Кіріспе

1989 жылғы Жапон Гран-приі (ресми түрде XV Фудзи Телевизия Жапон Гран-приі) – 1989 жылы 22 қазанда Жапонияның Сузука трассасында өткен Формула-1 автожарысы. Бұл 1989 жылғы Формула-1 чемпионатының 15-ші және соңғы кезеңінен бұрынғы жарыс еді. 53 айналымдық жарысты алтыншы орыннан бастаған «Бенетон» командасының жүргізушісі Алессандро Наннини жеңіп алды. Риккардо Патрезе «Уильямс» командасы үшін екінші орынды алды, ал Тьерри Бутсен екінші «Уильямс» машинасында үшінші орынға табан тіреді. Бұл Наннинидің мансабындағы жалғыз жеңісі болды. Бұл жарыс Формула-1 тарихындағы ең даулы жарыстардың бірі саналады, себебі ол Ален Прост пен Айртон Сенаның «Макларен» командасындағы екі жылдық қарым-қатынасының шиеленіскен нүктесі болды. Жапон Гран-приі 1989 жылғы Жүргізушілер чемпионатының Просттың пайдасына шешілді, өйткені 47-айналымдағы соқтығыс салдарынан олар екеуі де соңғы шиканде трассадан шығып кетті. Прост тоқтап қалған көлігін тастап кетті, ал Сена оны қайта іске қосып, алдыңғы қанатын ауыстыру үшін пит-стоп жасады және Алессандро Нанниниді оқтап, жеңіске жетті. Жарыс аяқталғаннан кейін Сена трассаға қайта оралу үшін маршалдардан итеріп алға жылжытқаны үшін құлатылып, титул Простқа берілді.

Жарыстан бұрын

1988 жылғы F1 маусымында болғандай, 1989 жылы да «Макларен» командасы үстемдік танытты. Бұл жарысқа дейін Прост Жүргізушілер чемпионатында Сенадан 16 ұпаймен алда болды – 76 ұпайға қарсы 60. Бразилиялық алты жарыста жеңіске жетті, француз – төртеуде, соның ішінде Испанияда өткен бұрынғы жарыста, бірақ ұпай алатын орындарда бір рет ғана аяқтады, ал Прост маусым бойы бір рет қана ұпай ала алмады. Сондықтан Сена Әлем чемпионы атағын сақтап қалу үшін осы жарыста да, Австралиядағы соңғы жарыста да жеңіске жеткені жөн еді. Дегенмен, егер Сена соңғы екі жарыста жеңіске жетсе, Просттың нәтижесіне қарамастан чемпион атанды, себебі ең нашар нәтижелер есептен шығарылатын жүйе болды.

