Кіріспе

11 ғасырдағы франк дворяны Фульк III Қара (970–1040) – Анжу графы, ортағасырлық қамалдарды салған алғашқы және ең ірі шеберлердің бірі ретінде танымал. Қазіргі Францияның Луара аймағында оның салған 100-ге жуық қамал мен аббатхана бар екені есептеледі. Фульк Бретань, Блуа, Пуату және Аквитаниядағы көршілерімен үздіксіз соғысқан, сонымен қатар өмірі бойы Иерусалимге төрт рет қажылық жасаған. Оның екі әйелі және үш баласы болған. Фульк – шебер ат теміршісі және қатал жауынгер, стратегиялық ой-қиялы зор болғандықтан көптеген қарсыластарын жеңген. Ол Капетиялықтардың мүдделерін қолдады және замандас Каролингтердің әлсіздігіне қарсы тұрды. Округ орталығы Анжерде орналасқан Фульктің өлім-дұшпаны – Блуа графы Одо II, ол Луара өзені бойында, Тур қаласынан 128 шақырым қашықтықта орналасқан көршісі еді. Екеуі өмір бойы қалаларды, қолдаушыларды және ұятты сөздерді алмастырып отырды. Фульк өзінің алғашқы қамалын Анжерден 104 шақырым қашықтықтағы, Луара өзенінің жағасындағы Ланжеаста аяқтады. Көптеген құрылыстары сияқты, ол бастапқыда ағаш мұнара ретінде салынды, бірақ кейіннен сыртқы қабырғаларымен нығайтылған және француз тілінде "доньон" деп аталатын қалың қабырғалы мұнарасы бар тас құрылысқа айналдырылды (ағылшын тіліндегі "dungeon" сөзі көбінесе жертөлені білдіреді, мұнараны емес). Ол бұл қамалды Блуа графы Одо I-нің жерінде салдырды және 994 жылы олар осы қамал үшін шайқасты. Бірақ Одо I кенеттен аурудан қайтыс болды, ал оның ұлы және мұрагері Одо II Фульктің орнын басып алуға қол жеткізе алмады. Фульк Турді айналып қоршау үшін Монбазон, Монтрезор, Миребо, Монришар, Лош және тіпті 1016 жылы Турдан Луараның арғы жағына салынған Монбояу мұнарасы сияқты тағы да көптеген мұнаралар салуды жалғастырды. Ол Анжер, Амбуаз, Шато-Гонтье, Шинон, Майен және Семблансай қалаларын да нығайтты, олардың қатарында тағы да көптеген қалалар бар еді. "Басшының билігін кеңейту мақсатында қамалдар салу – Фульк Нерраның стратегиясының бір бөлігі болды", – деп жазды Питер Фрейзер Пуртон "Ортағасырлық қоршау тарихы" (450–1220 ж.ж.) кітабында. Фульк сондай-ақ бірнеше аббатханалар мен монастырларды салған, кеңейткен немесе қаржылаған, мысалы, Beaulieu lès Loches, Saint Florent le Vieil, Saint Aubin және Анжердегі Ронсерейдегі Notre Dame de la Charité монастыры. Ол өзі жазуды үйренбесе де, кедей студенттерге білім беру үшін мектепке қаржы жұмсады. Фульк сонымен қатар Иерусалимге төрт рет қажылық сапар жасады.

Отбасы

Фулк Анжу графы Гефрей I-нің, сондай-ақ Гефрей Гризегонель және Меолық Адельдің, Вермандуа графы Роберт пен Троя және Бургундия графы Аделаиданың қызы болды. Оның әпкесі Анжулық Эрменгард Герберга, ол Бретань графы Конанға үйленді, ал інісі Джеффри болды. Оның жартылай ағасы Морис 980 жылы дүниеге келді. Фулк Вендомдық Элизабетке (шамамен 979–999 жж.) үйленді, ол Вендом графы Бушардың қызы еді, және олардың бір қызы Адель болды, ол Невер графы Ландридің ұлы Бодонға үйленді. Олардың үлкен ұлы Бушар Вендомды мұраға алды. Элизабеттің өлімі туралы Сен-Флоран шежірелерінде баяндалған: Элизабет Анже цитаделінде бірнеше қолдаушыларымен бірге болды және Фулк қоршауында үлкен биіктіктен құлап, содан кейін зына үшін өртеліп өлді. Фулк кейін шамамен 1005 жылдың желтоқсанында Лотарингиядан шыққан Сундгаулық Хильдегардаға үйленді. Олардың екі баласы болды: 1006 жылы Джеффри II, ол Джеффри Мартель ретінде белгілі болды және 1040 жылы Фулктен кейін Анжу графы болды. Ерменгард Бланш, шамамен 1017 жылы туған.

