Кіріспе
Angra do Heroísmo (ˈɐ̃ɡɾɐ ðu eɾuˈiʒmu) немесе жай ғана Angra – Португалиядағы Терсейра аралындағы қала және муниципалитет. 1478 жылы құрылған Ангра тарихи тұрғыдан Азор аралдарының ең маңызды қаласы болды, Азор аралдарының епископының, үкіметтік органдардың ордасы ретінде қызмет етті және Либералдық соғыстар кезінде Португалияның астанасы болған. 2011 жылғы халық саны 35 402 адам, ал ауданы 239,00 км². 1983 жылы ЮНЕСКО оны Әлемдік мұра ретінде таныды.
Angra do Heroísmo (ˈɐ̃ɡɾɐ ðu eɾuˈiʒmu), or simply Angra, is a city and municipality on Terceira Island, Portugal, and one of the three capital cities of the Azores. Founded in 1478, Angra was historically the most important city in the Azores, as seat of the Bishop of the Azores, government entities, and having previously served as the capital city of Portugal during the Liberal Wars. The population in 2011 was 35,402, in an area of 239.00 km2. It was classified as a World Heritage site by UNESCO in 1983.
Атауы
Ангра португал тілінде "қосылғыш", "ширатылған шығанақ" немесе "бухта" деген мағынаны білдіреді. "Батырлық" ("Героизм") аталымы қалаға Мария II патшайым 1829 жылы аралды Мигельдің шабуылынан азаматтардың сәтті қорғанын еске алу үшін берілген.
Тарих
Кейбіреулер Анграны Дидрик Пинингпен бірге Жаңа әлемге экспедиция жасаған Альваро Мартинс құрған дейді, ол сондай-ақ Бартоломеу Диастың Ізгі үміт мүйісін айналу сапарында да болған. Басқалары Анграның 1450 немесе 1451 жылы принц Генрих Теңізшінің қызметіндегі фламанд Жакоме де Брюгге құрғанын айтады. Ол Азор аралдарын мекендеу үшін Төмен елдерден шаруалар, балықшылар және саудагерлерді тартқан. Азор аралдарының алғашқы қоныстану туралы жазбалар 1439 және 1449 жылдар аралығында Генрих Теңізшінің архипелагтың орталық және шығыс топтарындағы жеті аралды отарлауға арналған қайырымдылығымен байланысты. Бұл топқа кіретін Терсейра, 1450 жылдың наурызындағы бекіту рәсімінде белгіленгендей, Якоме де Брюгге басқаруына берілді. Бұл құжаттар жерді иеленуді ғана емес, сонымен қатар диірмендерге монополияны, пештерді, тұз кеніштерін, монархия атынан жер иелігін, ондық салықты, сот билігін және мұрагерлік құқықтарын, соның ішінде аналық желі арқылы мұрагерлік туралы ерекше ережелерді де қамтыды. Бірақ қоныстанушыларды тартудағы үлкен қиындықтар 1460 жылдың 22 тамызына дейін аралды әлі де бос қалдырды. Алғашқы қоныстанушылар таңдаған жер – екі кішкентай шығанаққа ашылатын және олардың арасында мүйіспен бөлінген, ал мүйістің басында сөнген Монте-Бразил жанартауы тұрған биік тізбек болды. Бұл шығанақтардың бірі үлкен кемелерді тікелей тоқтатуға жеткілікті тереңдікте (шамамен 2000 ж.) болды және оңтүстік және оңтүстік-шығыстан соққан желден қорғалған. 1474 жылы Альваро Мартинс Хомен шығанаққа құятын өзенді таспен қапталған жасанды арнаға бұрып, оның ағып жатқан суын диірменнің су дөңгелегін айналдыру үшін пайдалануға бұйырды. Осылайша Ангра ауылының болашақ экономикалық дамуына негіз салынды. Бұл, сонымен қатар, өзеннің екі жағындағы аумақты түзу көшелермен жоспарлап, функциясы бойынша (сауда, тұрғын үй және т.