Кіріспе
USS Blower (SS 325) – 1944 жылдан 1950 жылға дейін АҚШ Әскери-теңіз күштерінің құрамында болған, Balao классына жататын суасты қайығы. Ол АҚШ-тың шығыс жағалауы мен Батыс Индияда кездесетін, "blower" деп аталатын бір түрінің шаян балығының құрметіне аталған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Үнді мұхитында, Ява теңізінде және Оңтүстік Қытай теңізінде үш жауынгерлік патрульді сәтті аяқтады. 1950 жылы ол Өзара қорғаныс көмек бағдарламасы аясында Түркияға берілді, онда ол Түркия Әскери-теңіз күштерінде екінші TCG Dumlupınar болып қайтадан қолданысқа енгізілді. 1953 жылдың 4 сәуірінде Түркия жағалауында Солтүстік Атлантика шарты ұйымының бірлескен оқу-жаттығулары кезінде болған апат салдарынан Dumlupınar батып кетті.
USS Blower (SS 325), a Balao class submarine, was a ship of the United States Navy in commission from 1944 to 1950. She was named after the blower, a type of pufferfish of the United States East Coast and West Indies. During World War II, She completed three war patrols, all in the Indian Ocean, Java Sea, and South China Sea. Blower was transferred to Turkey in 1950 under the Mutual Defense Assistance Program, where she was recommissioned in the Turkish Naval Forces as the second TCG Dumlupınar. Dumlupınar sank after an accident off the coast of Turkey on 4 April 1953 following a joint North Atlantic Treaty Organization training exercise.
Құрылыс және іске қосу
Blower кемесінің қадасы 1943 жылғы 15 шілдеде Коннектикут штатының Гротон қаласында "Электрик Бот" компаниясымен салынды. Ол 1944 жылғы 23 сәуірде, командир Ричард Ф. Дж. Джонсонның әйелі, Ричард Ф. Дж. Джонсонның қолдауымен суға түсірілді және 1944 жылғы 10 тамызда лейтенант-коммандер Джеймс Х. Кэмпбелл басқаруымен құрамына қабылданды.
1944 жылдың тамызы 1945 жылдың қаңтары
Жаңа Англия жағалауында және Наррагансетт шығанағында сынақтан өткеннен кейін, "Блоуэр" 1944 жылдың 17 қыркүйегінде Флорида штатының Ки-Вест қаласындағы "Саунд" мектебіндегі кеңейтілген оқу үшін Нью-Лондон әскери-теңіз суасты кемелер базасынан шықты. 1944 жылдың 10 қазанында Ки-Весттен Панама каналы мен Тынық мұхитына бағыт алды. 11 қазанның таңында, қатты жаңбыр болған кезде, PC 1145 су асты кемесімен соқтығысты. Екі кемеде де ешкім зардап шекпеді, бірақ PC 1145-тің мұрты бірінші су өткізбейтін бөлімге дейін қисылып қалды. "Блоуэр" кемесінің мұрттық қалыптау резервуарында тесік, басқару мұнарасында зақымдану және оң жақ пропеллерінің бір қанаты сынды. 1944 жылдың 12 қазанында жөндеу үшін Ки-Вестке қайтып келді, бірақ зақымның ауқымы соншалық, жұмыс Гротонда аяқталуға тиіс болды. "Блоуэр" 1944 жылдың 13 қарашасында Гротоннан Панама каналы арқылы Гавайидегі Перл-Харборға жолға шықты, ол жерге 1944 жылдың 16 желтоқсанында жетті. Перл-Харборда бір ай жаттығудан өткен соң, Мариана аралдарындағы Сайпанға барып, жанармағын толықтырды.
