Кіріспе

Америкалық Азаматтық соғыстың шайқасы

Льюис фермасы шайқасы (сонымен қатар Шуақты Квакер жолы, Әскери жол немесе Грэвели Ран деп те аталады) 1865 жылдың 29 наурызында Вирджиния штатының Динуиди округінде Американдық Азаматтық соғыстың соңында болды. Ричмонд-Петерсбург науқанының шешуші шайқастарында, көбінесе Петербургтің қоршауы деп аталатын, Льюис фермасынан бастап, генерал-лейтенант Улисс С. Грант басқарған Одақ армиясы генерал Роберт Э. Ли басқарған Солтүстік Вирджиния армиясын Вирджиния штатындағы Петербург және Конфедерацияның астанасы Ричмонд қалаларындағы қорғаныс шебінен ығыстырды. Көптеген тарихшылар мен АҚШ Ұлттық саябақтар қызметі Льюис фермасы шайқасын Аппоматтокс науқанының бастауы деп санайды, оның нәтижесінде Ли әскері 1865 жылдың 9 сәуірінде капитуляциялады. 1865 жылдың 29 наурызында таңертең Потомак армиясының екі корпусы – генерал-майор Гувернер К. Уорреннің V корпусы және генерал-майор Эндрю А. Хамфристің II корпусы Петербургтің оңтүстігіндегі Одақ шебінен оңтүстікке және батысқа қарай, Конфедерация шебінің соңына қарай жылжыды. Конфедерация қорғанысын генерал-лейтенант Ричард Х. Андерсон басқарған Солтүстік Вирджиния армиясының төртінші корпусы ұстады. Корпусқа генерал-майор Бушрод Джонсонның дивизиясы ғана кірді. Солтүстікке бұрылып, Квакер жолымен Конфедерация шебіне қарай бетке алған Уорреннің алдыңғы бригадасы, бригада генерал Джошуа Чемберлен басқаруымен, Джонсон дивизиясының үш бригадасымен Льюис фермасында шайқасты. Төрт зеңбірекпен күшейтіліп, кейін полковник (бригада генералы) Эдгар М. Грегори басқарған бригададан екі үлкен полкпен алмастырылған Одақ әскерлері конфедераттарды қорғанысқа кері шегіндіріп, маңызды жол торабын басып алды. Чемберлен жараланып, тұтқынға түсуден мүжілді. Одақ полковнигі (бригада генералы) Альфред Л. Пирсон шайқастағы батылдығы үшін 32 жылдан кейін Құрмет медалімен марапатталды. Одақ әскерінің 381 және конфедераттардың 371 сарбазы қаза тапты, бірақ шайқас аяқталғаннан кейін Уоррен корпусы маңызды мақсатты – Бойдтон планк жолының Квакер жолымен қиылысатын бөлігін бақылауда ұстады. Бірнеше сағаттан кейін генерал-майор Филип Шериданның атты корпусы, әлі де Потомак армиясынан бөлек, Шенандоа армиясы ретінде Динвидди округінің сотының үйін басып алды. Бұл әрекет Бойдтон планк жолын да кесіп тастады. Одақ әскерлері Конфедерация шебіне жақын болды және Конфедерацияның қанатын шабуылға дайындады, Бес Форк торабының маңызды жол торабына және екі қалаға ашық қалған Петербург пен Ричмондқа дейінгі екі конфедерациялық теміржол желісіне шабуыл жасауға дайын болды. 1865 жылдың 2-3 сәуірінде конфедераттар Петербург пен Ричмондты эвакуациялап, батысқа қарай жылжуды бастады. Көптеген сәтсіздіктер мен көбінесе ұсақ шайқастардан кейін, бірақ 1865 жылдың 6 сәуірінде Сейлор Крик шайқасында конфедераттардың маңызды жеңілісін қоса алғанда, Ли өз әскерін Грант пен оны қудалаған Одақ армиясына 1865 жылдың 9 сәуірінде Аппоматтокс сотының үйінде тапсырды, бұл Линчбургтен шығысқа қарай 40 шақырым жерде орналасқан. 1865 жылдың маусым айының соңына қарай барлық конфедерациялық армиялар капитуляциялады және Конфедерация үкіметі құлады.

