Бо Гуннар Видерберг: швед режиссерінің өмірі мен шығармалары

Кіріспе

Швед режиссері, сценарийші және монтажшы Бо Гуннар Видерберг (; 8 маусым 1930 – 1 мамыр 1997) – швед режиссері, жазушы, монтажшы және актер.

Ерте өмір

Видерберг Швецияның Малмё қаласында, Малмёхус округінде дүниеге келген.

Мансап

Бо Видерберг өзінің мансабын жазушы ретінде бастады. 1952 жылы оның алғашқы романы «Hösttermin» жарық көрді. Сол жылы «Bonnier» баспасынан шыққан «Kyssas» атты әңгімелер жинағы бестселлерге айналды. Оның ең табысты кітабы – «Erotikon» романы (1957). Романның атауы Мауриц Стиллердің 1920 жылғы «Erotikon» атты нұсқаусыз фильмінен алынған. Видербергтің соңғы романы – 1959 жылы жарық көрген «Den gröna draken», ол жарнама индустриясын сатиралайды. Ол бұл романды «Heja Roland!» (1966) фильмі түрінде бейнеледі. 1962 жылы Бо Видербергтің «Швед киносындағы көзқарас» атты дебаттық кітабы жарық көрді. Ол Швецияда түсірілген фильмдерді, әсіресе Ингмар Бергманды, «дүниежүзіндегі рухымыздың Дала жылқысы» деп атап, оның фильмдерін «жасырын емес экзотизмге толы экспорттық тауар» деп сипаттады. Очерктер жинағы оған өзінің фильмін түсіруге мүмкіндік берді: Густав Шейц оған «Europafilm» студиясында фильм түсіруді ұсынды. Видерберг өзінің көркем фильміндегі дебютін 1963 жылы «Балалар коляскасы» фильмімен жасады, онда фотограф ретінде әріптесі Ян Труэллмен бірге жұмыс істеді, ал сол жылы «Қарғаның соңы» (1963) фильмінде Томми Берггрен басты рөлді сомдады. Ол соңғысымен бірнеше фильм түсірді, соның ішінде американдық «Джо Хилл» (1971) фильмін. «Эльвира Мадиган» (1967) фильмі халықаралық деңгейде үлкен қызығушылық тудырды, ал басты рөлді сомдаған актриса Пиа Дегермарк сол жылы Канн кинофестивалінде «Үздік актриса» сыйлығын жеңіп алды. 1931 жылы әскерилер бес наразыны атқан «Ådalen» оқиғасы туралы «Ådalen 31» (1969) фильмі де сыншылардың мақтауына ие болды. Фильм 1969 жылы Канн кинофестивалінде қазылар алқасының арнайы жүлдесін жеңіп алды және «Оскар» сыйлығының «Ең үздік шетел тіліндегі фильм» және «Алтын глобус» сыйлығының «Ең үздік шетел тіліндегі фильм» номинацияларына ұсынылды. Ол Бельгия киносыншылары қауымдастығының беделді Гран-при сыйлығын жеңіп алды және 6-шы «Гулдбагге» сыйлығында бірнеше марапат алды. «Қоймадағы адам» (1976) швед криминалды фильмінің бастауы болып табылады, ол басқа нәрселермен қатар, комикалық полиция диалогы және Стокгольмнің орталығында тікұшақтың құлауымен танымал. Ол 1971 жылы жазылған Май Шёвалл мен Пер Вальхоудың «Қырықтырғыш адам» романының негізінде түсірілген. Фильм 1977 жылы «Ең үздік фильм» және «Ең үздік актер» (Хакан Сернер) үшін екі «Гулдбагге» сыйлығын жеңіп алды. 1984 жылы Бо Видерберг режиссерлік еткен тағы бір криминалды фильм, «Майоркадан келген адам» (1984) жарық көрді, бұл жолы Лейф Г. В. Перссонның «Тоң шошқалар тойы» романының негізінде түсірілген. Оның соңғы көркем фильмі «Барлығы әділ» (1995), мұғалімнің оқушысымен тыйым салынған махаббаты туралы, онда оның ұлы Йохан Видерберг басты рөлді сомдады, 46-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде арнайы жюри сыйлығы – күміс аю, көк періште сыйлығы, Гётеборг кинофестивалінде көрермендер сыйлығы және 3 «Гулдбагге» сыйлығын жеңіп алды. Фильм сондай-ақ «Ең үздік шетел тіліндегі фильм» номинациясына ұсынылды. Бо Видерберг сонымен қатар «Dramaten» және «Malmö Stadsteater» театрларында, сондай-ақ SVT телеарнасы үшін театр режиссері болды. 1996 жылы ол Бостадтағы «Bio Scala» кинотеатрында жыл сайын тамыздың басында өтетін танымал «Лилла кинофестивалін» ұйымдастырды, ол «сүреті мен әңгімелесудің кинофестивалі» деп атады, сапалы кино көрсетілімдері мен жан-жақты форматтағы талқылаулар үшін. Фестивальдің негізін қалаушының есіміне орай, 1997 жылдан бері Видерберг рухында жұмыс істейтін кинорежиссерлерге Бо Видерберг стипендиясы табысталып келеді.