Бірінші соғыс патрулі
1945 жылғы 17 қаңтарда "Блоуэр" Саипаннан алғашқы соғыс патруліне шықты. Ол 48 күндік патрульдің көп бөлігін Оңтүстік Қытай теңізінде, Хайнань аралы мен Жапония басып алған Француз Индокитайы аралығында, Туран мүйісі жанында өткізді. Ол Сингапур мен Формоза бұғазы арасында созылған 15 суасты кемесінен тұратын барлау желісінің бір бөлігі ретінде қызмет етті, бұл жапондық соғыс кемелерінің Сингапурдан мұнаймен жабдықталып Жапонияға оралуының ең ықтимал бағыты болды. 1945 жылғы 13 ақпанда ол бір соғыс кемесінің және екі крейсердің мачталарын көріп, біраз маневр жасағаннан кейін алты торпеда атып, қашықтықтан нысанаға сәтті шабуылдады. Оның дыбыс операторлары екі нысананың әрқайсысына бір-бірден тигенін хабарлады, ал кейін екі мұнай дабылын байқады, бірақ жапондық деректерде ешқандай зақым тіркелмеді. Сондай-ақ, ол 15, 22 және 24 ақпанда Туран жанындағы жапондық конвойларын шабуылдауға тырысты, бірақ жапондық әуе күзеті мен көптеген шағын балық аулау кемелері оның күш-жігеріне кедергі келтіргендіктен жеткілікті жақындаса алмады. Суда қалқып жүзетін миналар тобы оны жиі қолайсыз сәттерде суға батуға мәжбүр етіп, операцияларын одан әрі қиындатты. Дизель отыны азайып бара жатқан "Блоуэр" 5 наурызда Австралияның Фримантл қаласына бағыт алды. 1945 жылғы 19 наурызда Фримантлге жетіп, "Эвриал" суасты кемесімен бірге жөндеу жұмыстарын бастады, оның барысында жаңа LORAN (ұзақ қашықтыққа навигация) және радиобағыттап табу құрылғылары, сондай-ақ екі радары мен барлық төрт дизельдік қозғалтқышына күрделі жөндеу жүргізілді.
Екінші соғыс патрулі
Бловер 1945 жылдың 14 сәуірінде Фримантельден шығып, екінші соғыс патрулін бастады. Батыс Австралия жағалауындағы Эксумоут шығанағында жанармай құю үшін тоқтағаннан кейін, 1945 жылдың 21 сәуірінде Ломбок бұғазы арқылы өтіп, Ява теңізіндегі қарауылдық бекетке орналасты. 22 сәуірде «Безуго» және «Перч» суасты кемелерімен үйлесімді шабуыл тобын құруға бұйрық берілді. Үш суасты кемесі Макассар мен Борнео арасындағы шығыс-батыс кеме қатынасының бағыттарында және Борнео мен Ява арасындағы солтүстік-оңтүстік бағыттарын қамтитын аралықта барлау желісін құрды. Бловердің су үстіндегі жалғыз байланысы «Безуго» болды, олар екі рет кездесті. Сонымен қатар, Бловерді көптеген жапондық патрульдік ұшақтары мазалады. Шындығында, 1944 жылдың 25 сәуірінде сағат 11:30-да оның қарауылдары екі жақындап келе жатқан Императорлық жапон теңіз флотының ұшақтарын байқады және шабуылдан қашу үшін дереу суға батып кетті. Алайда, Бловер үшін Соломбол аралының жанындағы су мөлдір және тереңдігі бар болғаны 150 фут (46 метр) болды, бұл ұшақтарға оны екі сағатқа жуық уақыт бойы бомбалауға және теңіз түбінде бұрылып, қиындық тудыруға мүмкіндік берді. 