly felt they had a win taken away from them by an incorrect ruling, and that resulted in a loss of prize money and bonus sponsorship money. At the FISA hearing in Paris later the same week, Senna's disqualification was not only upheld, but an additional US$100,000 fine and suspended six month ban were imposed on the driver (FISA also labeled Senna as a "Dangerous driver"). Ever since the incident, there has been much debate as to whether Prost intentionally ran into Senna, whether Senna was overambitious in his overtaking move, or whether the collision was simply a racing incident between two embittered teammates.
Түсініктемелер
[2] Реали Жуниор, Эльпидио (6 қараша 1996). "Баллестр Простты Сенаға қарсы көмектескенін мойындады". O Estado de S. Paulo. 2017 жылдың 11 шілдесінде алынды.
[2] Reali Júnior, Elpídio (6 November 1996). "Balestre admite ter ajudado Prost contra Senna". O Estado de S. Paulo. Retrieved 11 July 2017.