Ричмонд пен Петербургтің шайқасы

1864 жылдың 15-18 маусымында екі одақтық армия корпусы Ричмондтың солтүстігіндегі қақтығыс желісінен байқаусыз түрде Вирджиния штатының Петербург қаласының оңтүстігіне, Джеймс өзені арқылы жылжыды. Петербургте Джеймс армиясымен біріккен одақтық күштер Петербургтің екінші шайқасында қаланы конфедераттардан басып алуға тырысты, бірақ сәттілікке жете алмады. 1864 жылдың 18 маусымына қарай Солтүстік Вирджиния армиясы қорғаушыларды күшейтті және 292 күндік Ричмонд-Петербург науқаны (Петербургті қоршау) басталды. Гранттың стратегиясы траншеялық соғысқа айналуға тиіс болды, онда одақтық күштер конфедерат армиясын тозуға, Петербург пен Ричмондқа жабдықтау жолдарын жоюға немесе кесіп тастауға, сондай-ақ конфедераттардың қорғауындағы желілерді олардың күші жетпейтін деңгейге дейін кеңейтуге тырысты. 1864 жылдың қалған бөлігінде және 1865 жылдың басында Грант күштерін Петербургтің оңтүстігінен батысқа қарай алты Петербург шабуылында жылжытты, көбінесе Ричмонд желілерінде немесе оның жанында шабуылдар жасады. Конфедераттар осы қимылдарды өтеу үшін өз желілерін кеңейтті, бірақ олардың қатары сирейе түсті. Лиге жабдықтар мен адамдарды алу немесе ауыстыру қиын болғандықтан, ол өзінің армиясы Петербург пен Ричмондты өсіп келе жатқан одақтық күштерден ұзақ уақыт қорғай алмайтынын түсінді, әсіресе жақында жалдаған жаңа сарбаздардың, генерал-майор Филип Шериданның Шенноа аңғарынан келген атты әскер дивизияларының және генерал-майор Уильям Т. Шерманның Солтүстік Каролинадағы әскерлерінің көмегімен. 1865 жылдың 5 ақпанында Хатчердің жүгіру шайқасынан кейін желілер тағы 6 шақырымға (4 миль) ұзартылды, Лидің жаңа қорғаныстарды жабдықтағаннан кейін қоры азайды. Ол өзінің армиясының бір бөлігі немесе барлығы Ричмонд пен Петербург желісін тастап, Вирджиния штатының Данвилл немесе Линчбург қалаларында азық-түлік пен жабдықтарды алуы және генерал Джозеф Джонстонның Шерман әскеріне қарсы күштеріне қосылуы керек екенін білді. Егер конфедераттар Шерманды жеңіске жете алса, олар Гранттың күштерін Шерманның қалған күштерімен біріктіруіне бөгет қоюға тырыса алатын еді. Ли қимылға дайындық бастады және Конфедерация президенті Джефферсон Дэвис пен Конфедерация соғыс министрі Джон К. Брекинриджге өз қорытындылары мен жоспары туралы хабарлады. Ли генерал-майор Джон Б. Гордонның Одақтың желісін бұзу және Петербургтің шығысындағы Аппоматтокс өзенінің оңтүстігіндегі Форт-Стэдман маңындағы тар майданға шабуыл жасау арқылы олардың жабдықтау базасы Сити-Пойнтқа қауіп төндіруді ұсынды, бұл Грантты желілерін қысқартуға мәжбүрлейді, кем дегенде уақытша. Егер бұл сәттілікке жетсе, Ли желілерін қысқартуға және батысқа, Солтүстік Каролинаға қарай жылжуға мүмкіндік алатын еді. 1865 жылдың 25 наурызында Гордонның конфедераттары Форт-Стэдманға жасаған таңертеңгі шабуылы бастапқыда сәттілікке жетті, бірақ Форт-Стэдман шайқасында одақтықтар фортты қайта басып алып, конфедераттарды өз желілеріне қайтаруға және олардың алдыңғы пикет желісінен бас тартуға мәжбүр етті, Джонс фермасы шайқасында сол желінің батыс бөлігінің көп бөлігін қалдырды. Конфедераттар шамамен 4000 адамдық шығынға ұшырады, оларға бұл шығын аса ауыр тиді. Форт-Стэдман түбіндегі жеңілістен кейін Ли өзінің армиясының бір бөлігін бөліп, Петербург пен Ричмондтың қорғанысын сақтай алмайтынын білді. Ол сондай-ақ Грант жақын арада Петербургке, Оңтүстік темір жолы мен Бойдтон планк жолына, оның қазіргі қорғанысының соңына дейін конфедераттардың жалғыз қалған жабдықтау желілеріне шабуыл жасайтынын білді.