1945 жылдың 26 сәуір таңында Бловер шамамен екі баяу қозғалатын радарлық сигналды анықтады. Оларды американдықтар «теңіз жүк машиналары» деп атаған, яғни баяу жылдамдықтағы жапондық жүк паромдарының бір түрі деп есептеген Бловер, оларды су үстінде ұстап алу үшін жақындады. Алайда, 03:22-де бір нысана бұрылып, жылдамдығын арттырды, ол «теңіз жүк машинасы» емес, соғыс кемесі екенін көрсетті және Бловерді алыстатуға мәжбүр етті. Он минуттан кейін, кеме үш рет оқ атты, екі оғы Бловердің жанынан өтті. Бловердің соғыс күнделігінде «Бұл жігіт радарлық қашықтықтарды жақсы білді. Суға батып кеттім» деп жазылған. Содан кейін Бловер су астынан шабуыл жасауға тырысты, бірақ жапондық соғыс кемесі жылдам іздеу үлгісімен қозғалды және 05:30-да Перчтің орнына солтүстік-батысқа қарай бет бұрды. 12 сағаттан кейін Бловер Перчпен кездесті, оның командирі, командир Фрэнсис Б. Макколл, жапондық соғыс кемесі «түскі уақытта оның радарын және шабуыл перископын істен шығарды» деді. 1945 жылдың 27 сәуірінде жақын жердегі қарауылдық позицияға көшкен үйлесімді шабуыл тобы бір аптадан астам уақыт бойы Оңтүстік Борнеоның жағалауында жүзіп өтті. Олар ешқандай мақсатты нысана таппады, тек әрқашан болатын шағын жергілікті қайықтардың флоты ғана болды. Бірде Бловердің күнделігінде «Көзімізге қайық көрінді. Олар тіпті осы жерде. 40 мм-лік [яғни, Бловердің 40 миллиметрлік зеңбіректерімен] жаттығу жасағым келеді» деп жазылған. 1945 жылдың 6 мамырында солтүстік-батысқа бұрылып, Бловер Малай түбегіндегі Варелла мүйісіне бағыт алды, 9 мамырдың 12:30-да, Перчпен байланыс алғаннан кейін, «Бая» суасты кемесімен кездесуге келісті. Бловердің соғыс күнделігінде: «Баядан хат алдық. Оңтүстік Қытай теңізіндегі жапондық әуе күштерінің мақтанышына қандай сын! Бір-бірінен бес миль (9,3 км; 5,8 миль) қашықтықта үш суасты кемесі; екеуі хаттар мен фильмдер алмасып, біреуі алаңсыз жолға шықты» деп жазылған. Жаңа патрульдік аймақта да Борнео маңындағыдай нысаналар көрінбеді, сондықтан Бловер 1945 жылдың 12 және 21 мамырында Француз Индоқыстанындағы Нха Транг және Сайгонға жасалған АҚШ Әскери Әуе күштерінің B-29 Superfortress төрт моторлы бомбалаушыларының қауіпсіздігін қамтамасыз етуге кірісті. Сондай-ақ, 16 мамырда Ван Фонг шығанағы мен Нха Транг шығанағын су астынан барлау жүргізді, бірақ жергілікті балық аулау қайықтарынан басқа ештеңе көрмеді. Бәлкім, ең қызықты сәт 19 мамырда болды, ол кезде Бловер экипажы жарық шашып, B-24 Liberator төрт моторлы іздеу ұшағымен танысу сигналдарын алмастырды, ол 50 фут (15 метр) биіктікте ұшып өтті, бұл оқиға соғыс күнделігінде «Олар өте үлкен және сізге қарай бет алғанда одан да үлкен көрінеді» деп жазылды. Бловер 1945 жылдың 23 мамырында Филиппин аралдарына бағыт алды, 24 мамырда Лусон жағалауындағы Субик шығанағында «Антедон» суасты кемесімен бірге тоқтағанда патрулін аяқтады.
