Кіріспе

Американдық биолог Рональд Марк Эванс (17 сәуір 1949 жылы Лос-Анджелесте, Калифорния штаты) – американдық биолог, профессор және Солк институтының Гендік экспрессия зертханасының жетекшісі, сондай-ақ Калифорния штатының Ла-Холла қаласындағы Солк биологиялық зерттеулер институтының Молекулалық және даму биологиясы кафедрасының March of Dimes төрағасы және Говард Хьюз медициналық институтының зерттеушісі. Доктор Рональд М. Эванс ядролық гормон рецепторларын (ЯГР) – транскрипциялық факторлардың ерекше класын, және олардың жалпы әрекет ету механизмін, липофильді гормондар мен дәрі-дәрмектердің жануарлар мен адамдардағы даму және метаболизмнің барлық жолдарын қалай реттейтінін анықтағандығы үшін белгілі. Бүгінде ЯГР әлемдегі ең көп зерттелген фармацевтикалық нысаналардың бірі болып табылады, және олар қатерлі ісік, бұлшықет дистрофиясы, остеопороз, екінші типті қант диабеті, семіздік және жүрек-қантамыр ауруларына қарсы дәрі-дәрмектерді табуға көмектеседі. Оның қазіргі зерттеулері ядролық гормондық сигнал берудің функциясына және олардың метаболизм мен қатерлі ісіктегі рөліне бағытталған. Ол 1974 жылы UCLA-дан ғылым бакалавры және PhD дәрежесін алды, содан кейін Рокфеллер университетінде Джеймс Э. Дарнеллмен докторантурадан кейінгі тағылымдамадан өтті. 1978 жылы Солк институтының профессорлық-оқытушылық құрамына қабылданды және UCSD-де биология, биомедициналық ғылымдар, нейробиология бойынша қосымша профессор болды (1985, 1989, 1995). 1998 жылы Солк институтының Молекулалық және даму нейробиологиясы бойынша March of Dimes төрағасы болып тағайындалды. Оның ядролық рецепторлар жөніндегі еңбектері жоғары бағаланды, сондықтан ол 40-тан астам ұлттық және халықаралық марапаттар мен құрметтерге ие болды. 2003 жылы ол даму биологиясы бойынша March of Dimes сыйлығын алды. Ол 2004 жылы негізгі медициналық зерттеулер үшін Альберт Ласкер сыйлығына ие болды. Сондай-ақ ол Харви сыйлығын (2006), Гайрднер қорының халықаралық сыйлығын (2006), Олбани медициналық орталығының сыйлығын (2007), медицина саласындағы Вольф сыйлығын (2012) және Луиза Гросс Хорвиц сыйлығын (2018) алды. Ол 1989 жылдан бері Ұлттық ғылым академиясының, 1993 жылдан бері Американдық микробиология қоғамының, 1997 жылдан бері Американдық өнер және ғылым академиясының, 2003 жылдан бері Ұлттық медицина академиясының, 2006 жылдан бері Еуропалық молекулалық биология ұйымының, 2007 жылдан бері Американдық философиялық қоғамның мүшесі, 2014 жылы Американдық қатерлі ісік зерттеулер қауымдастығының мүшесі, 2018 жылы AAAS мүшесі және 2018 жылы Ұлттық өнертапқыштар академиясының мүшесі болып табылады. Оның еңбектерінің кең ауқымды әсеріне сәйкес, ол Ғылыми ақпарат институтының тізімінде соңғы он жылдықтағы ең көп сілтемеленген ғалымдардың бірі ретінде көрсетілген.

Зерттеу

Ядролық рецепторлар (NR) суперотбасының лигандпен реттелетін транскрипциялық факторлары көбею, даму және физиологияда маңызды рөл атқарады. Адамдарда NR-дегі генетикалық мутациялар сирек кездесетін аурулардың себебі болып табылады, ал NR-ге бағытталған гормондар мен дәрілер кеңінен терапиялық қолданысқа ие. 1980-ші жылдары доктор Эванс алғашқы ядролық гормон рецепторын, яғни адам глюкокортикоид рецепторын сәтті клондады. Бұл оқиға ядролық гормон рецепторларының суперотбасын табуға әкелді, олардың барлығы ұқсас молекулалық және генетикалық құрылымға ие. Оның басқа да маңызды зерттеулері гормондардың қалыпты әрекеттерін және олардың аурулардағы рөлін зерттеуді қамтиды, соның ішінде стероидты гормондарға, А, D витаминдеріне, қалқанша безі гормондарына және өт қышқылдарына жауап беретін ядролық гормон рецепторларын ашу. Бұл рецепторлар гендерге бағытталған арқылы қант, тұз, кальций, холестерин және май метаболизмін бақылайды. Олар сүт безі, простата және бүйрек безі қатерлі ісіктерімен, сондай-ақ лейкемиямен күресте маңызды роль атқарады және созылмалы қабыну, остеопороз, 2-ші типті қант диабеті және астманы емдеуде терапиялық әсер етеді. Оның бұлшықет метаболизміне қатысты зерттеулері жаттығудың пайдасын имитациялайтын заттарды табуға әкелді, бұл жаттығусыз дене шынықтырудың пайдасын арттыруға және семіздік, қант диабеті, жүрек аурулары және дененің әлсіреуімен күресуге көмектеседі.