Алдын ала біліктілік туралы есеп

Никола Ларини жұма күні таңертеңгілік екінші Гран-при үшін алдын ала іріктеу сессиясында ең жылдам болды, «Озелла» командасының жүргізушісі Филипп Аллиотты («Ларрусс Лола») шамалы басып өтті. Үшінші орынды Бразилиядағы маусымның бірінші жарысынан бері алдын ала іріктеуден өтпеген Бернд Шнайдердің «Закспид» машинасы иеленді. Автомобильдің қуаты жеткіліксіз «Ямаха» қозғалтқышы соңғы жарыстан бері бірқатар сынақтар мен даму жұмыстарынан өтті, нәтижесінде айқын жақсартулар жасалды. «Біздің маусымымыз осы жерден басталады», - деді Шнайдер. Алғашқы төртінші орынды екінші «Лола» командасының жүргізушісі Микеле Альборето иеленді. Ларинидің командаласы Пьеркарло Гинзани осы жолы бесінші орынға іліге алмады, ал Роберто Морено өзінің «Колони» машинасымен алтыншы орынды алды. «Onyx» командасы Монакодағы үшінші кезеңнен бері алғаш рет негізгі іріктеу сессиясына екі машинаны да жібере алмады, себебі Стефан Йоханссон отын сорғысының бұзылуынан кейін жетінші орынға ғана қол жеткізді. «Закспид» командасының жақсаруы Агури Судзукиге сегізінші орынға көтерілуге көмектесті, бұл оның қатарынан он бесінші рет алдын ала іріктеуден өтпеуі болды. Оскар Ларраури «EuroBrun» машинасымен тоғызыншы орынды иеленді, ал JJ Lehto-ның екінші «Onyx» машинасынан озып кетті. «AGS» командасы Францияда үш күн сынақтар өткізді, бірақ екеуі де осы сессияда жақсы нәтижелер көрсетпеді, тек Энрико Бертаджионың «Колони» машинасы ғана уақыт тізімінде олардан төмен болды, себебі итальяндық жүргізуші уақытты тіркеуге үлкермеді. Стартта Прост Сенадан күткендей әлдеқайда жылдам қашып, бразилиялықтың поул-позиция артықшылығын бірден жойды. Шындығында, Сенаның старты соншалықты нашар болды, Герхард Бергер үшінші орыннан оның қасына шыға алды. Бірақ Сенаның «Макларен» машинасы бірінші бұрышта ішкі жаққа бұрылып, «Феррари» көлігін артында қалдырды. Жарысқа дайындалуы командаласының бағдарынан айқын басым болғандықтан, жарыстың бірінші жартысында Прост өзінің көшбасшылығын шамамен алты секундқа дейін арттырды, содан кейін Сена баяу пит-стоп салдарынан қосымша екі секундты жоғалтты. Алайда, жаңа шиналар жиынтығымен күштер тепе-теңдігі өзгерді, және әлем чемпионы француздың көшбасшылығын қуып жете бастады. Алдыңғы екеудің артында Герхард Бергердің «Ferrari» машинасының беріліс қорабы 34-ші айналымда істен шықты, ал тоғыз айналымнан кейін Найджел Манселлдің «Ferrari» машинасы қозғалтқышы бұзылды. «Scuderia» машиналары жоғалып қалғаннан кейін, «Макларен» командасына қарсы шынайы қарсылықтардың барлығы жоқ болды. Сена мен Прост үшін жалғыз қарсылас – үшінші орынға ие болған Алессандро Наннини болды. Италиялық «Бенетон» командасы жарыста аз қуатты, бірақ сенімді «HBA1» қозғалтқышын, емес, дамытылған «HBA4» қозғалтқышын пайдаланды. Оның командаласы Эмануэле Пирро жарыста дамытылған V8 қозғалтқышын пайдаланды, және ол Наннинидей жылдам болмаса да, 22-ші орыннан бастап 10-шы орынға көтерілді. Пирроның жарысы 33-ші айналымда Андреа де Чезариспен шаштық түймеде соқтығысқаннан кейін аяқталды, онда Пирро өзінің итальяндық әріптесінің «Dallara» машинасына артқы жағынан соқты. Сена ақыры 40-шы айналымда Простты ұстады, ал келесі бес айналымда екеуінің арасындағы айырмашылық шамамен бір секундқа тең болды, өйткені екі «Макларен» командасының жүргізушілері өздерін тактикалық тұрғыдан орналастыруға тырысты. Прост тік жолақтағы ең жоғары жылдамдыққа ие болды, ал Сенаның жоғары апорты бұрыштарда артықшылық берді. 47-ші айналымда Сена бұрылыстардағы жылдамдығын пайдаланып, қиын, қос бұрылыстағы «Spoon Corner» бұрылысында Просттың машинасының артында қалуын қамтамасыз етті. Бұл Сенаның машинасына жетекші «Макларен» машинасының аэродинамикалық сүйреуішінде болуға мүмкіндік берді, бұл Просттың тік сызық артықшылығының көп бөлігін жоққа шығарды. 130R-дің аты шулы, өте жылдам, сол жақ бұрылысынан бастап, Сена Просттың көшбасшылығын одан әрі қысқартып, MP4/5-ті бәсекелесінен екі машина қашықтықта қалдырды. 130R-ден кейінгі келесі бұрыш – шикан, бұл трассадағы ең баяу екінші бұрыш. Прост бұрышқа кіргізу үшін тежеуді бастағанда, Сена бірге секірді, бірақ Прост өзінің айналарында қозғалысты көріп, өз көлігін жолды бөлуге қозғады (Прост жарыстан бұрын команданың бастығы Рон Денниске, егер Сена екі команданың көлігін де алып кетпеу үшін, егер ол қиындыққа тап болса, есікті ашық қалдырған болатын, бірақ ол есікті осы күні ашық қалдырмайды). Екі жүргізуші де артқа шегінгісі келмеді, және бұрылыс алдында екеуі соқтығысты. Екі көлік терісі құлыпталып, қозғалтқыштары тоқтаған кезде, олар жартылай жабық жолдың аузына қарай құлап, тоқтады. Көліктердің барлығы бақылаудан тыс көліктердің қатарында болғандықтан, маршалдар оларды тазалауға асықты. Прост белбеуін шешіп, көлігінен шығып бара жатқанда (осы жарыс аяқталды және әлем чемпионаты оның пайдасына шешілді деп ойлаған), Сена маршалдарға көлігін жолдан шығаруға көмектесуге ишара жасады. «Макларен» машинасы алға жылжытылғанда, Сена алға жылжу қозғалысын пайдаланып, қозғалтқышын қайта іске қосты, және іске қосылғаннан кейін ол бірден жолдан шығу жолымен жүрді, уақытша шикан бағаналары арасымен өтті. Оның машинасы жұмыс істесе де, Сенаның MP4/5 машинасы соқтығысу кезінде алдыңғы қанатына зақым келді, ал Прост баяу пит-лейнге қайтып келгенде, Сена жөндеу үшін трассаның дерлік бір толық айналымын аяқтауға мәжбүр болды. Оның алдыңғы бөлігі ауыстырылғаннан кейін Сена жарысты жалғастырды. «Макларен» командасының үстемдігіне дәлел – соқтығысуға қарамастан, содан кейін тоқтаған кезең, баяу айналым және көлігі жөнделгенге дейін болған кешігуге қарамастан, Сена жарысқа қайта қосылғанда жаңа жарыс көшбасшысы Алессандро Нанниниден бес секунд қана артта қалды. Сена Наннинидің «Бенетон» көлігін ұстауға көп уақыт жұмсаған жоқ. Ол мұрындық бөлігі ауыстырылғаннан кейін екі айналымнан кейін итальяндықты соқтығысқан жерде, дәл сол жерде басып өтті (Прост сияқты емес, Наннини Сенадан қорғануға айтарлықтай күш жұмсаған жоқ, бұл оның Сенаны артында ұстауға тырысқандығының жалғыз белгісі – құлыпталған дөңгелек және агрессивті орналасқан көлік емес). Екі айналымнан кейін Сена жеңіс тұғырына жетті. Наннини екінші орынды алды, ал Риккардо Патресе мен Тьерри Бутсен «Williams Renault» командасынан жарыс бойында жылдамдықтан төмен қалып, бірге жүрді. Жеңімпаздан бір айналымға дейін қалып қойған Нельсон Пике де жеңімпазға жақын болды, бірақ оның 11-ші орыннан бастауына қарағанда, жарыстың жоғары деңгейдегі тозуына байланысты жақсы нәтиже көрсетті. Финиш сызығына жеткен жиырма алты старт алатындардың тек он біреуі ғана жетті. Пикеден кейін басқалардың бақытсыздығынан пайда тапқан екі британдық жүргізуші келді, және Мартин Брундлдің алтыншы орынға жеткені өте керемет болса да, Дерек Уорвик өзінің «Arrows» машинасымен тордың соңғы қатарынан жетінші орынды алды. Оның үшін жұмыс істеген хитролық, жарысқа дейін Уорвик көлігінен барлық апорты алып тастады, тік жолақтағы жылдамдық оған артықшылық береді деп үміттенеді.