Үшінші соғыс патрулі
Екі апталық жөндеуден кейін, 23 маусымда «Бловер», енді лейтенант-коммандер Нельсон П. Уоткинс басқаруында, Сиам шығанағындағы патрульдік аймаққа үшінші соғыс патрулін бастау үшін Субик шығанағынан шықты. 28 маусымда Малайя түбегінің шығыс жағалауындағы Тенгголь аралын көріп, онда патрульдеу амалдарын бастады. 30 маусым күні түнде «Блуфиш» суасты кемесімен кездесіп, екі суасты кемесі патрульдеу аймағын үйлестіруге келісті. Аралдың оңтүстігіне бағыт алған «Бловер» 1 шілде күні таңертең бос құтқару қайығын көріп, 40 мм-лік зениттік пулеметпен жаттығу оқ атуын бастады. Экипаж он бір оқ атты, біреуі 0,7 мм қашықтықта тиді, бұл оқиға соғыс күнделігінде «Атудың дәлдігімен жаттығу ақталады. Қорқынышты» деп жазылды. Содан кейін «Бловер» кемеге жақындап, гранаталармен сынап көруге қару-жарақ офицеріне мүмкіндік берді. Нәтижесінде қол ауырды, зақымдар жоқ. «Барлығы өте өкінішті көрініс болды, сондықтан қайықты қанды және батып келе жатқан күйде қалдырды». 4 шілдеде екі суасты кемесі патрульдік ұшақтар хабарлаған кемені тексеру жоспарын жасау үшін қайта кездесті. Алайда, «Бловер» соғыс күнделігінде жазылғандай, авиаторлардың «позиция картасында тауларда бекіген кемелер көрсетілген». Сақтық үшін екі суасты кемесі жапондықтар басып алған Британдық Малайя жағалауына жақындады және «Бловер» соғыс күнделігінде қысқаша баяндағандай, «барлық мүмкін болатын тіректейтін жерлерге жақсы қарады және ешқандай кеме көрінбегендіктен, авиатордың позициясы дұрыс болуы керек» деді. Сол күні үш бақылаушы перископты байқады. «Бловер» соғыс күнделігі кейінірек экипаж шабуыл жасалмағанына таңғалғанын, өйткені «Бловер» қашып құтылу үшін суға батты және олардың шабуылшысы достық болуы мүмкін деп ойлады. Келесі күні британдық суасты кемесі үлкен жапондық суасты кемесіне шабуыл жасағанын, бірақ нәтижесіз болғанын хабарлады, бұл «Бловер» сәтті құтылғанын көрсетеді. 9 шілде күні кешке «Бловер» «Блуфиш» суасты кемесімен кездескеннен кейін, екі суасты кемесі Малай жағалауындағы екі жапондық суасты кемесіне қарсы соңынан ілесіп, шабуыл жасады. «Блуфиш» біреуін батырды, бірақ екінші суасты кемесі бұрылып кеткенде «Бловер» шабуылды тоқтатты. Екі суасты кемесі артиллериялық шабуылға тырысты, бірақ аман қалған суасты кемесі мина өрісіне қашып құтылды. 11 шілдеде «Бловер» тағы бір түнгі шабуылға тырысты, бұл жолы ол жүк кемесі немесе эскорт кемесі болуы мүмкін орташа көлемді кемеге қарсы болды. Алайда, «Бловер» соғыс күнделігінде жазылғандай, алғашқы екі торпеда «судан шығып, нысана бағытында емес, бір-бірін қуды». Үшінші торпеда нысанадан өтті. Келесі күні «Бловер» «Чарр» суасты кемесінің командирі басқаратын шабуыл тобына қосылу үшін шығысқа қарай бет алды. 15 шілдеде таңертең жапондық I-351 суасты кемесін іздегеннен кейін «Бловер» зигзаг тәрізді қозғалатын суасты кемесіне төрт торпеда атып жіберді. Күтілгендей жарқын жарылыс болған жоқ, «Бловер» соғыс күнделігінде экипаж «екі күйреуші дыбыс естігенін» жазды, «екеуі де кеме ішінде естілетіндей болды. Бірінші екеуі сәтсіз болды». Торпедадан қашып құтылу үшін қысқа мерзімге суға батқаннан кейін «Бловер» корпуска торпедалық түтіктерден оқ атуға кірісті, бірақ жақын маңдағы үш жарылыстан соң сілкінді. Оның дыбыс операторлары жақын маңдағы жылдам бұрандаларды хабарлады және жапондық эскорт пайда болды деп уайымдап, жапондық эскорт кемесі кеткенше су астында қалды. Не болғанын білмесе де, «Бловер» байланыс туралы хабарлама жіберді және