Жауынгерлік

Фульк Нерраның алғашқы жеңісі 992 жылы маусымда Конкверейль шайқасында болды, онда ол Бретань герцогы Конан I-ді жеңді. Конанның аумақтық амбициялары 980 жылы Джеффри Грисконелл тарапынан тоқтатылған еді, ал жеті жылдан кейін ол Фулк Роберт Салихи таққа отырғызу рәсіміне қатысып жатқанда Анжерге шабуыл жасауды жоспарлады. Фулк пен оның адамдары шабуылды тойтарды, осы процесте Конанның ұлы Аленді өлтірді. 992 жылы Фулк Конанның Нант қаласын қоршауға алды, бірақ ол Конкверейльге қашып кетті. Конан келесі шайқаста қаза тапты, ал Фулк үкімді басқарушы/регент тағайындады, себебі мұрагер граф бала болды. Фульк пен Одо II территория және одақтастықтар үшін көптеген шайқастарда күш сынасты, олардың ең ірі шайқасы 1016 жылдың шілдесінде Понлевой шайқасында өтті. Одо 10 000 әскерін Фульктің Монбоядағы мұнарасына қарай оңтүстікке қарай бастады, ал Фулк пен оның көптеген есе кем әскері оған артынан шабуыл жасады. Фулктің әскері жеңіліп, шегінді, ал Одо шайқасты жеңіп алғанын ойлап, Шер өзеніне жүзуге түсті. Мэн графы Герберт Уэйк Дог бастаған күшейтеу әскері Фулкке көмекке келді, Одоның күтпеген әскерін жеңді. Бірнеше мың адамның қаза болғаны хабарланды.

Қажылық сапарлары

Фульк Иерусалимге төрт рет қажылық сапар жасады – бірінші және екінші рет күнәлары үшін кешірім сұрап, тәубе еткен, ал үшінші және төртінші рет қажыларды қорғау үшін. 1003 жылы Фульк Иерусалимге алғашқы қажылық сапарына шықты. Саяхат қазіргі Швейцариядағы Гранд Бернард асуы арқылы Альп тауларын басып өтіп, содан кейін Италияның оңтүстік бөлігіндегі Бари қаласына (әдетте Римде тоқтаған) және кемемен Киелі жерге жетті. Бұл сапар қауіпті аймақтардан өтіп, алты айға дейін созылды. 1008 жылы Фульк екінші рет қажылыққа барды, ол жауын өлтіруге бұйрық бергені үшін патшаның жазасы ретінде міндетті болды. Үшінші және төртінші сапарларында Фульк "Ақылсыз халиф" Әл-Хаким би Амр Алланың Иерусалимді ұстаздай қорлағаннан кейін қажыларды қорғауды моральдық борыш деп санады және жол бойында қарақшыларға, кісі өлтірушілерге және құл сатушыларға қарсы қарулы күзет ұйымдастырды. 1035 жылы Нормандия герцогы Роберт I-мен бірге үшінші сапарға аттанды, ал 1038 жылы соңғы қажылығын жасады. Ол 1040 жылы Мец қаласында қайтыс болды және Бёльедегі монастырының шіркеуіне жерленді.

Мұрагерлік

Оның ұлы Геффри II (Геффри Мартель) 1040 жылы Анжу графы болды және 1060 жылға дейін осы титулды сақтап тұрды. Оның екі некесінен де тірі ер балалары болмағандықтан, Анжу графының құқығы оның өлімінен кейін оның немерелеріне – әпкесі Эрменгард Бланштің (Шато Лэндон графы Гефруа V-тің әйелі) екі ұлына көшті. Гефруа III Ле Барбу (Сақалды) 1060 жылдан 1068 жылға дейін Анжу графы болды; Фульк IV Речин (Ауызды) 1068 жылдан 1109 жылға дейін граф болды. Фульк IV-нің немересі Джеффри Плантагенет ағылшын тағының мұрагері Матильдаға үйленді және Плантагенеттер әулетінің ағылшын патшаларын бастады.