Грант бұйрықтары

Грант 1865 жылғы 24 наурызда 29 наурызда басталатын шабуылға бұйрық берген еді, және Форт-Стэдман шайқасы оны тоқтатпады. Басқа жағдайда, Шеридан мүмкіндігінше теміржолдарды қиратып, Петербург желілеріне қайтуы немесе Солтүстік Каролинадағы Шерманға өз қалауынша қосылуы керек еді. Грант Потомак армиясының екі корпусына – генерал-майор Гувернер К. Уоррен басқаратын V корпусына және генерал-майор Эндрю А. Хамфристің II корпусына Шериданның оң жағынан, оның мақсаттарының шығысынан қолдау көрсетуді бұйырды. Грант осы жаяу әскер корпустарының конфедераттардың қорғанысын айналып өтіп, Шериданның міссиясына кедергі келтірмеуін, ал егер олар шайқасқа шықса, оларды өз шептеріне кері итеруін қалады.

Аймақтық жолдардың сипаттамасы

Бригадир генерал Джошуа Чемберленнің 1915 жылғы "Армиялар өтуі" кітабындағы аймақтағы жолдар мен орналасқан жерлердің нақты айтылған сипаттамасы төменгі жазбада берілген.

Бастапқы қозғалыстар: 29 наурыз

Уорреннің 17 000-нан астам сарбаздан тұратын V корпусы 29 наурызда таңғы сағат 3:00-де Одақ майдан шебінің оңтүстігіндегі резервтік позициясынан, Стейдж жолында қозғалып, Рованти ағысынан өтіп, Воган жолымен батысқа қарай Квейкер жолымен қиылысқан жерге жетті. Уоррен өзінің тікелей бастығы, Потомак армиясының тікелей тактикалық басқаруында болған генерал-майор Джордж Г. Мидке Динуидди сот үйінің қорғалмағанын хабарлады. Уоррен бұйрықты дұрыс түсінбеді немесе назарға алмады және түске дейін Квейкер жолымен тек бригадир генерал Джошуа Чемберленнің бригадасын жіберді. Содан кейін Уоррен Мидтің екінші бұйрығына жауап ретінде басқа бөлімшелерді алға жіберді. II корпус таңғы сағат 6:30 шамасында Хэтчердің қашығынан қозғалды. Хамфрис Хэтчердің қашығындағы корпусы мен XXIV корпусының әскерлері арасында кеңістік қалдырмауға сақтық танытты, олар II корпус бос қалдырған Одақ желісіндегі позицияларды иеленді. Мид V корпус пен II корпус арасында үзіліс болдырмау үшін V корпустың Квейкер жолымен жоғары көтерілуін қалады. Чемберленнің шабуылдық тобын Квейкер жолымен солтүстікке қарай шамамен 1,5 миль (2 км) бастап кеткеннен кейін, оның шабуылшылары Грейвли-Ран өзенінің үстіндегі көпірдің қирағанын және қарсыластардың екінші жағында бекініп тұрғанын хабарлады. Конфедерация генерал-лейтенанты Ричард Х. Андерсон, генерал-майор Бушрод Джонсон дивизиясының корпустық командирі ретінде, Петербургтің батысындағы Конфедерацияның оң фланкінде, Хэтчердің қашығында, Five Forks-тен шамамен 4 миль (6 км) шығысқа және Сазерленд станциясының оңтүстігінде орналасқан.

Ұрыс басталды

Чемберлен 198-ші Пенсильвания жаяу әскерін жолдың оң жағына орналастырып, конфедераттарға шабуыл жасау үшін алдын ала шағылыстыру мақсатында қолданды, ал ол 185-ші Нью-Йорк ерікті жаяу әскерін Грейвли-Ран арқылы конфедераттардың оң фланкіна шабуыл жасауға бастап, қарама-қарсы күреске дейін жеткізді. Екі одақ полкі де сол кезге тәннен артық, шамамен 1000 офицер мен сарбаздан тұрды. Чемберленнің бригадасының қалған бөлігі Нью-Йорк әскерлерінің шабуылынан кейін өзеннен өтті. Конфедераттар Квакер жолынан солтүстікке қарай шамамен 2 км жерде орналасқан Льюис шаруашылығының алқабына шегінді. Чемберлен өзінің қалған әскерін алға жылжытты, ал шабуылшыларға қарсы шыққан конфедераттар өз бекіністеріне қайта оралды.