Жарыстан кейінгі

Жарыстан кейін дереу Сеннаны жарыстың стюардтары Простпен соқтығысқаннан кейін шиканды өткіріп жібергені үшін дисквалификациялады. Сенна жеке өзі FISA президенті Жан Мари Балестрдің чемпиондықты өзінің отандасы Простқа беру үшін шешім қабылдағанын айтты (жарыс стюардтары мен Балестр екеуі де осыны жоққа шығарды, FISA басшысы Сеннаны дисквалификациялау туралы шешім қабылданған кезде стюардтар отырысында тіпті болмағанын мәлімдеді). Нәтижесінде Наннини жеңіске ие болды және ол Патрезе мен Бутсенмен бірге марапаттау тұғырына көтерілді. Бұл Алессандро Наннинидің Формула-1 мансабындағы жалғыз жеңісі болды, ол шамамен бір жылдан кейін тікұшақ апатынан кейін қысқарып қалды, нәтижесінде оның оң қолы кесілді. Сеннаның дисквалификациясы сонымен қатар оның Просттың ұпайларын басып өтуі математикалық тұрғыдан мүмкін емес екенін көрсетті, сондықтан 1989 жылғы Жүргізушілер Чемпионаты французға бұйырды. Шиканды өткіріп жіберу арқылы ешқандай бәсекелестік артықшылығына ие болмағандықтан, Сенна мен Макларен дисквалификация шешіміне шағымдануға тырысты. Маклареннің басшысы Рон Деннис бұл Просттың (Маклареннен Феррариге өтуі) чемпиондықты жеңуіне кедергі келтіру туралы емес екенін, команда дұрыс емес шешіммен жеңіске жеткенін қатты сезінгенін және бұл сыйлық ақшасы мен бонус демеушілік ақшасын жоғалтуға әкелгенін түсіндірді. Сол аптаның соңында Парижде өткен FISA тыңдауында Сеннаның дисквалификациясы ғана емес, сонымен қатар 100 000 АҚШ доллары көлемінде қосымша айыппұл салынды және жүргізушіге алты айға тоқтау жарияланды (FISA сонымен қатар Сеннаны "қауіпті жүргізуші" деп атады). Оқиғадан бері Прост Сеннаға қасақана шапқан ба, Сенна оны озу кезінде тым амбициялық болған ба, әлде соқтығысу екі ашулы командаластың арасындағы жарыс кезінде болған жағдай ма деген мәселелер көп талқыланды.

Түсініктемелер

[2] Реали Жуниор, Эльпидио (6 қараша 1996). "Баллестр Простты Сенаға қарсы көмектескенін мойындады". O Estado de S. Paulo. 2017 жылдың 11 шілдесінде алынды.