Bo Widerberg began his career as a writer. In 1952 came his first novel, Hösttermin. In the same year, his short story collection Kyssas, published by Bonnier, became a bestseller. His most successful book was the novel Erotikon (1957). The novel's title comes from Mauritz Stiller's silent film classic Erotikon (1920). Widerberg's last novel is Den gröna draken, which was published in 1959 and is a satire on the advertising industry. The book was made into a film by Widerberg himself with the title Heja Roland! (1966). In 1962, Bo Widerberg's debate book The Vision in Swedish Film appeared. He was critical of the film that had been made in Sweden, not least of all by Ingmar Bergman whom he called "Our spirit's Dala horse in the world", and his films which he likened to " an export item filled with undisguised exoticism". The essay collection gave him a chance to direct his own film: Gustav Scheutz surprisingly offered him to make a film at Europafilm. Widerberg made his feature film debut with The Baby Carriage (1963) with colleague Jan Troell as photographer, and in the same year came Raven's End (1963), both with Thommy Berggren in the lead role. With the latter, he made several films, including the American film Joe Hill (1971). The film Elvira Madigan (1967) received great international attention, and the lead actress Pia Degermark was awarded Best Actress at the Cannes Film Festival that year. Ådalen 31 (1969), about the Ådalen shootings in 1931 when five demonstrators were shot dead by the military, also received critical acclaim. The film won the Special Grand Prize of the Jury at the 1969 Cannes Film Festival and was nominated for both the Academy Award for Best Foreign Language Film and the Golden Globe Award for Best Foreign Language Film. It won the prestigious Grand Prix of the Belgian Film Critics Association and received multiple awards in the 6th Guldbagge Awards. The film The Man on the Roof (1976) is pioneering Swedish crime film, known among other things for a comically stilted police dialogue and a helicopter crash in central Stockholm. It is based on the 1971 novel The Abominable Man by Maj Sjöwall and Per Wahlöö. The film won two Guldbagge Awards in 1977, for Best Film and Best Actor (Håkan Serner). In 1984 came another crime film directed by Bo Widerberg, The Man from Majorca (1984), this time based on the novel The Pig Party by Leif G. W. Persson. His last feature All Things Fair (1995), about a teacher's forbidden love affair with a student, played by her son Johan Widerberg, was awarded the Special Jury Prize Silver Bear and the Blue Angel Award at the 46th Berlin International Film Festival, the Audience Award at Gothenburg Film Festival, and 3 Guldbagge Awards. The film was also nominated for an Academy Award for Best Foreign Language Film. Bo Widerberg has also directed theatre, including at Dramaten and Malmö Stadsteater, in addition to TV theater for SVT. In 1996, he started the well known Lilla film festival at Bio Scala in Båstad, which occurs annually at the beginning of August; what he called "the film festival of conversation and socializing" for quality film screenings and discussions in the more intimate format. In memory of the founder, the festival has been awarding the Bo Widerberg scholarship since 1997 to filmmakers who work in Widerberg's spirit.

Өлім және мұра

Видерберг 1997 жылғы 1 мамырда Швецияның Энгельхольм қаласында асқазан рагынан қайтыс болды және Бастадтағы Жаңа Көперісте жерленді. Оның төрт баласы болды: Нина, Мартин, Йохан және Матильда. Йохан актер болды, ал оның ұлы Мартин режиссер атанды. Нина Видерберг бала кезінде әкесі түсірген бес фильмде ойнады, соның ішінде "Barnvagnen" және "Қоймадағы адам" фильмдері де бар. Йохан "Қоймадағы адам" фильмінде детектив Коллбергтің ұлын сомдады. 2010 жылы Мальмё қаласындағы Сити туннелінің ашылуымен бірге, пойыздың оңтүстік кіреберісіне жақын орналасқан, Бо Видерберг алаңы деп аталған шағын алаң салтанатты түрде ашылды. Бұл орын Видербергтің қала ішіндегі бұрынғы тұрғын үйіне жақын жерде орналасқан.

Марапаттар

Ол "Барлық нәрсе әділ" үшін 46-шы Берлин халықаралық кинофестивалінде Күміс аю сыйлығын және "Ådalen 31" үшін Канн фестивалінде Арнайы жюри сыйлығын жеңіп алды. "Raven's End", "Ådalen 31" және "Барлық нәрсе әділ" фильмдері "Оскар" сыйлығының "Үздік шетелдік фильм" номинациясына іліккен. "Ådalen 31" үшін Видерберг 6-шы "Гулдбагге" киножүлдесінде "Үздік режиссер" сыйлығын жеңіп алды. "Қоймадағы адам" үшін ол 13-ші "Гулдбагге" киножүлдесінде "Үздік фильм" сыйлығын жеңіп алды.