Кіріспе
Басқалардың талаптарына тікелей қарсылық көрсетпей, жанама түрде қарсылық білдіру. Пассивті-агрессивті мінез-құлық пассивті жаулық таныту және тікелей байланыстан қашу арқылы сипатталады. Әлеуметтік жағдайда қалыпты саналатын жағдайларда әрекетсіздік көрсету – пассивті-агрессивті стратегияның бір түрі (шараларға кешігіп келу, жауап күтілгенде үндемеу).
Passive aggressive behavior is characterized by a pattern of passive hostility and an avoidance of direct communication. Inaction where some action is socially customary is a typical passive aggressive strategy (showing up late for functions, staying silent when a response is expected).
Психология
Психологияда "пассивті агрессия" – ең көп қолданылатын психологиялық терминдердің бірі. Бірқатар пікірталастардан кейін Америка Психиатриялық Ассоциациясы оны DSM IV-тегі жеке тұлғаның бұзылыстары тізімінен шығарды, себебі ол толыққанды диагноз үшін тым тар және ғылыми дәлелдермен жеткілікті расталмаған, сондай-ақ анықтаманың қатаң стандарттарына сай келмейтін. Мәдени тұрғысынан алғанда, "пассивті-агрессивті" деген беймағына термин кәсіби мамандар мен қарапайым адамдар тарапынан теңдей бұрмаланып қолданылады. Пассивті-агрессивті мінез-құлықтың ресми диагностикалық анықтамасынан алынуының басты себебі – оның жиі дұрыс қолданылмауы және осы саладағы мамандардың берген жиі қайшы және түсініксіз сипаттамалары болды. Алдында пассивті-агрессивті деп жіктелетін көптеген анықтамалар көбінесе ашық агрессия немесе жасырын агрессия ретінде дұрыс сипатталады (осы анықтама манипуляторлар мен басқа да психикалық бұзылыстары бар адамдардың басқаларды қорқыту, бақылау, алдау және зорлық-зомбылыққа салу үшін қолданатын сырттай көзге байқалмайтын, саналы, есептелген және жасырын тактиканы сипаттауға арналған). Америка Психиатриялық Ассоциациясы тарапынан қабылданбаған ескі анықтама мынадай: Пассивті-агрессивті мінез-құлық – күтілетін жұмыс талаптарына белсенді қарсылық көрсету, оппозициялық көзқарас, құнсыздану, жалтақтау және басқалар күтетін қалыпты деңгейдегі жұмыстың орындалуына қатысты теріс пікірлермен сипатталады. Көбінесе бұл жұмыс орнында байқалады, онда қарсылық кейінге қалдыру, ұмытшақтық және мақсатты түрде тиімсіздік сияқты жанама әрекеттер арқылы көрінеді, әсіресе басшылықтың талаптарына жауап ретінде, бірақ бұл жеке қарым-қатынаста да болуы мүмкін. Тағы бір дерек көзі пассивті-агрессивті мінез-құлықты былай сипаттайды: Теріс көзқарастардың кең таралған үлгісімен ерекшеленетін және адамдар арасындағы немесе кәсіби жағдайлардағы күтулерге пассивті, кейде кедергі келтіретін қарсылықпен сипатталатын мінез-құлық. Осыған қоса, үйренген әлсіздік, кейінге қалдыру, жалтақтау, наразылық, құнсыздану немесе сұралған міндеттерді қасақана/қайта-қайта орындамау сияқты әрекеттер де осы мінез-құлыққа жатады, ал мұндай міндеттерді орындау үшін адам көбінесе тікелей жауапты болады.
Дау-жанжал теориясы
Конфликт теориясында пассивті-агрессивті мінез-құлық, тікелей жамандыққа жақын мінез-құлық сияқты көрінеді, себебі ол қасақана, белсенді, бірақ сақтықпен жасырылған жауыздау әрекеттерден тұрады, бұл пассивті қарсылықтың әрекетсіз стилінен мүлдем өзгеше.
Жұмыс
Жұмысшылар мен басшылардың пассивті-агрессивті мінез-құлқы команданың бірлігіне және өнімділігіне зиян келтіреді. Warner компаниясының онлайн электрондық кітабының жарнамасында былай делінген: "Пассивті-агрессивті мінез-құлқының ең нашар жағдайы – жағымсыздық, мұңдылық, реніш, істі кейінге шегеру, бір нәрсені 'ұмыту', созылмалы кешігу және қасақана тиімсіздік сияқты құрылымды көзқарастарды қамтиды". Егер осы мінез-құлыққа көз жұмылса, кеңседегі тиімділік төмендеп, жұмысшылардың наразылығы күшеюі мүмкін. Егер басшылар пассивті-агрессивті мінез-құлық танытса, бұл команданың шығармашылық қабілетін шектеуі мүмкін. Паула Де Анжелис былай дейді: "Көтерілуге лайықтардың көбінесе сырттай жағымды, дипломаттық және қолдау көрсететін, бірақ іштей адал емес, артынан саботаж жасаушылар болуы заңды".
Тарих
Пассивті-агрессивті мінез-құлықты алғаш рет клиникалық тұрғыдан полковник Уильям С. Меннингер екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери тәртіпке ерлердің реакциясы аясында анықтаған. Меннингер ашық қарсылық білдірмейтін, бірақ азаматтық мойынсұнбаушылықты ("агрессивтілік" деп атаған) "пассивті шаралар, мысалы, ренжісу, жалқаулық, істі кейінге шегеріп қою, тиімсіздік және пассивті кедергі келтіру" арқылы көрсететін әскерлерді сипаттады. Меннингер бұл мінез-құлықты "жетілмегендік" және "әскери стресске" реакция деп қарады. Кейбір психоаналитикалық көзқарастар бойынша, мойынсұнбаушылық – нағыз пассивті-агрессивті мінез-құлықтың белгісі емес, оны қабылдану қажеттілігіне байланысты жасырылған эмоциялардың көрінісі деп қарастыруға болады.