б.) аудандарға бөлуге мүмкіндік берді, осылайша жылдам өсіп келе жатқан портың қажеттіліктерін қанағаттандыруға болатын жағдай жасалды. Анграның алғашқы үйлері шығанақтың үстіндегі төбеге салынды, тік көшелер жағалауға қарай төменге қарай бұралып түсті. Теңізден алыс, биік жерде қамал салынды; ол ақырында Castelo dos Moinhos деп аталды. 1534 жылы Ангра архипелагтағы алғашқы қала болып қала мәртебесіне ие болды. Сол жылы папа Павел III оны Азор аралдарының барлығына шіркеулік билік жүргізетін Ангра епархиясының орталығы ретінде таңдады. Анграның ерте сауда порты 15 ғасырдан бастап португалдық Шығыс Үндістан саудасында маңызды рөл атқарды. Ангра шығанағы көбінесе каравельдер мен галеондармен толы болды, бұл қала мен оның халқының өркендеуіне әсер етті. Анграда салынған көптеген сарайлар, монастырлар, шіркеулер және әскери бекіністер, әдетте кішкентай қалаға (немесе кішкентай аралға) сәйкес келмейтін инфрақұрылымдар, португалдар үшін Атлант мұхиты арқылы жүзуде Анграның маңызды рөл атқарғанын көрсетеді. Гвимараньесте туған португал дворяны Перо Анес до Канто (1480–1556) Терсейрадағы бекіністердің бақылаушысы болды. Осы рөлдегі қабілеті және Португалия тажына көрсеткен басқа да қызметтері үшін ол moço fidalgo (ат әмірші) атағымен марапатталды және "Азор аралдарының барлық аралдарында Шығыс Үндістан саудасының сауда кемелерін жеткізуші" (Канто отбасының үш жүз жыл бойы мүшелеріне берілген мұрагерлік атақ) жоғары лауазымымен марапатталды. Кантолардың маңыздылығы мен күшін бағалау қиын. Португалия Азия, Африка және Оңтүстік Америкадағы отарларымен сауда жасаған кезеңде, олар Солтүстік Атлант мұхитындағы кемелердің соңғы кезеліне жақындаған кезде сауда флотын (және олардың жүк қоймаларындағы байлықты) қорғау және қамтамасыз етуге жауапты болды. Сондай-ақ, олар кедендік бақылаудың басты қызметкері, дауларды шешуге уәкілді бас судья және Азор аралдарының теңіз қорғанысын бақылаушы болды.
17 ғасыр
Жылдар бойы Терсейра (әсіресе Ангра) Португалия материгінде немесе басқа жерлерде оқиғалар өздерісіз өтіп жатқанда, ықпалынан шығып қалған монархтардың демалуы үшін танымал орын болды. 1667 жылы Португалияны қалпына келтіру соғысының соңында король Афонсо VI, оның бас кеңесшісі Кастелу Мельор және Кастелу Мельордың франкофилдік тобы корольдің кіші інісі Педру, Бежа герцогы (кейін Португалияның Педру II патшасы болған) тарапынан құлатылды. Педру алдымен өзін ағасының регенті етіп тағайындады; содан кейін Афонсоның басқаруға қабілетсіздігіне байланысты оны Азор аралдарындағы Терсейра аралына жер аударып жіберді. Афонсоның жер аударылуы жеті жылға созылды. Жазушы Алмейда Гаррет ретінде жақсы танылған Жуан Баптишта да Силва Лейтао де Алмейда Гаррет 1799 жылы Порту қаласында дүниеге келді. 1809 жылы оның отбасы Соулт әскерлері жасаған екінші француз басқындығынан қашып, Ангра-ду-Эроишмуда пана тапты. Азор аралдарында ол өзінің көрнекті дін қызметкерлері болған еңбектес ағаларынан білім алды. (Оның еңбектес ағасы, Дом Фрей Александр да Саграда Фамилия, Анграның жиырма бесінші епископы болды.) 1818 жылы Алмейда Гаррет аралдан кетіп, Коимбраға университеттің құқық факультетінде оқуға көшіп барды.