Шамберлен жараланған; өз адамдарын жинады

Соғыс тоқтап қалғаннан кейін Чемберленнің дивизия командирі, бригадир генерал (бриват генерал-майор) Чарльз Гриффин алға шығып, Чемберленге конфедераттардың орналасқан жерін басып алу қажеттігін айтты. Сосын Чемберлен конфедераттардың шабуылынан шегініп жатқан Пенсильвания полкін жинады. Оның жараланған аты жолға түсе алмай қалғанда, Чемберлен өз қатарының алдына жаяу барып тұрды. Біраз уақыттан соң бірнеше конфедерат әскері пайда болып, Чемберленнің қарсы тұруын тоқтатуын талап етті.

Одақтың күшеюі Конфедерацияны кері қайтарады

Тағы бір қысқа үзілістен кейін Чемберлен өзінің Нью-Йорк полкі алдағы ормандағы конфедераттық бекіністерін басып алуға жасаған әрекеттен кері шегіп жатқанын көрді. Чемберлен мен полк офицерлері сарбаздарды тұрақтандырды, жақын арада конфедераттарды кері тартты, сосын Регулярлық армияның лейтенанты Джон Митчелл басқаратын одақтың артиллериясы төрт зеңбірекпен оларға көмекке келді. Артиллериялық оқтарға қарамастан, конфедераттар одақ позициясын айналып өтіп, шабуылға көшуге тырысты. Чемберленнің сарбаздары мен артиллерия позицияны ұстап тұрды, бірақ содан кейін конфедераттар одақ позициясының орталығында және оң жағындағы Пенсильвания әскерлеріне шабуыл жасады. Одақ сарбаздарының оқ-дәрісі таусылып бара жатқандықтан, олар баяу шегіне бастады. Чемберленнің қатары кері шегінген кезде, оның бірінші бригадасын 188-ші Нью-Йорк ерікті жаяу әскер полкі және полковник (бригадир генерал) Эдгар М. Грегоридің екінші бригадасының 155-ші Пенсильвания ерікті жаяу әскер полкі (Зуавтар) күшейтті. Полковник (бригадир генерал) Альфред Л. Пирсон пенсильваниялықтарды орталыққа және конфедераттар тығылған аралыққа, яғни аралыққа жетеледі. Пирсон полк туын ұстап, өз сарбаздарымен бірге аралыққа қарай шабуылдады, сондай-ақ шаршаған бірінші бригада қатарынан өтті. Отыз екі жылдан кейін Пирсон Льюис шаруасындағы ерлігі үшін Құрмет медалімен марапатталды. Одақтың қосымша күштерін көрген конфедераттар Ақ емен жолындағы негізгі бекіністеріне шегінді, Бойдтон Планк жолынан бас тартып, ауыр жарақат алғандар мен кейбір тұтқындалғандарды қалдырып кетті.

Жарысқа қатысқандар саны; зардап шеккендер саны

Чемберлен өзінің бригадасында 1700-ден аз офицер мен сарбаз болғанын және оның күшейткіштерінің саны шамамен 1000 екенін жазды. Ол, таңертеңгі есепке сәйкес, Конфедерацияның Джонсон дивизиясында 6277 тиімді офицер мен сарбаз болғанын көрсетті. Ол өзінің әскерінің шамамен төрттен бірін жоғалтқанын, ал Конфедерацияның жалпы шығындары "сан жағынан көп емес" болғанын мәлімдеді. Бірақ осы мәлімдемеден кейінгі абзацта ол сол кешкісін 150 қаза тапқан және ауыр жарақат алған конфедерат әскерлерінің бекіністер маңында жатқанын көргенін және оның бригадасы 200-ге жуық тұтқын алғанын атап өтті. Қазіргі заманғы құрбандықтарды бағалау бойынша Одақ әскерінен 381, ал Конфедерациядан 371 адам қаза тапқан.

Еуропалық Одақтың ұстанымдары

Уоррен Квакер жолы мен Бойдтон Планк жолының қиылысына жақын позиция алды. Гриффин дивизиясы және Бригадир генерал Сэмюэл Кроуфорд дивизиясы Бойдтон Планк жолы бойында орналасқан болатын, ал 29 наурыздағы одақтық әскерлердің қимылдары мен Чемберленнің Льюис фермасын басып алудағы сәттілігі одақ армиясына осы маңызды байланыс және жабдықтау жолын кесіп, Уайт-Ок-роуд желісіне шабуыл жасауға мүмкіндік берді. Шерденнің ат әскерлері ұзақ және лайлы жолмен жүруге мәжбүр болғандықтан, 1865 жылғы 29 наурызда сағат 17:00 шамасында Динвидди сот үйіне жетті. Шеридан Девин және Крук дивизияларының күштерін Воган жолы, Флат-Фут жолы, Бойдтон Планк жолы және Адамс жолын күзетуге орналастырды.

