Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Маныч – Оңтүстік Ресейдегі Қара теңіз – Каспий даласындағы өзен. Ол Құма-Маныч шұңқырының батыс және орталық бөлігі арқылы ағады. Көне заманда ол Лик деп белгілі болған. Донның саласы болып табылатын Манычтың ұзындығы шамалы, ал қазіргі бастауы Калмыкия Республикасының оңтүстік-батыс бөлігіндегі Калаус өзенінің сағасында орналасқан. Ол Пролетарск қаласынан өтіп, Ростов-на-Дон қаласының шығысындағы Манычская қаласында Донға құяды. Маныч өзені бойымен, ағыс бағытында:
The Manych (Маныч) is a river in the Black Sea–Caspian Steppe of Southern Russia. It flows through the western and central part of the Kuma–Manych Depression. In ancient times, it was known as the Lik. A tributary of the Don, it is long, with its current source at the mouth of the Kalaus in the southwestern part of the Republic of Kalmykia. It flows through the town of Proletarsk and joins the Don in Manychskaya, east of the city of Rostov on Don. Along the Manych, going downstream, there are:
Қалыпты емес су бұру жүйесі
Бұрын, кем дегенде, су деңгейі жоғары болған кездерде, Маныч өзені екі бағытта ағушы еді. Калаус өзені Кума-Маныч ойысына жеткенде, екіге бөлінетін. Судың шамамен 30 пайызы Батыс Манычқа айналып, солтүстік-батысқа қарай немесе Дон өзеніне қарай ағатын. Қалған суы Шығыс Манычқа айналып, шамамен оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Каспий теңізіне жетпей далада кеуіп қалатын. 1970 жылдар шамасында Шығыс Манычқа судың ағуын тоқтату үшін төменгі бөгет салынды. Қазір Шығыс Маныч Кума және Терек өзендерінен келген суару каналдары арқылы сумен қамтамасыз етіледі.
Formerly, at least in periods of high water, the Manych River would flow in two directions. The river Kalaus, when reaching the Kuma–Manych Depression at , would split. About 30% of the water would become the West Manych and flow northwest to, or toward, the Don River. The remaining water became the East Manych and flowed roughly southeast and dried up on the steppe before reaching the Caspian Sea. Sometime around 1970 a low dam was built which prevented any water from flowing into the East Manych. The East Manych is now fed by irrigation canals coming from the Kuma and Terek Rivers.
Құбырлар
Тарихи тұрғыдан (бөгеттер мен суару арналары салынар алдында, яғни Батыс Маныш үшін 1932–1940 жылдар аралығында, ал Шығыс Маныш үшін 1969 жылға дейін) екі өзен де үздірілісті болған. Құрғақ жылдары, тіпті қалыпты жылдардың құрғақ бөліктерінде де, екі Маныш өзенінің ағысы тек тұзды немесе ащы сулы шағын көлдер мен тоғандар тізбегінен ғана тұратын. Жүйе әдетте тек көктемгі су тасқыны кезінде ғана таза сумен толыққан. 20-ғасырдың ортасынан бері екі Маныш өзені де суару каналдары желісі арқылы көп мөлшерде таза су алады. 1948–1953 жылдары Батыс Маныш Кубань өзенінен (Невинномысск каналы және Егорлык арқылы, Батыс Маныштың сол саласы) және Дондағы Цимлянск су қоймасынан (Дон каналы арқылы) су алды. 1960 жылдардың соңынан бері Шығыс Маныш Терек және Кума өзендерінен Кума-Маныш каналы арқылы су алады. А. Базелюктің есептеулеріне сәйкес, Батыс Маныштағы (Веселый кентінде өлшенген) жылдық су ағыны каналдар мен бөгеттер салынар алдындағы деңгейден 8,3 есе жоғары, ал Шығыс Маныштағы (Чограй бөгетінде) бұрынғыдан 4,3 есе жоғары. Егер Каспий теңізін Қара теңізбен байланыстыратын «Еуразия» каналының жобасы іске асырылса, онда ол Маныш аңғарының орталық және батыс бөлігінен өтеді.
Historically (prior to the construction of the dams and irrigation channels, i. e. until 1932–1940 for the West Manych, and until 1969 for the East Manych), both rivers were intermittent. During dry years, and even during the drier parts of normal years, both Manych Rivers would consist merely of a chain of small lakes or ponds with brackish or salty water. The system usually would be fully filled with fresh water only during the spring freshet. Since the mid 20th century both Manych Rivers receive significant amounts of fresh water via a network of irrigation canals. Since 1948–1953, the West Manych has been receiving water from the Kuban River (via the Nevinnomyssk Canal and the Yegorlyk, a left tributary of the West Manych) and from the Tsimlyansk Reservoir on the Don (via the Don Canal). Since the late 1960s, the East Manych has been receiving water from the Terek River and the Kuma River via the Kuma–Manych Canal. According to A. Bazelyuk's calculations, the annual water flow in the West Manych (measured at the Vesyoly township) is 8.3 times as high as it was previous to the canal and dam constructions, while that in the East Manych (measured at the Chogray Dam) is 4.3 times as high as before. If the plans for the proposed Eurasia Canal, linking the Caspian Sea with the Black Sea, are ever implemented, it will likely follow the Manych valley in its central and western section.