19 ғасыр
1826 жылы Жоан VI патша қайтыс болғанда, елде мұрагерлік дағдарыс туды. Патшаның заңды ұлы, Бразилия императоры Педро болды, ол 1820 жылдары әкесіне қарсы көтерілген еді. Дегенмен, көптеген португалдықтар бұрынғы отарымен қайта бірігуге құштар емес еді. Патшаның кіші ұлы Мигель, әкесінің либералдық режиміне қарсы бірнеше сәтсіз төңкеріс жасағаннан кейін, Австрияға жер аударылды. Педро 7 жасар қызы Мария да Глорияның тағына отыруын жариялады, оның кәмелетке толғанда ағасы Мигельге үйленетінін талап етті. Бірақ, Мигельдің немересімен бірге билік етуі үшін, ол қолданыстағы либералдық конституцияны сақтауға ант беруге міндетті болды. Мигель бастапқыда келісім білдірді, бірақ көп ұзамай уәдесінен бас тартты. Ол жас немере қызын тақтан түсіріп, абсолюттік монархия орнатуға кірісті. Педро мен оның қызы түрлі атаулармен белгілі болған қақтығысқа қадам басты – Либералдық соғыстар, Португалия азаматтық соғысы, Екі бауырдың соғысы және Мигель соғысы. 1828 жылдың 22 маусымында либералдар Азор аралдарының генерал-капитаны Мануэль Виейра де Альбукерке Туварды тұтқынға алып, материкке жіберді және Терсейрада штаб-пәтер құрды. 1829 жылдың 11 тамызындағы Прая-да-Витория шайқасында Терсейра тұрғындары Мигельдің шабуылын тойтарды. Бұл Анграға "Батырлық" ("Do Heroísmo") деген құрметті атақ беруге себеп болды. Мария да Глория 1830 жылдан 1833 жылға дейін аралда тұрды, ал оның әскерлері келесі жылы жеңіске жетті. 1836 жылдың 20 қыркүйегінде атақты ағылшын табиғат зерттеушісі Чарльз Дарвин HMS Beagle зерттеу кемесімен әлемді аралап, Анграға келді. Келесі күні Дарвин ат жалдап, бірнеше жергілікті тұрғындармен аралдың ортасына, белсенді жанартау кратері бар деген жерге сапарлады. Бірақ ол тапқан жер "кратер" емес, жартастардан бу шығатын жарықтар еді. Табиғат зерттеушісі үшін күндізгі атқа мінуі көп нәрсені түсінуге көмектеспеді. Дарвин биологиялық тұрғыдан "ешқандай қызықты нәрсе таба алмадым" деп жазды. Келесі күні Дарвин жағалау жолымен жүріп, аралдың солтүстік-шығыс жағындағы Прая-да-Витория қаласын аралады. Ол солтүстік жағалау арқылы қайтып, Бейглге қайтар жолында аралдың орталық бөлігінен өтті. 25 қыркүйекте ол Сан-Мигель аралына аттанды, онда оған жіберілген хаттарды алуға тырысты. Ангра және көршілес Прая-да-Витория Америка Азамат соғысының қызықты эпизодтарына куә болды. АҚШ әскери-теңіз кемелерінің оңтүстік (конфедерациялық) порттарды блокадалауын бұза алмағандықтан, және осы блокадалық кемелерді басқа қауіптерге қарсы ауыстыруды үміттене отырып, Америка Конфедерациялық Штаттары Британия мен Францияда саудалық рейдерлер жасады. Олардың бірі 1862 жылдың шілдесінде "сауда кемесі" кейпінде Ливерпульден шығып, Прая-да-Витория портында қолдау көрсететін кемелермен кездесті. Бұл орын Португалияның бейтараптығы және Азор аралдарының АҚШ әскери-теңіз кемелерінен алыс болуы себепті таңдалды. Сол портта және кейіннен Анграда жаңа кемеге оқ-дәрілер мен басқа да соғыс жабдықтары ауыстырылды. CSS Alabama 1862 жылдың 24 тамызында Ангра портынан тыс жерде қолданысқа берілді және теңіз тарихындағы ең тиімді саудалық рейдер ретінде мансабын бастады. Нгунгунхан (Мдунгадзе Нгунгане Нкумало, Нгунгунхана немесе Гунгунхана Рейналдо Фредерико Гунгунхана) 1850 жыл шамасында Оңтүстік Африканың Газа қаласында дүниеге келді және 1906 жылдың 23 желтоқсанында Ангра-ду-Героисмода қайтыс болды. Португалия патшасының вассалы болған ол кейіннен бүлік шығарып, Жоаким Музиньо де Альбукерки бастаған португал армиясының қолынан жеңіліп, тұтқындалды. Ол Лиссабонға, содан кейін Терсейра аралына айдалып, католицизмге көшті; ол өлгенше сол жерде тұрды. Ол қазіргі Мозамбик құрамына кіретін Газа империясының және әулетінің соңғы императоры болды. "Газаның арыстаны" деген лақап атымен белгілі болған ол 1884 жылдан 1895 жылдың 28 желтоқсанына дейін билік жүргізді, сол күні Жоаким Музиньо де Альбукерке оны Чаймитедегі бекітілген ауылда тұтқынға алды. Еуропалық баспасөзде оның танымал болғаны үшін португал колониялық әкімшілігі оны әдеттегідей ату отрядына жібермей, жер аударуға үкім шығарды. Ол Лиссабонға ұлы Годиде және басқа да беделді тұлғалармен бірге жеткізілді. Ұзақ уақыт өтпей ол Ангра-ду-Героисмоға ауыстырылды, онда он бір жылдан кейін қайтыс болды.
