Кіріспе
Агдердегі аңғар, Норвегия. Сетесдал (; ескі атауы: Sætersdal) – Оңтүстік Норвегиядағы Агдер округіндегі аңғар және дәстүрлі аймақ. Оған Бикле, Валле, Бигланд, Ивеланд және Евье-ог-Хорнес муниципалитеттері кіреді. Отра өзені Сетесдал аңғары арқылы Кристиансанд жанындағы теңізге құяды. Ол Телемарк округіндегі Хардангервидда таулы үстіртінен оңтүстіске қарай ағады. Тарихи Сетесдал Евьеден басталып, Телемарк дәстүрлі аймағының шетіндегі Бьен шаруашылығына дейін созылады. Øvre (Жоғарғы) Сетесдал Бикле муниципалитетінде орналасқан. Ивеланд, Евье-ог-Хорнес және Бигланд муниципалитеттері Nedre (Төменгі) Сетесдалды құрайды. Валле муниципалитеті Сетесдал аңғарының ортасында жатыр. Норвегияның 9-шы ұлттық тас жолы Сетесдал арқылы өтеді.
Setesdal (; older name: Sætersdal) is a valley and a traditional district in Agder County in southern Norway. It consists of the municipalities of Bykle, Valle, Bygland, Iveland, and Evje og Hornnes. The Otra river flows through the valley of Setesdal into the sea near Kristiansand. It flows southward from the Hardangervidda plateau in Telemark. The historic Setesdal starts at Evje and extends as far as the farm Bjåen, at the edge of the traditional region of Telemark. Øvre (Upper) Setesdal is in the municipality of Bykle. The municipalities of Iveland, Evje & Hornes and Bygland comprise the Nedre (Lower) Setesdal. Valle municipality is in the middle of the Setesdal valley. Norwegian National Road 9 runs through Setesdal.
Этимология
Ескі норвеж тіліндегі атау тек Сетр болды, кейіннен оны Сетрсдалр ("Сетр аңғары") деген атаумен алмастырды. Жалпы сөз "setr" "шаруашылық, ферма" деген мағынаны білдіреді, ал Сетр, бәлкім, бастапқыда Валле өңірінің орталық бөлігіндегі ескі, үлкен шаруашылықтың аты болған. Ескі шаруашылық кейіннен көптеген кішігірім бөліктерге бөлінді, бірақ атау ауданның аты ретінде сақталды.
Тарих
XII ғасырдың екінші жартысында бір монах жазған Норвегия тарихы "Historia Norwegiæ" деп аталады. Онда Сетесдал сол кезде "Telemark with Råbyggelag" заңдық округінің құрамында болғандығы айтылады. Раабьйггер немесе Рабьйггер – бұрышта тұратын адам; бұл Хаукелифьелл тауының биіктігіне қарай үшбұрыштай созылатын Сетесдал аңғарының сәйкес сипаттамасы. Евьеден Отра аңғарымен жоғалап, Бигландсфьорд көліне жетесіз. Осы жерде Норвегияда тарихи тұрғыдан айқын мәдени өзгерістердің бірі байқалды: сыртқы түрінде (халықтық киімдер немесе Бунад), сәулетте, диалектіде, халық музыкасында, биде (мысалы, Bygdedans түрі), әдет-ғұрыптар мен тағамдарда радикалды өзгерістер болды. Әсіресе Биклестиген тау жолының солтүстігіндегі Жоғарғы Сетесдал тұрғындарының шығыс көршілері Телемарк және батыстағы Рогаландтың іргелес аудандарымен қандық және тілдік жақындықтары, аңғардағы адамдарға қарағанда жақын екені анықталды. Таулардың батыс жағындағы Валле (Сетесдал) мен шығыс жағындағы Файресдал арасында дін қызметкерлері мен епископтардың Агдер мен Телемарк округтері арасында қолданған ортағасырлық жолы табылады. Бұл жол "Епископ жолы" (Bispevegen) деп аталады және әр жыл сайын Фюресдалдағы Клейвгрендтен "Епископ жолы шеруі" (Bispevegmarsjen) басталады. Сетесдалдағы Хиллестад ағаш шіркеуі 13 ғасырда салынған, ал 17 ғасырда бұзылған. Оның порталында Сигурд Фавнесбайн (Сигурд Аждаһаны өлтіруші) туралы аңызды бейнелейтін бірнеше ойылған суреттер бар, қазір Ослодағы Ұлттық көнеліктер мұражайында (Universitetets Oldsaksamling, Historisk Museum, Oslo) сақталады. Сигурдтың Фафнирді өлтіруі Снорри Стурлусонның Эдда прозасында және Вёльсунсагада сипатталған, сондай-ақ Беовульф және Ньялс сагасында да қысқаша айтылған. Setesdal Line (Setesdalsbanen) – Норвегияның оңтүстігіндегі Кристиансанд пен Бигландсфьорд арасындағы темір жол. Ол 1895 жылы Хагеландқа, ал 1896 жылы Бигландсфьордқа дейін салынды. Бұл темір жол 1962 жылы жабылды, бірақ оның бір бөлігі бүгінде хоббилік темір жол ретінде сақталған және жаз айларында туристер үшін қолданылады. SS Bjoren – Отра өзеніндегі Бигландсфьорд көлінде туристерді тасымалдайтын ескі бу кемесі.
Басқа дереккөздер
Оңтүстік Норвегия, Фрэнк Ноэль Стагг, Джордж Аллен және Унвин, Ltd., 1958.