бір сағаттан кейін көкжиектегі қорқынышты жарылыспен марапатталды. Көп ұзамай «Блуфиш» I-351 суасты кемесін батырғанын хабарлады. Осы кездескеннен кейін «Бловер» Батавия маңындағы Ява теңізіне ауысты, бірақ тек желкенді қайықтармен кездесті. Бұл байланыстар осылайша жүйкеге тиді, өйткені түнгі радиолокациялық байланыстардың үнемі болуы және нашар көріну бірнеше рет соқтығысуға әкелді. Жағдайды одан да нашарлату үшін «Бловер» кем дегенде екі белгісіз одақтас суасты кемесімен кездесті, оларға тану сигналын жібергенде достық атыстан қашып қалды. Аймақ тым көп кемелермен толғанын көріп, «Бловер» Үнді мұхитында Яваның оңтүстік жағалауында патрульдеу үшін Сунда бұғазы арқылы оңтүстікке қарай өтті. 13:45-те бас офицер: «Бізге патрульді толық аяқтау үшін тек бомбаға ұшырау керек» деді. Он бес минуттан кейін бақылаушылар Жапон императорлық әскери-теңіз күштерінің Mitsubishi G4M бомбалаушысын (одақтас атауы «Бетти») көріп, «Бловер» маңында екі бомба тастады. Мақсатсыз және отын азайып бара жатқандықтан «Бловер» шығысқа қарай бет алды және 28 шілдеде Фримантл, Австралияға жетіп, патрулін аяқтады. 15 тамызда Жапониямен жауынгерлік әрекеттер аяқталғанда «Бловер» Фримантлде болды, соның салдарынан Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталды.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Бловерге Фримантлден Австралияның Сидней қаласына, содан кейін Мариана аралдарындағы Гуамға бару бұйрығы берілді, ол 1945 жылдың 16 қыркүйегінде Гуамға жетті. Ол Гуамда үш ай бойы Мариана және Каролина аралдарындағы бірқатар жаттығуларды орындады. 1946 жылдың 11 қаңтарында ол Перл-Харборға жол тартты. Содан кейін ол 1946 жылдың 30 қаңтарында Сан-Диего, Калифорнияға келді. 1946 жылдан 1949 жылға дейін Бловер АҚШ Тынық мұхиты флотының Су асты кемелері күштеріне қарасты болды. Сан-Диегодан торпедалық жаттығулар, су астындағы дыбыс мектебінің операциялары және жалпы оқу бағдарламаларын жүргізді. 1946 жылдың 14 қазанында ол Жапонияның Йокосука қаласына сапар жасады, Гуам және Сайпан маңындағы флоттық операцияларға қатысты және 1947 жылдың 3 қаңтарында Сан-Диегоға оралды. Бловер 1947 жылдың қалған бөлігінде Сан-Диегодан жергілікті операцияларды жүргізді, ал 1948 жылдың басында Калифорния штатының Сан-Франциско қаласында күрделі жөндеуден өтті. 1948 жылдың 2 тамызында Бремертоннан (Вашингтон штаты) шығып, «Карп» су асты кемесімен бірге Аляска аумағының суларына барып, Арктика мұздықтарының шеті бойымен, Чукчи теңізінде, болашақ су асты кемелерінің Арктикадағы операцияларында пайдалану үшін радарлық және сонарлық деректерді жинады. 1948 жылдың 25 қыркүйегінде Сан-Диегоға оралғаннан кейін, ол Тынық мұхитындағы әдеттегі операцияларды қайта бастады. 1950 жылдың ақпан айында Бловер Өзара қорғаныс көмек бағдарламасының шарттары бойынша Түркияға берілуге таңдалды. 1950 жылдың 12 ақпанында ол Сан-Диегодан Филадельфиядағы Лиг аралындағы Филадельфия әскери кеме құрылыс орнына бағытталды, ол 1950 жылдың 3 наурызында жөндеу жұмыстарын бастау үшін келді. Кеме құрылыс жұмыстары аяқталғаннан кейін, ол Коннектикут штатының Гротон қаласындағы Нью-Лондон әскери-теңіз асты кемелері базасына барды, ол 1950 жылдың 27 қыркүйегінде жетіп, бірден түрік экипажының болашақ мүшелерін оқытуды бастады. Бловер 1950 жылдың 16 қарашасында Нью-Лондон әскери-теңіз асты кемелері базасында қызметтен босатылды. 1950 жылдың 20 қарашасында ол Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен алынып тасталды.
