Кіріспе

Жеке адамды топтың қорлауы. Адамдарды қорлау мінез-құлқына қатысты топтық қорлау.

Қорлау, социологиялық термин ретінде, кез келген жағдайдағы қорлауды немесе, әсіресе жұмыс орнындағы, жеке адам емес, топ жасаған қорлауды білдіреді.

Психологиялық және денсаулыққа әсері

Жұмыс орнындағы қанаудың құрбандары жиі: бейімделу бұзылыстары, соматикалық симптомдар, психологиялық травма (мысалы, травмалық діріл немесе кенеттен пайда болатын селективті үнсіздік), травмадан кейінгі стресс бұзылысы (ПТСР) немесе ауыр депрессиядан зардап шегеді. Лейманн ПТСР-мен ауырған адамдарды қанау кезінде "психикалық әсерлері соғыста немесе түрмедегі тәжірибелерден туындаған ПТСР-мен толық салыстыруға болады" деп атап өтті. Кейбір науқастарда алкоголизм немесе басқа да заттарды қолдану бұзылыстары дамуы мүмкін. Отбасылық қарым-қатынастар көбінесе бұзылады және құрбандар кейде көшеде бейтаныс адамдарға қарсы агрессивті мінез-құлық танытады. Жұмыс орнындағы қанауға ұшырағандар мен куәгерлер тіпті қысқа мерзімді психоздық эпизодтарды, әдетте параноидалық симптомдармен бірге кәсіби психозды бастан өткеруі мүмкін. Лейманн Швециядағы өз-өзіне қол жұмсаулардың 15%-ы жұмыс орнындағы қанауға тікелей байланысты деп есептеді. Лоренцтің "mobbing" деген ағылшын сөзін таңдауының себебі Марджори Керр Уилсонның ағылшын тіліне аудармасында жазылмаған. Кеннет Вестхьюстың сөзінше, Лоренц "mobbing" сөзін таңдаған себебі, құстардың ұжымдық шабуылында қолданылған ескі неміс тіліндегі "hassen auf" терминін есіне алған, ол "кейін жек көру" немесе "жек көруді жүктеу" деген мағынаны білдіреді және бұл шабуылдың қаншалықты терең қарсылықпен жасалғанын көрсеткен, ал ағылшын тіліндегі "mobbing" сөзі шабуылдың ұжымдық ерекшелігін баса көрсеткен. Вестхьюс сондай-ақ, бұл терминнің адамдардың қанаушылық мінез-құлқына қолданылуына бірнеше ғалымдар сын танытқандығын атап өтті. 1970 жылдары швед дәрігері Питер Пол Хайнеман Лоренцтің тұжырымдамасын мақсатты балаға қарсы балалардың ұжымдық агрессиясына қолданды.

Себеп

Дженис Харпер Huffington Post эссесінен кейін The Huffington Post және "Beyond Bullying: Peacebuilding at Work, School and Home" бағанында, Психология бүгінде мабингтің – приматтарға тән топтық агрессияның бір түрі екенін, ал мабингке қатысушылардың міндетті түрде "жаман" немесе "психопаттық" емес, егер басшылық немесе ықпалды адам топқа біреудің кетуі керек екенін білдіргенде, олардың болжамды және үлгілі түрде жауап беретінін жазды. Осы себепті ол кез келген адам мабингке қатыса алатынын және қатысатынын, ал мабинг басталғаннан кейін, жануарлар әлеміндегідей, мақсат топта болғанша, көбінесе жалғасып, күшейе түсетінін көрсетті. Кейін ол осы тақырыпта жануарлардың мінез-құлқын, ұйымдық мәдениеттерді және топтық агрессияның тарихи формаларын зерттеген кітап жариялады, мабингтің құрылымдық зорлық-зомбылықтың жалғасы ретіндегі топтық агрессияның бір түрі екенін, ал геноцидті – бұл агрессияның ең қатаң түрі екенін ұсынды.

Онлайн

Әлеуметтік желілер мен блогтар анонимді топтарға үйлесіміп, басқа адамдарға шабуыл жасауға жағдай жасады. Осы топтардың құрбандары түрлі шабуылдар мен қорқытуларға ұшырауы мүмкін, соның салдарынан құрбандар өздерін жасыру үшін псевдонимдер қолданып немесе олардан қашу үшін интернеттен толығымен суырылып кетуі мүмкін.

Жұмыс орнында

Британдық зорлық-зомбылыққа қарсы зерттеушілер Андреа Адамс пен Тим Филд Лейманның жұмыс ортасында "моббинг" деп атаған нәрсесінің орнына "жұмыс орнындағы зорлық-зомбылық" терминін қолданды. Олар моббингті көбінесе көзге көрінбейтін зорлық-зомбылықтың ерекше түрі деп сипаттайды, оны "эмоционалдық шабуыл" деп анықтайды. Бұл бір адамға құрметсіз және зиянды қарым-қатынас көрсетілген кезде басталады. Жасырын сөздер, қаңқулар және қоғамдық жалақорлық арқылы, бір адам басқаларын ерікті немесе еріксіз түрде үнемі зұлымдық әрекеттерге қатысуға шақырып, жауластыратын орта құрылады, мақсаты – адамды жұмыстан қуу. Адамс пен Филд моббингті нашар ұйымдастырылған өндіріс немесе жұмыс әдістері, сондай-ақ қабілетсіз немесе бейжай басшылықпен сипатталатын жұмыс орталарында жиі кездесетініне сенімді. Олар моббинг құрбандарының көбінесе "зор интеллектісі, қабілеттілігі, шығармашылығы, адалдығы, жетістіктері және берілгендігімен ерекшеленетін" адамдар екенін айтады. Кейбір еуропалық елдерде, мысалы, неміс тілді аймақтарда, жоғары лауазымдағылардың төмен қарап зорлық-зомбылық көрсетуі "басшылық", ал әріптестердің жоғары лауазымдыларға зорлық-зомбылық көрсетуі "қызметтік" деп аталады.

Мектепте

Хайнеманның жұмысына сүйене отырып, Эллиот моббингті мектептегі топтық зорлық-зомбылық түріндегі кең таралған құбылыс ретінде сипаттайды. Ол қару-қарумен біреуге шабуыл жасауды, қаңқу, ишарат, беделді түсіру, оқшаулау, қорқыту және, ең бастысы, нысанаға алынған адамның өзі кінәлі екенін көрсетуді (жәбірленушіні кінәлау) қамтиды. Бұл, бірдей деңгейдегі және билікке ие оқушылар арасындағы қалыпты жанжалдардан өзгеше, мұндай жанжалдар мектеп өмірінің бір бөлігі болып табылады.

Академиялық ортада

Кеннет Вестхьюстің академиялық ортадағы қудалауды зерттеуі көрсеткендей, шетелдік болу немесе әртүрлі жынысты болу сияқты жеке ерекшеліктер осалдықты арттырады; сондай-ақ, музыка немесе әдебиет сияқты, жақында объективтілік принципінен алшақтап, постмодернистік зерттеулердің ықпалына түскен салаларда жұмыс істеу, қаржылық қиындықтар, немесе агрессивті басшылық та осалдықты күшейтеді.