Кіріспе

Американдық биохимик Мартин Родбелл (1 желтоқсан 1925 – 7 желтоқсан 1998) – американдық биохимик және молекулалық эндокринолог, ең әйгілісі G белоктарын ашқаны үшін. Ол Альфред Г. Гилманмен бірге 1994 жылғы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығын "G белоктарын және осы белоктардың жасушалардағы сигналдарды берудегі рөлін ашқандары үшін" бөлісті.

Өмірбаян

Родбелл Мэриленд штатының Балтимор қаласында Ширли (туған аты Абрамс) мен бакалея сатушы Милтон Родбеллдің ұлы болып дүниеге келді. Оның отбасы еврейлер болған. Балтимор қалалық колледжін бітіргеннен кейін 1943 жылы Джонс Хопкинс университетіне биология және француз экзистенциалдық әдебиетіне қызығушылықпен түсті. 1944 жылы оқуын тоқтатты және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінде радиооператор болып қызмет етті. 1946 жылы Хопкинске оралып, 1949 жылы биология ғылымдарының бакалавры дәрежесін алды. 1950 жылы ол Анна Франктың аға әпкесі Марго Франктың бұрынғы досы Барбара Шарлотта Ледерманнға үйленді. Мартин мен Барбараның төрт баласы болды. Родбелл 1954 жылы Вашингтон университетінде биохимиядан филология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. 1954-1956 жылдары Иллинойс университетінде, Урбана-Шампейн қаласында докторантурадан кейінгі жұмыс істеді. 1956 жылы Родбелл Мэриленд штатының Бетезда қаласындағы Ұлттық денсаулық сақтау институтының құрамына кіретін Ұлттық жүрек институтында ғылыми-зерттеу биохимигі лауазымына қабылданды. 1985 жылы Родбелл Солтүстік Каролинадағы Research Triangle Park, NIH Ұлттық экологиялық денсаулық ғылымдары институтының ғылыми директоры болды және 1994 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмыс істеді. Ол сонымен қатар Дьюк университетінде (1991-1998 жылдары) жасуша биологиясының адъюнкт-профессоры және Чапел-Хиллдегі Солтүстік Каролина университетінде фармакологияның адъюнкт-профессоры болды. Ұзаққа созылған аурудан кейін бірнеше органдары істен шығып, Чапел-Хилл қаласында қайтыс болды.

Зерттеу

1960-шы жылдары компьютерлік ғылым мен биология арасындағы аналогиялардың кеңінен таралғанын ескере отырып, Родбелл компьютерлер мен тірі организмдердің ақпаратты өңдеудің негізгі жүйелері ұқсас деп ойлады. Ол жеке жасушалар үш түрлі молекулалық құрамдас бөліктен тұратын кибернетикалық жүйелерге ұқсас екенін айтты: дискриминаторлар, түрлендіргіштер және күшейткіштер (немесе эффекторлар). Дискриминатор, яғни жасуша рецепторы, жасуша сыртынан ақпаратты қабылдайды; жасуша түрлендіргіші бұл ақпаратты жасуша мембранасында өңдейді; ал күшейткіш бұл сигналдарды жасуша ішінде реакцияларды бастау үшін немесе басқа жасушаларға ақпарат жіберу үшін күшейтеді. 1969 жылдың желтоқсаны мен 1970 жылдың қаңтарында Родбелл глюкагон гормонының егеуқұйрық бауырының мембраналық рецепторына тигізетін әсерін зерттеген зертханалық топпен бірге жұмыс істеді – бұл жасуша сыртынан сигналдарды қабылдайтын жасуша дискриминаторы. Родбелл АТФ (аденозин трифосфаты) глюкагонның жасуша рецепторымен байланысуын кері қайтара алатынын және осылайша глюкагонды жасушадан толығымен бөліп алатынын анықтады. Содан кейін ол ГТФ (гуанозин трифосфаты) іздерінің АТФ-қа қарағанда мың есе жылдам байланыс процесін кері қайтара алатынын байқады. Родбелл ГТФ-ның жасуша рецепторынан глюкагонды бөлудегі белсенді биологиялық фактор болуы мүмкін екенін және ГТФ оның АТФ-мен жасаған бұрынғы тәжірибелерінде қоспа ретінде кездескенін болжады. Ол бұл ГТФ гуанин нуклеотидті ақуыздың (кейін G ақуызы деп аталды) белсенділігін күшейтетінін, ал ол өз кезегінде жасушадағы метаболизмге күшті әсер ететінін анықтады. Родбеллдің пікірінше, G ақуызының белсендірілуі – Эрл В. Сазерленд теориялаған «екінші хабаршы» процесі. Сигналды транскрипциялау тілінде, ГТФ-мен белсендірілген G ақуызы – дискриминатор мен күшейткіш арасындағы маңызды байланыс құратын түрлендіргіштің негізгі құрамдас бөлігі. Кейін Родбелл жасуша рецепторында трансдукцияны тежейтін және күшейтетін қосымша G ақуыздары бар екенін көрсетіп, оны дәлелдеді, бұл көбінесе бір уақытта жүреді. Яғни, жасуша рецепторлары бір мезгілде бірнеше процестерді жүргізе алатындай жетілген.