Кіріспе

Судың беткі қабатындағы жануарлардың қозғалысы – судың беткі қабатында тіршілік ететін, беткі кернеуге сүйеніп, су бетінде қалуға бейімделген шағын жануарлардың қозғалысын зерттеу. Суда қозғалудың екі түрі бар, олар жануардың салмағы мен су бетінің кернеуі арақатынасына байланысты анықталады: біріншісі – салмағы тыныш күйде су бетінің кернеуімен ұсталатын, сондықтан көп күш жұмсамай-ақ су бетінде оңай қала алатын жануарлар; екіншісі – салмағы тыныш күйде су бетінің кернеуімен ұсталмайтын, демек су бетінде қалу үшін су бетіне параллель бағытта қосымша қозғалыс жасауы тиіс жануарлар. Мысалы, базилиск кесірткесі, көбінесе «Иса кесірткесі» деп аталады, салмағы су бетінің кернеуі ұстай алмайтын деңгейде болады және су бетінде жүгіру қабілетімен кеңінен танымал. Басқа мысал – батыс греб, оның көбелекке шақыру ритуалы су бетінде жүгіруді қамтиды. Су бетінде тіршілік ететін жануарлар, мысалы, суға ұшырамайтын кешірлер, әдетте, аяқтарындағы майда түктермен жабылған, бұл аяқтарының су бетін тесіп, ылғалдануын болдырмайды. Су бетінде жүретін тағы бір жәндік – Polyrhachis sokolova құмырсқасы. Амазония пигмей гекосы (Coleodactylus amazonicus) кішкентай мөлшері мен су өткізбейтін терісінің арқасында да су бетінде жүре алады. Биофизик Дэвид Л. Худың сөзіне сәйкес, суға ұшырамайтын кешірлердің кем дегенде 342 түрі бар. Кешірлердің мөлшері ұлғайған сайын, олардың аяқтары пропорционалды түрде ұзарады, ал Gigantometra gigas-тың ұзындығы 20 см-ден асып, шамамен 40 миллиньютондық беткі кернеу күшіне мұқтаж болады. Суға ұшырамайтын кешірлер суды құйып жіберу арқылы итеру күшін жасайды: күшті соққы кезінде U пішіндес айналым жіптерінің тізбегі пайда болады. «U» әрпінің екі еркін ұшы су бетіне бекітілген. Бұл айналымдар жануарды алға жылжыту үшін жеткілікті (артқа) импульсті суға жеткізеді (кейбір импульс капиллярлық толқындар арқылы беріледі; толыққанды талқылау үшін Деннидің парадоксына қараңыз).

Менискке көтерілу

Су бетінен құрлыққа өту үшін су үстінде жүретін жәндік су жиегіндегі меніскенің еңістігімен күресуі керек. Көптеген мұндай жәндіктер өздерінің әдеттегі итергіш механизмін пайдаланып осы меніскені басып шыға алмайды. Дэвид Ху және оның әріптесі Джон В.М. Буш осындай жәндіктердің денесін белгілі бір қалыпта ұстап, меніскені басып шығатынын көрсетті. Бұл су бетін деформациялап, капиллярлық күштерді тудырады, бұл жәндікті мүшелерін қозғалтпай еңіс бойымен жоғары итереді. Ху мен Буш меніскені басып шығудың жәндіктің мүшелерін қозғалтпай, жартылай статикалық күйде итергішпен қозғалудың ерекше тәсілі екеніне тоқталды. Биолокомоция әдетте бұлшықеттердегі кернеу энергиясының тірі организмнің кинетикалық және гравитациялық потенциалдық энергиясына, сондай-ақ сұйықтықтың кинетикалық энергиясына ауысуымен сипатталады. Ал меніскені басып шығудың энергия жолы өзгеше: бос бетін деформациялау арқылы жәндік бұлшықеттердегі кернеуді өсуіне күш беретін беттік энергияға айналдырады.

Марангони қозғалтқышы

Көптеген жәндіктер, оның ішінде кейбір құрлықта тіршілік ететін жәндіктер, Marangoni әсерін пайдаланып, беттік белсенді затты бөліп шығарып, осы арқылы өзін жылжыта алады. Ху мен Буш Microvelia жәндігінің Marangoni қозғалысы арқасында 17 см/с ең жоғары жылдамдыққа жететінін, бұл оның ең жоғары жүріс жылдамдығынан екі есе көп екенін хабарлады. Дымқыл жануарлардың Marangoni қозғалысы самын қайыққа ұқсас, бірақ мысықшалар сияқты жәндіктер үшін жағдай күрделірек. Ху мен Буш "су өткізбейтін жануарлар үшін химиялық энергияның кинетикалық энергияға айналуы одан да нәзік, себебі Marangoni кернеуі тіршілік иесінің күрделі беткі қабаты арқылы берілуі керек" деп атап көрсетті.

Желкендеу

Велелла – желмен жүзуші, желдің күшімен қозғалудан басқа қозғалыс құралы жоқ книдарий. Кішкентай, қатты желкен ауаға қарай тік тұрып, желді ұстайды. Велелланың желкендері әрқашан жел бағытымен бірге тізіледі, онда желкен аэродинамикалық бет ретінде жұмыс істей алады, сондықтан бұл жануарлар желге қарай немесе желге сәл бұрышпен жүзуге бейім.