Кіріспе

Үндістанның ғарыш зерттеулер ұйымының ғарыш зерттеу орталығы – Викрам Сарабхай ғарыш орталығы (VSSC), Үндістанның ғарыш зерттеулер ұйымының (ISRO) маңызды ғарыш зерттеу орталығы болып табылады. Ол Үндістанның спутниктік бағдарламасы үшін зымырандар мен ғарыш аппараттарын жасауға бағытталған. Орталық Үндістанның Керала штатындағы Тривендрум қаласында орналасқан. Орталық 1962 жылы Түмба экваториалды зымыран ұшыру станциясы (TERLS) ретінде құрылды. Ол Үндістанның ғарыш бағдарламасының әкесі деп есептелетін Викрам Сарабхайдың құрметіне аталды. Х. Г. С. Мурти Түмба экваториалды зымыран ұшыру станциясының алғашқы директоры болып тағайындалды. Викрам Сарабхай ғарыш орталығы – ISRO-ның негізгі ғылыми-зерттеу және даму мекемелерінің бірі. VSSC – зымырандарды зерттеу, "Рохини" және "Менака" зымыран тасығыштарын, сондай-ақ SLV, ASLV, PSLV, GSLV және LVM3 зымыран тасығыштар отбасысын әзірлеумен айналысатын толығымен отандық құрылыс.

Тарих

Ғарыш орталығы – ИСРО құрамындағы ең ірі нысан. Ол спутниктік ұшыру құралдарын және олармен байланысты технологияларды жобалау мен дамыту орталығы. Орталықта аэронавтика, авиаэлектроника және композиттік материалдар сияқты түрлі технологиялық салаларда зерттеу және әзірлеме жұмыстары жүргізіледі. 1962 жылы Үндістанның Ғарыш зерттеулері жөніндегі ұлттық комитеті (INCOSPAR) құрылғаннан кейін, оның алғашқы қадамы – Тхурбадағы Тхурба экваторлық зымыран ұшыру станциясын (TERLS) құру болды. Тумбаның геомагниттік экваторда орналасқандығы метеорологиялық және жоғарғы атмосфераны зерттеу үшін дыбыстық зымырандарды ұшыруға қолайлы жағдай жасады. Х.Г.С. Мурти Тхурба экваторлық зымыран ұшыру станциясының алғашқы директоры болып тағайындалды. 1963 жылдың 21 қарашасында Үндістан ғарышқа жасаған алғашқы қадамын баяндады – TERLS-тен екі сатылы Nike Apache дыбыстық зымыраны ұшырылды. Алғашқы зымырандар АҚШ-та жасалған. 1967 жылдың 20 қарашасында жасалған және алғаш рет ұшқан «RH 75» – Үндістанда жасалған алғашқы зымыран. Бұл TERLS-тен ұшырылған 52-ші зымыран болды. 1967 жылы екі рет, ал 1968 жылы тағы 12 рет ұшырылып, барлығы 15 RH 75 рейсі жасалды. TERLS-тен ұшқан зымырандардың арасында Arcas 1, Arcas 11, Centaure 1, 11A және 11B, Dragon 1, Dual Hawk, Judy Dart, Menaka 1, Menaka 1Mk 1 және Mk11, Nike Tomahawk, M 100, Petrel, RH 100, RH 125, RH 200 (S), RH 300, RH 560 және олардың түрлері бар. Бүгінгі күнге дейін TERLS-тен шамамен 2200 дыбыстық зымыран ұшырылды. VSSC жылдар бойы зымырандарды жобалап, дамытып, 1965 жылдан бастап «Рохини дыбыстық зымырандары» (RSR) деген жалпы атаумен ғылыми миссияларды жүзеге асыру үшін дыбыстық зымырандар отбасын ұшыруды бастады. Қазіргі кезде қолданыстағы Рохини дыбыстық зымырандары RH 200, RH 300, RH 560 және олардың әртүрлі нұсқалары. Бұл зымырандар метеорология және жоғарғы атмосферадағы процестерді зерттеу үшін шамамен 500 км биіктікке дейін ұшырылады. TERLS 1968 жылдың 2 ақпанында Үндістанның премьер-министрі Индира Гандидің қатысуымен Біріккен Ұлттар Ұйымына ресми түрде тапсырылды. БҰҰ-дан тікелей қаржылық көмек түспесе де, АҚШ, Ресей (бұрынғы КСРО), Франция, Жапония, Германия және Ұлыбритания сияқты бірнеше елдің ғалымдары зымыранға негізделген тәжірибелер жүргізу үшін TERLS нысанынан әлі де пайдалануда. 1970 жылдан 1993 жылға дейін TERLS-тен әр апта сайын 1161-ден астам М 100 деп аталатын КСРО метеорологиялық дыбыстық зымырандары ұшырылды. 1971 жылдың 30 желтоқсанында Викрам Сарабхайдың қайтыс болғаннан кейін, TERLS және Тируваннатпурамдағы байланысты ғарыш мекемелері оның құрметіне Викрам Сарабхай ғарыш орталығы деп қайта аталды. 1980 жылдардың басында VSSC Үндістанның SLV 3 спутниктік ұшыру құралын дамытуда маңызды рөл атқарды. Бұл 1980 жылдардың соңында 150 кг салмақты спутниктерді Жер орбитасына шығаруға арналған кеңейтілген спутниктік ұшыру құралымен (ASLV) жалғастырылды. 1990 жылдары VSSC Үндістанның негізгі ұшыру құралын, Полярлық спутниктік ұшыру құралын (PSLV) дамытуға үлес қосты. 2023 жылы VSSC FEAST (Құрылымдардың шекті элементтік талдауы) бағдарламасын жасады, оны ғимараттар, ұшақтар, спутниктер, зымырандар және т.б. сияқты әртүрлі құрылымдарда шекті элементтік талдау (FEA) жүргізу үшін пайдалануға болады. Қазір ол Үндістанның академиялық және бизнес салаларында қолдануға қолжетімді. Бұл шетелдік компаниялардың лицензиялық бағдарламалық жасақтамасына тәуелділікті азайтады. Ол үш нұсқада қол жетімді: академиялық, премиум және кәсіби, және Linux дистрибутивтерінде де, Microsoft Windows жүйесінде де жұмыс істей алады. Бағдарламаны бакалавриат және магистратура студенттері арасында қолдануды кеңейту мақсатында С. Соманат және С. Унникришнан Наир бағдарлама туралы түсінік беретін кітап жазды.