20 ғасыр
1980 жылы 1 қаңтарда Анграда күшті жер сілкінісі болды, ол қаланың тарихи орталығына және Терсейра аралындағы көптеген басқа да жерлерге елеулі зиян келтірді. Азор аралдарында тарихи кездерден бері жиі жер сілкінісі мен жанартау жарылыстары болған, бірақ 1980 жылғы оқиға, мүмкін, он сегізінші ғасырдан бергі ең ауыр оқиға болды. Қалаға келген зиян төрт жылдың ішінде жөнделіп, қайта жаңартылды. 1983 жылы Ангра-ду-Эроишмудың тарихи орталығы ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне енгізілді.
Климат
Ангра-ду-Героисмоның климаты Жерорта теңізі (Csa) және ылғалды субтропикалық (Cfa) климаттарының арасындағы шекаралық аймақта орналасқан. Тамыз айының орташа тәуліктік температурасы 22 °C (72 °F) изотермиясынан ғана жоғары, ал шілде айындағы жауын-шашын мұхиттық климат (Cfb) режимі үшін 30 мм изотермиядан төмен болады. Бұл аймақ Гольфстрим және Азор аралдарын қоршаған жылы Солтүстік Атлантика суларының әсерінен де жұмсақ қыс температурасына ие. 30 °C (86 °F) температурадан жоғары көрсеткіштер тіркелген емес, жазғы күндері температура тұрақты түрде 24 °C (75 °F) және 25 °C (77 °F) шамасында сақталады.
Азориялық бұқа күресі
Португалиялық бұқа күресі испан нұсқасынан айқын ерекшеленеді, ал Терсейра аралында басталган Азор аралдарының түрі материктік стильден бірнеше маңызды жайттар бойынша өзгеше. Азор бұқа күресінде "көрермендердің қатысуы" болады, бұл Памплонадағы (Испания) "бұқалардың шабуылына" ұқсас. Терсейрада 4 бұқа бірнеше сағат бойы жеке ағаш қоршауларда ұсталып, бұқа күресі өтетін ауылға тасымалданады, содан кейін әр бұқаның мойнына берік арқан байланады. Тұрғындарға бұқаның жақын арада алаңға жіберілетінін хабарлау үшін фейерверктер атқызылады. Бұқа босатылғаннан кейін, жас жігіттер арқанды ұстап, оның басын бақылауға тырысады, ал басқалары бұқаны түрлі-түсті күрестік плащтардан бастап қолшатырларға дейін әртүрлі заттармен қызықтырады. Бұқа арқанмен бірнеше адамды сүйреп, оларды жерге құлатып, тікенімен (қабықталған мүйіздермен) немесе басып жазалауға тырысатын шатақ кетеді. Бұл танымал демалыс және ойын-сауық түрі; ол tourada à corda деп аталады. Соңында бұқа қала көшелері арқылы бұқалар аренасына, Анграның шығыс бөлігіндегі Praça de Toiros da Ilha (Арал Бұқалар Аренасына) жеткізіледі, онда дәстүрлі португал стилінде бұқа күресі өтеді. 1 мамырдан 30 қыркүйекке дейін күн сайын турдалар өтеді, кейде тіпті бір күні екі-үш турда өткізіледі.
Eventually, the bull is funneled through the city streets to the bullring, the Praça de Toiros da Ilha (Island Bullring), in the eastern part of Angra, where a traditional Portuguese style bullfight is held. From May 1 to September 30, there are daily touradas; in fact, sometimes there are two or three in one day.
Білім
Сан-Мигель аралында негізгі кампусы орналасқан Азор университетінің Ангра-ду-Героисмода қосалқы кампусы бар, онда Аграрлық ғылымдар департаменті (Departamento de Ciências Agrárias) орналасқан. Бұл мекеме – ғылыми және ауыл шаруашылығы саласындағы жоғары деңгейдегі зерттеулер орталығы болып табылады және бүкіл архипелагтан, сондай-ақ көптеген елдерден келген шетелдік студенттерді тартады. "Terceira Island Historical Institute" деген мағына беретін Instituto Histórico da Ilha Terceira (IHIT) – Азор аралдарының тарихын зерттеу мен оқуға арналған жеке мәдени бірлестік. Ол академия ретінде құрылған және түрлі тақырыптар бойынша сабақтар, лекциялар мен симпозиумдар ұйымдастырады. Институт 1942 жылы Ангра-ду-Героисмо қаласымен құрылған.
Спорт
Анграда S. C. Angrense деп аталатын футбол командасы бар, ол Associação de Futebol de Angra do Heroísmo қатарына кіреді. Аралдағы басты футбол және баскетбол командалары Sport Clube Lusitânia клубында орналасқан. Аймақтың футбол федерациясы Ангра-ду-Героисмо қаласында орналасқан.