Кіріспе
Кеңесші немесе заң шығару функциялары бар ресейлік жиналыс. Дума (дума) – кеңесші немесе заң шығару функциялары бар ресейлік жиналыс. "Бояр думасы" термині Ресейде 10-шы мен 17-ші ғасырлар аралығындағы кеңесші органдарды білдіреді. 18-ші ғасырдан бастап Ресейдің барлық қалаларында қалалық думалар құрылды. Алғашқы ресми құрылған мемлекеттік дума – 1905 жылы Император Николай II Ресей империясына енгізген Императорлық Мемлекеттік Дума болды. Император абсолютті вето құқығын сақтап, кез келген себеппен Мемлекеттік Думаны таратуға құқылы болды. Николай 1906 жылғы Бірінші Мемлекеттік Думаны 75 күн ішінде таратып жіберді, ал келесі жылы екінші Думаға сайлау өтті. Ресейдің Уақытша үкіметі 1917 жылы Ресей революциясы кезінде соңғы Императорлық Мемлекеттік Думаны (төртінші Дума) таратып жіберді. 1993 жылдан бері Мемлекеттік Дума (Государственная дума) Ресей Федерациясының төменгі заң шығарушы палатасы болып табылады.
A duma (дума) is a Russian assembly with advisory or legislative functions. The term boyar duma is used to refer to advisory councils in Russia from the 10th to 17th centuries. Starting in the 18th century, city dumas were formed across Russia. The first formally constituted state duma was the Imperial State Duma introduced to the Russian Empire by Emperor Nicholas II in 1905. The Emperor retained an absolute veto and could dismiss the State Duma at any time for a suitable reason. Nicholas dismissed the First State Duma (1906) within 75 days; elections for a second Duma took place the following year. The Russian Provisional Government dissolved the last Imperial State Duma (the fourth Duma) in 1917 during the Russian Revolution. Since 1993, the State Duma (Государственная дума) has functioned as the lower legislative house of the Russian Federation.
Этимология
Орыс сөзі протославян тілінен келген *duma сөзінен мұраланған, және оның протогерман тіліндегі *dōmaz сөзінен туындағандығы айтылады. Бұл сөз сонымен қатар "ойлау" мағынасындағы орыс тіліндегі dumat′ (думать) етістігімен де байланысты.
Бояр төмесі
Бояр думасы (боярская дума) термині Киевтік Русь және Ресей патшалығы (кейіннен патшалық) дәуірінде князьға мемлекеттік мәселелер бойынша кеңес берген боярлар мен кіші боярлардың (бояр ұрпақтарының) кеңестерін атау үшін қолданылады. 1711 жылы Ұлы Петр оның функцияларын Үкіметтік Сенатқа жүктеді. Заманауи дереккөздерде тек "боярлар" немесе "дума" деп айтылады, бірақ "бояр думасы" деген атау жоқ. Алғашқыда оннан он екіге дейін бояр және бес-алты околоничий болған. 1613 жылға қарай думаның құрамы жиырма бояр және сегіз околоничийге дейін жетті. Төменгі рулар, "дума дворяндары" (dumnye dvoriane) және хатшылар думаға қосылды, ал 17 ғасырдың екінші жартысында околоничийлердің саны артты. 1676 жылы боярлардың саны 50-ге жетті – сол кезде олар думаның үштен бірін ғана құрады.
Қалалық думалар
Екатерина II билігі кезінде жергілікті басқару жүйесіндегі реформалар орыс қалаларында қалалық думалар құрылуына алып келді. Александр II билігі тұсында 1860 және 1870 жылдары бірнеше реформалар қабылданды. Олардың ішінде жергілікті саяси органдар – земстволар құрылуы да болды. Барлық үй иелері, салық төлейтін саудагерлер мен жұмысшылар мүліктік жағдайына қарай тізімдерге төмендеп келе жатқан тәртіппен енгізіледі. Жалпы мүліктік бағасы үш тең бөлікке бөлінеді, бұл сайлаушылардың үш тобын көрсетеді, олардың саны өте тең емес, бірақ әрқайсысы қалалық думаға бірдей делегаттар сайлайды. Орындаушы билік сайланатын мэр мен дума сайлаған бірнеше мүшеден тұратын управаның қолында болады. Алайда, Александр III тұсында 1892 және 1894 жылдары қабылданған заңдармен муниципалдық думалар земстволар сияқты губернаторлар бағынысына көшті. 1894 жылы Сібірдегі бірнеше қалаларға, ал 1895 жылы Кавказдағы кейбір қалаларға одан да шектеулі өкілеттіктермен муниципалдық мекемелер берілді.
Ресей империясы
1905 жылғы Ресей революциясының қысымымен Сергей Витте 1905 жылғы 6 тамызда бастапқыда кеңесші орган ретінде қарастырылған Думаны шақыру туралы манифест жариялады. Ал, кейінгі қазан манифестінде Николай II негізгі азаматтық еркіндіктерді орнатуға, Мемлекеттік Думаға кең қатысу мүмкіндігін беруге және Думаға заң шығару және бақылау функцияларын жүктеуге уәде берді. Дегенмен, Николай II өзінің абсолютті билігін сақтап қалуға ниеттенді. 1906 жылғы мамыр айында Дума құрылмас бұрын, патша "Негізгі заңдарды" қабылдады. Онда патшаның министрлерін Дума тағайындамайтыны және олар Думаға есепті емес екені айтылды, осылайша атқарушы билікте жауапты үкімет құрылмай қалды. Бұдан өзге, патша қалаған уақытта Думаны таратуға және жаңа сайлаулар жариялауға құқылы болды. Думаның алғашқы отырысында саяси тұтқындарды босату, кәсіподақтарға құқық беру және жер реформасын жүзеге асыру ұсынылды. Николай II бұл ұсыныстарды қабылдамады және 1906 жылғы шілдеде Думаны таратып жіберді. Императорлық Мемлекеттік Дума төрт рет сайланды: 1906 жылы, 1907 жылы екі рет және 1912 жылы.
Ресей Федерациясы
Мемлекеттік Дума (орысша: Государственная дума, Gosudarstvennaya Duma, жиі қолданылатын аббревиатурасы: Госдума, Gosduma) – Ресей Федерациясының Федералдық Ассамблеясының (парламент) төменгі палатасы, ал жоғарғы палатасы – Ресей Федерациялық Кеңесі. Ресейдің 1993 жылғы Конституциясына сәйкес, Мемлекеттік Думада 450 депутат бар (95-бап), олардың әрқайсысы төрт жылдық мерзімге (96-бап) сайланады; бұл 2008 жылдың соңында бес жылдық мерзімге өзгертілді. Алдыңғы 1993, 1995, 1999 және 2003 жылғы сайлауларда депутаттардың жартысы пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша, ал жартысы бір округтік сайлауда көп дауыс алғандар сайланды. Дегенмен, 2007 жылғы Дума сайлауы жаңа форматта өтті: барлық 450 депутат пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша сайланды. 21 жасқа толған Ресей азаматтары Думаға кандидат болуға құқылы (97-бап).