1950-1953 жылдар
1950 жылғы 16 қарашада, "Бловер" кемесі қызметтен шығарылған күні Түркияға берілді, ол Түркия Әскери-теңіз күштерінде екінші ТКГ "Думлупинар" деп аталды. "Думлупинар" атауы 1922 жылғы 26-30 тамызда болған Думлупинар шайқасының және 1919-1922 жылдардағы грек-түрік соғысының соңғы және шешуші шайқасының, сондай-ақ Түрік тәуелсіздік соғысының соңғы, шешуші шайқасының құрметіне берілген. "Думлупинар" үш жылға жуық Түркия Әскери-теңіз күштерінде қызмет етті.
Жоғалту
1953 жылғы 3 сәуірде кешкісін «Думлупинар» және түрік суасты кемесі TCG Birinci İnönü (S330) (кейде «TCG İnönü I» деп те жазылады) Жерорта теңізіндегі тұрақты НАТО жаттығуына қатысқаннан кейін Түркия Әскери-теңіз күштерінің Гөлчүктегі кемежайларына қайта оралу сапарын бастады. 1953 жылғы 4 сәуірде сағат 02:10-да олар Гөлчүкке бет алған күйде Дарданеллге (Чанаққале бұғазы деп те аталады) кірді. «Думлупинарда» 96 адам болды, оның 88-і палуба астында, ал сегізі палубада. Сол түні бұғазда қатты тұман тұрды, көріну шектеулі болды. Лейтенант Хусейн Инкая палубада кезекшілік етіп тұрғанда, күтпеген жерден көрінбейтін бір нәрсе «Думлупинарға» Нара Бурнуда (ағылшынша «Нара мүйісі») соқты. Кеменің жағажайға соқтығысқанда палубадағы сегіз адам теңізге құлады. «Думлупинардың» винттері олардың екеуін қаза қылды, ал тағы біреуі соңынан туған қыжылда суға батып кетті. Швециялық жүк кемесі «Думлупинарға» соқтығысып, оны торпедалық бөлімінің оң жағынан қақты. «Думлупинардың» алдыңғы бөліктеріне су жинала бастады. Соқтығысу салдарынан байланыс толығымен үзіліп, «Думлупинардың» электр қуаты да өшірілді. Палуба астындағы 88 адам «Думлупинардың» мұңын тұмсығынан алып жатқанын көріп, артқы бөлігіне қашып, торпедалық бөлімінде паналауға тырысты, бірақ олардың көптегені тез көтерілген суларда қаза тапты. 88 адамның ішінде тек 22-і ғана торпедалық бөлімінің артқы жағына жетіп, ішке кіре алды. «Думлупинар» зақымның ауқымы мен орталық бөлімінде болған жарылыс салдарынан бірнеше минут ішінде батып кетті. Торпедалық бөлімінде тұтқындалған аман қалғандар құтқарушыларға хабар беру үшін авариялық байланыс буйын жіберді. Соқтығысқаннан кейін, соққыны естіген шағын моторлы қайық жақын маңдағы Эджебат портында тұрған Түркия үкіметінің кедендік кемесіне оқиға туралы хабарлады. Кедендік кеме апат болған жерге жеткенде, экипажы «Наболандтың» құтқару шалкаларын түсіріп, құтқару жилеттерін тарата отырып, «Думлупинардан» аман қалғандарды іздестіріп, құтқаруға тырысқанын көрді және құтқарушыларды оқиға орнына бағыттау үшін ракеталар атты. Кедендік кеме «Думлупинардан» палубадан құлап аман қалған бес теңізшіні алып, жергілікті ауруханаға жеткізді. Ауруханада жатқан үш теңізші 1953 жылғы 5 сәуірде жарақаттарынан көз жұмды. Оқиға орнындағылар қаза болғандардың саны туралы сол кезде білмеді, сондықтан Түркияның суасты кемелерін құтқару кемесі «Куртаранды» оқиға орнына шақыртты. Құтқарушылар «Куртаранның» келуін күтіп тұрғанда, күн шығып, тұман көтеріле бастады, ал кедендік кеме тұтқындалған теңізшілер жіберген