Мекемелер

VSSC – ISRO-ның ұшыру құралдары технологиясын жобалау және дамытуға жауапты жетекші орталығы. VSSC-де шамамен 4500 қызметкер жұмыс істейді, олардың көп бөлігі – шекаралық ғылымдар саласындағы мамандар. VSSC-нің Тхумба және Велиде орналасқан негізгі кампустарынан өзге, Валиамалада интеграциялық және сынақтан өткізу кешендері бар. Күшейтілген пластиктер мен композиттерді дамытуға арналған құрылғылар Тхируванантапурам қаласындағы Ваттиёркавуда орналасқан. Алувадағы ISRO зауыты қатты отынды қозғалтқыштар үшін өте маңызды компонент – аммоний перхлоратын шығарады. Тхумба Экваторлық Зымыран Ұшыру Станциясы (TERLS) және Ғарыш Физикасы Зертханасы (SPL) да VSSC кампусының ішінде орналасқан. SPL атмосфералық шекаралық қабат физикасы, сандық атмосфералық модельдеу, атмосфералық аэрозольдер, атмосфералық химия, іздік газдар, атмосфералық динамика, термосфералық ионосфералық физика, планеталық ғылымдар және т.б. сияқты салалардағы ғылыми-зерттеу жұмыстарына бағытталған. Жақында осы кешенде жаңа үнді жылдамдығындағы жел туннелі де салынады.