Грант бұйрықтарын өзгертті

Конфедерацияның Льюис фермасы шабуылына белсенділік танытпауы және олардың White Oak Road Line желісіне қайта шегінуі Грантты Шериданның миссиясын тек теміржолға жасалған шабуылмен шектемей, оны кеңейтіп, ірі шабуылға айналдыруға ынталандырды. Ол Шериданға жолдаған хатында: "Енді мен осы мәселені аяқтауға дайынмын" деп жазды.

Лидің әрекеттері

Ли Конфедерацияның Форт-Стэдмендегі жеңілісі мен Шериданның ат әскерінің Петербургке келгенінен кейін Гранттың 24 наурызда бұйырғандай, Лидің оң қанатына шабуыл жасайтынын күткен. Ли генерал-майор Фитцху Лиге өзінің ат әскері дивизиясын Сазерленд станциясына алып барып, генерал-майорлар Руни Ли мен Томас Л. Россердің ат әскері дивизияларымен қосылуға бұйрық берді. Фитцху Лиге біріккен ат әскеріне басшылық ету тапсырылды. Генерал Ли Пикеттің Конфедерация шебін оң қанатынан 6 шақырымға дейін, Бес Шатырдан шығысқа қарай созуға мүмкіндігі бар деп ойлады. Ли Ханттон бригадасына Манчестер, Вирджиния маңында резервте тұруға бұйрық берді, олар Пикетке көмектесе алатын немесе Одақ күштері шабуыл жасаса, Саутсайд темір жолы мен Ричмонд және Дэнвилл темір жолының Берквилл, Вирджиниядағы қиылысын қорғау үшін пойызбен жылжуға дайын болатын. Конфедерация да жараланғандарға ұшырады, оның ішінде бригадир генерал Уильям Х. Ф. Пейн. Россер мен Руни Лидің ат әскері дивизиялары одан да кейін келді. Осы уақытта Уорреннің V корпусының шабуылшылары Конфедерация әскерлерін Бойдтон Планк жолы мен Клейборн жолы арасындағы Уайт-Ок жолында ұстап тұрды. Мейд пен Гранттан толық емес ақпарат және шатасқан, қарама-қайшы бұйрықтар келгеніне қарамастан, Гранттың бұйрығымен Уоррен Одақтың V корпусын Бойдтон Планк жолының бір бөлігін нығайту үшін алға жылжытты және V корпус сол жолды Дабней Милл жолымен қиылысынан Грейвли Рунға дейін жабу үшін бекітті. Түстен кейін Уоррен Гриффин әскерлерінің Конфедерацияның аванпостарын басып алғанын көрді, бірақ Бойдтон Планк жолының жоғары жағындағы қозғалыс Конфедерация артиллериясымен және бекіністерімен қамтылғанын да байқады. Хэмфридің II корпусы V корпус пен XXIV корпус арасындағы аралықты жапты. Соңғы корпус Конфедерацияның пикет шебінің үлкен бөлігін басып алды. Бригадир генерал Ромейн Б. Айрстің V корпусының дивизиясы Клейборн жолынан батысқа қарай Уайт-Ок жолына қарай барлау жүргізді. Полковник Фредерик Уинтроп басқаратын алдыңғы бригада келесі күнгі шайқаста маңызды рөл атқаратын Грейвли Рунның тарылған саласын кесіп өтті. Қараңғылық жақындағанда Айрс өзінің позициясын қорғау үшін бірнеше күзет бекеттерін дайындады. 30 наурыздағы Уайт-Ок желісіндегі шайқаста Одақтан 1 адам қаза тапты, 7 адам жараланды және 15 адам жоғалып кетті; Конфедерацияның жоғалғандарының саны белгісіз.

1865 жылғы 31 наурыздағы шайқастардың прелюдиясы

1865 жылғы 29 наурызда Льюис фермасында және 1865 жылғы 30 наурызда сол ферманың маңында, Уайт-Ок-роуд жолы бойында болған шайқастар, маневрлер мен ұсақ шайқастар Уайт-Ок-роуд шайқасы мен 1865 жылғы 31 наурыздағы Динвидди сот үйі шайқасына жол ашты.