авариялық байланыс буйын байқады. Кедендік кемедегі екінші инженер Селим Йолдуз байланыс буйының ішіндегі телефонға қол созып, онда жазылған жазуды оқыды: «Түрік Әскери-теңіз күштеріне тапсырылған TCG Dumlupınar суасты кемесі осы жерде батып кетті. Суасты кемесімен байланыс орнату үшін люкті ашыңыз». Осы нұсқауларды орындағаннан кейін Йолдуз суасты кемесімен байланыс орнатты. «Думлупинардың» торпедалық бөлімінен лейтенант Селами Өзбен Йолдузға «Думлупинардың» жүк кемесімен соқтығысқаннан кейін 15 градусқа оң жаққа еңкейгенін және аман қалған 22 экипаж мүшесінің қуаты мен жабдығы жоқ торпедалық бөлімінде құлыпталғанын хабарлады. Йолдуз өз кезегінде Өзбенге «Думлупинардың» Чанаккаледен Nara шығанағы ауданында, шамамен 200 метр тереңдікте жатқанын, құтқару кемесі «Куртаранның» келе жатқанын және олар тұтқындалған теңізшілерді құтқару үшін бар күштерін салатынын хабарлады. «Куртаран» 1953 жылғы 4 сәуірде сағат 11:00-де, соқтығысқаннан кейін тоғыз сағаттан кейін адмирал Садық Алтынжан мен губернатор Сафаэддин Карнакчимен бірге оқиға орнына келді. Құтқару операциясы барысында Өзбен Йолдузбен, сондай-ақ Чанаккале теңіз күштерінің командирі адмирал Зеки Адармен және «Биринчи Инөнү» суасты кемесінің екінші капитаны Суат Тежканмен үнемі байланыста болды. Құтқарушылар тұтқындалған теңізшілерге көңілдерін көтеріп, оттегіні үнемдеу үшін сөйлемеуге, ән айтпауға және темекі шекпеуге кеңес берді. Инженерлер, дайверлер, АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Түркия Әскери-теңіз күштерінің кемелері көптеген әрекеттерге қарамастан, «Думлупинардың» тереңдігі мен оқиға орнындағы күшті ағымдар салдарынан құтқару жұмыстары сәтті болмады, ал тұтқындалған экипаж мүшелерінің моралі төмендеді. 1953 жылғы 4 сәуірдің түстен кейін 22 теңізшінің дауысы баяулап, дұғалармен ауыстырылды. Соңында құтқарушылар теңізшілерге «Мырзалар, енді сіздер сөйлесе аласыздар, ән айта аласыздар, тіпті темекі шеге де аласыздар» деді. Өзбен соңғы рет «Отанымыз үшін!» деп жауап берді, ал 1953 жылғы 4 сәуірде сағат 15:00-де байланыс буйын «Думлупинармен» байланыстырған кабель үзіліп, беткей мен «Думлупинарда» тұтқындалған адамдардың арасындағы жалғыз байланыс жолы үзілді. Байланыс үзілгеніне қарамастан, құтқару операциясы жалғасты, Түркия халқының кең көлемді назарына ілікті. 1953 жылғы 7 сәуірде, оқиға болғаннан үш күн өткен соң, «Думлупинардың» ішіндегі көмірқышқыл газының деңгейінің жоғарылауы барлық аман қалған экипаж мүшелерін өлтіретіні жарияланды және құтқару операциясы тоқтатылды. 1953 жылғы 8 сәуірде сағат 15:00-де «Башаран» кемесінде «Думлупинар» экипажының құрметіне еске алу рәсімі өтті. Барлығы 94 суасты кемешісі суға батып, дене жарақаттарына немесе көмірқышқыл газымен уланудан қаза тапты. «Думлупинардың» құлғыны әлі де 200 метр тереңдікте жатыр, оның ішінде 88 адамның денелері бар.
Мәдениетте
Дүмлүпинардағы трагедия қаза тапқан теңізшілердің құрметіне арналған көптеген әндер мен құрмет көрсетулерге шабыттандырды. Түркияда жыл сайын 4 сәуірде еске алынады.