Бағдарламалар

Соңғы төрт онжылдық ішінде ВССК ұшыру техникасын дамытудағы жетекші орталыққа айналды. VSSC жобалар мен құрылымдық бөлімшелерге негізделген матрицалық ұйымдастырылған. Басты жобалық командалар жобалық іс-шараларды басқарады. Жобалардың жүйелік деңгейдегі іс-шараларын жүйе дамыту агенттіктері жүзеге асырады. VSSC-нің маңызды бағдарламаларына Полярлық спутниктік ұшыру құралы (PSLV), Геосинхрондық спутниктік ұшыру құралы (GSLV), Рохини зымырандары, ғарыш капсуласын қайтару эксперименті, қайта пайдалануға болатын ұшыру құралдары және ауамен тыныстайтын қозғалтқыш кіреді. VSSC авиация, аэронавигация, композиттік материалдар, компьютерлік және ақпараттық технологиялар, басқару, навигация және модельдеу, ұшыру құралының жобалауы, машина жасау, механизмдерді интеграциялау және сынау, жанар майлар, полимерлер және материалдар, қозғалтқыш жанар майлары мен ғарыш қару-жарағы, сондай-ақ жүйелердің сенімділігі салаларында зерттеулер мен әзірлемелер жүргізеді. Бұл зерттеу құрылымдық бөлімшелері жобалардың жүйе дамыту агенттіктері болып табылады және жобалық мақсаттардың орындалуын қамтамасыз етеді. Басқару жүйелері бөлімі бағдарламаны жоспарлау және бағалау, адам ресурстарын дамыту, бюджет және кадрлық саясат, технологияны беру, құжаттама және ақпараттық-насихаттау қызметтерін ұйымдастырады. VSSC ISO 9001:2000 сапа менеджменті жүйесіне сәйкес келеді. Орталықтың сапа мақсаттары – ұшыру құралдары мен жүйелерінің жобалау, дамыту, өндіріс және пайдалану кезінде сапа жүйесін жоспарлау, іске асыру және сақтау. Сондай-ақ, ол процестерді үнемі жақсартуға, мінсіз нәтижеге қол жеткізуге бағытталған. ISRO зымырандар мен төрт буын ұшыру құралдарын жасап, жедел ғарыш көлігі жүйесін құрды. Ұшыру құралдарын дамытудың көп бөлігі ВССК-да жүзеге асырылады. Қазіргі уақытта VSSC Геосинхрондық спутниктік ұшыру құралына (GSLV), GSLV Mk III және қайта пайдалануға болатын ұшыру құралы технологиялық демонстраторына (RLV TD) баса назар аударуда. 2007 жылдың қаңтар айында ғарыш капсуласын қайтару экспериментінің модулі (SRE 1) орбитада 10 күннен кейін жерге қауіпсіз қонды. Бұл үшін ВССК-да жасалған көптеген технологиялар қолданылды, оның ішінде атмосфераға қайта кірген кездегі жоғары жылу ағынына төтеп беретін жылу қорғау жүйелері де бар. VSSC Үндістанның Айға жасаған алғашқы миссиясы – «Чандраян-1»-ге маңызды үлес қосты. VSSC-нің ғылыми-зерттеу жұмыстарына қатты жанар май құрамының жасалуы да кіреді. Навигациялық жүйелер де маңызды бағыт. Ваттиёркавуда құрылған ISRO инерциялық жүйелер бөлімі (IISU) VSSC құрамына кіреді. VSSC ауамен тыныстайтын көлік құралдарын дамытумен айналысады. Қайта пайдалануға болатын ұшыру құралы технологиялық демонстраторы әзірленуде және жақын арада сынақтан өтеді. Сондай-ақ, VSSC ғарыш технологияларын қолдану бойынша бағдарламаларды жүзеге асырады, оның ішінде ауылдық ресурстық орталықтар, телемедицина, телебілім беру, төтенше жағдайларға қолдау көрсету және үйге тікелей теледидар арқылы тарату.

Бұрынғы директорлар

Директордың аты-жөні Мерзімі С. Соманат 2018–2022 К. Сиван 2015–2018 Мадхаван Чандрадатан 2014–2015 С. Рамакришнан 2013–2014 П. С. Верарахаван 2009–2012 К. Радакришнан 2007–2009 Б. Н. Суреш 2003–2007 Г. Мадхаван Наир 1999–2003 С. Шринивасан 1994–1999 Промод Кале 1994 жылғы ақпан – 1994 жылғы қараша Суреш Чандра Гупта 1985–1994 Васант Р. Говаркер 1979–1985 Брахма Пракаш 1972–1979