Кіріспе

Бигл каналы (Lang es; Yahgan: Onašaga) – Оңтүстік Американың ең оңтүстік ұшында, Чили мен Аргентина аралығында орналасқан, Огнен Жер архипелагындағы боғаз. Канал Огнен Жердің ірі аралын – Исла Гранде де Тьерра-дель-Фуэгоны Пиктон, Леннокс және Нуэва аралдары, Наварино, Хосте, Лондондерри және Стюарт сияқты кішірек аралдардан бөліп тұрады. Каналдың шығыс бөлігі Чили мен Аргентина шекарасының бір бөлігін құрайды, ал батыс бөлігі толығымен Чили аумағында орналасқан. Бигл каналы, солтүстіктегі Магеллан бұғазы және оңтүстіктегі ашық мұхит – Дрейк бұғазы, Тынық мұхиты мен Атлант мұхиты арасындағы Оңтүстік Америка айналысындағы үш теңіз жолы болып табылады. Көбінесе коммерциялық кемелер ашық мұхит – Дрейк бұғазын пайдаланады. Бигл каналының ең тар жерінің ұзындығы шамамен километрге жетеді, ал ені километрді құрайды. Ол шығыста Нуэва аралынан басталып, батыста Тынық мұхитындағы Дарвин шығанағы мен Кук шығанағына дейін созылады. Батыс жағынан екі тармаққа бөлінеді – Гордон аралының солтүстігінен және оңтүстігінен. Хосте аралы мен Гордон аралы арасындағы оңтүстік-батыс тармағы Кук шығанағына құяды. Гордон аралы мен Исла Гранде арасындағы солтүстік-батыс тармағы Дарвин шығанағына құяды, ол О'Брайен және Балленеро каналдары арқылы Тынық мұхитына жалғасады. Каналдағы ең ірі елді мекен – Аргентинадағы Ушуая, одан кейін Чилидегі Пуэрто-Уильямс қалалары. Бұл әлемдегі ең оңтүстікке орналасқан елді мекендердің бірі. Селкнам мифологиясы бойынша, бұл канал Магеллан бұғазы мен Фагнано көлімен бірге Тайин сиқыршымен соғысқан кезде жерге түскен найзағайлардан пайда болған, ол "су мен тамақты сақтап қалған" делінеді.

Навигация

Бұл жол үлкен кемелерге қарамастан, оңтүстігінде (Дрейк бұғазы) және солтүстігінде (Магеллан бұғазы) қауіпсіз сулар бар. Чили мен Аргентина арасындағы 1984 жылғы Бейбітшілік және достық шарты бойынша, басқа елдердің кемелері Магеллан бұғазы мен Ушуая арасында чилилік лоцманмен Магдалена каналы мен Кокберн каналы арқылы Тынық мұхитына, содан кейін Балленеро каналы, О’Брайен каналы және Бигл каналының солтүстік-батыс тармағы арқылы жүзеді.

Аралдар

Бигл арнасы әлдеқайда үлкен аумақты қамтитын аралдардың арасында жатыр; солтүстігінде Аргентина-Чилилік Гранде-де-Фуэго аралы, оңтүстігінде Хосте, Наварино, Пиктон және Нуэва аралдары орналасқан, оларға Аргентина 1984 жылға дейін талас еткен. Соңғы екеуі арнаның екіұлттық шығыс кіреберісінде жатыр, ал батыс кіреберісі толығымен Чили аумағында орналасқан. Бигл арнасының батыс кіреберісі Гордон аралымен екі арнаға бөлінген. Арнаның ішінде Снайп және Гейбл сияқты шағын аралдар бар. Фуэго аралының шығыс бөлігі мен Гейбл аралынан басқа, мұнда аталған барлық аралдар Чилиге тиесілі.

Тарих

Яган халқы Мюррей арнасының бойындағы аралдарға қазіргі уақыттан шамамен 10 000 жыл бұрын қоныстанған. Бая Улая Купол Мидденс (Bahia Wulaia Dome Middens) орналасқан Исла-Наваринодағы Бая Улая сияқты жерлерде Яган халқының осы кезеңде қоныстанғанын көрсететін маңызды археологиялық орындар табылды.

Атау және Дарвиннің сапары

Канал 1826 жылдан 1830 жылға дейін Оңтүстік Американың оңтүстік жағалауларын алғашқы гидрографиялық зерттеу кезінде HMS Beagle кемесінің құрметіне аталған. Сол экспедицияда командир Филип Паркер Кингтің басшылығымен "Бигл" кемесінің капитаны Прингл Стоукс өзін-өзі өлтірді және оның орнына капитан Роберт Фицрой тағайындалды. Кеме капитан Фицройдың басшылығымен "Биглдің" екінші сапарында зерттеуді жалғастырды, ол Чарльз Дарвинді жеке қаржыландырылатын қосымша қызметкер ретінде алып, оған әуесқой табиғаттанушы ретінде мүмкіндік берді. Дарвин мұздықтарды алғаш рет 1833 жылғы 29 қаңтарда каналға жеткенде көрді және өзінің далалық күнделігіне былай деп жазды: "Осы мұздықтардың аквамариндей көк түсінен гөрі әдемірек нәрсені көзге елестету қиын, әсіресе қардың жоғарғы бөлігінің күлгін ақ түсімен салыстырғанда."

Бигльдер арасындағы қақтығыс

Бірнеше кішкентай аралдар (Пиктон, Леннокс және Нуэва) Хорн мүйісіне дейін Чили мен Аргентина арасындағы ұзаққа созылған Бигл дауының нысаны болды; 1984 жылғы Чили мен Аргентина арасындағы Бейбітшілік және достық шартының талаптарына сәйкес, қазір олар Чилинің құрамына кіреді. Неміс суретшісі Инго Кюль үш рет Бигл каналына сапар шегіп, жүздік кемеде суреттер салған.