Франциядағы Ланже қамалының тарихы

Кіріспе

Франциядағы Ланже сарайы

Ланже сарайы – Францияның Индре және Луара департаментіндегі 15 ғасырға жататын таңғажайып готикалық сарай. Ол Луара аймағына ашылатын Румер өзенінің кішкентай шатқалындағы төбеде салынған. 992 жылы Анжу графы Фулк Нерра салған қамалға көп ұзамай Блуа графы Одо I шабуыл жасады. Сәтті болмаған шабуылдан кейін, қазір қираған тас мұнара салынды; ол мұнараның ең ерте кездесетін тас үлгілерінің бірі. 994 және 996 жылдар аралығында қамал екі рет сәтсіз қоршауға алынды. Анжу және Блуа графтары арасындағы қақтығыс кезінде қамал бірнеше рет қолы ауысты, ал 1038 жылы Фулк оны қайта басып алды. Жүз жылдық соғыс кезінде қиратылғаннан кейін, король Людовик XI (1461–1483) Ланже сарайын қайта салып, қазіргі уақытта орта ғасырдың соңғы кезеңіндегі сәулет өнерінің ең танымал үлгілерінің біріне айналдырды. Ол әсіресе монументальді және әсем безендірілген каминдерімен ерекшеленеді. 19 ғасырдың соңында қалпына келтірілген Ланже сарайы бүгінде осы жердің иесі болып табылатын Франция институтының басқаруына өтті. Ол Франция Мәдениет министрлігімен тарихи ескерткіш ретінде тіркелген және көпшілікке ашық.

Тарих

10 ғасырда қамал пайда болды, ол әдетте ең ерте белгілі екінші қамал деп есептеледі, ал ең ертесі – 900 жылы Блуа графы салған Дуэ-ла-Фонтен қамалы. Анжу және Блуа графтарының жерлері шектес болды, ал күшті билеушілер бәсекелестікке түсті; нәтижесінде, шекаралық аймақта ең ерте белгілі қамалдардың бірі орналасқан. 992 жылы Анжу графы Фулк Нерра салған Ланже қамалы ағаштан тұрғызылып, мотта және қоршаудан (bailey) құралды. Бір замандас жылнамашы оның "Фулктің Луара өзені бойындағы Бургель мен Амбоаз арасында демалуға орны болмағандықтан" салынғанын жазды. Сондай-ақ, ол Тур қаласына жақын орналасқандығының артықшылығы болды, ол Одо I, Блуа графының бақылауында болды. Жер Фулкке тиесілі болғанымен, аймақ Одоның бақылауында болды. Одо қамал туралы хабар алғаннан кейін, оны қирату үшін әскер жіберді. Шабуыл сәтсіз аяқталды, ал Фулк осы орынды нығайтып, бүгінде қираған тас қамалдың негізін салды. 994 жылы аяқталған құрылыс жұмысынан Одоның назарын аудару үшін Фулк оның жерлеріне үнемі шабуылдар жасады. 992 жылы жеңіліске ұшырағанымен, Одо екі жылдан кейін қаланы қайта басып алуға тырысты. Бұл жолы ол норман, фламанд және Аквитаниялық одақтастарын шақырып, 994 жылдың көктемінде Ланже қамалына қоршау салды. Фулк гарнизонды өзі басқарды және Франция королі Хью Капетке көмек сұрап хабар жіберді, Хью ауырып қалғанымен, ол күштерді жіберуге уәде берді. Осы уақыт аралығында Одоның одақтастары келуіне байланысты саны арта түсті. Қоршау жаз бойы жалғасты, ал Фулк Одомен келіссөздер жүргізе бастады. Одоға жағымды замандас хронист Ричер, Фулктің берілуге келіскенін, бірақ кейіннен келісімді бұзғанын, оның міндетті емес екенін мәлімдеді, бірақ осының рас екені белгісіз. Алайда, Капетия әскерлері Фулк берілуге үлкермес бұрын келді. Король әскерімен бетпе-бет келген Одо, Фулкті бейбітшілікте қалдыруға келісті. Қоршау аяқталғаннан кейін және Одо шегінгеннен кейін, Фулк өзінің жерлерінің батыс шекарасындағы жаушылық әрекеттермен күресуге мәжбүр болды. Одо Хьюмен келісімге келгеніне қарамастан, Блуа графы Фулктің екіге бөлінген назарын пайдаланып, Ланжеайды басып алуға мүмкіндік туса, Шато-де-Шатодунға күш орналастырды. Одо 995 жылы Ланже қамалына қоршау салды. Қоршау келесі жылға дейін жалғасты, бірақ 996 жылдың наурыз айында Одо ауырып қайтыс болды. Жетекшісі қайтыс болған соң, қоршау күштері Ланжеайдан кетіп қалды. Ең қиын жауының өлімімен Фулк бұрын Блуа графтығына қараған Тур қаласын басып алды. Франктердің патшасы Роберт Турды бақылауға алғаннан кейін, Фулк Луара аймағын қорғау үшін Ланже, Монсоро, Монтрезор және Монбазон қалаларына көшті. 1016 жылы Анжу және Блуа графтары арасындағы қақтығыс қайтадан жанданды. Соғыс барысында Фулк үш қамалды бақылаудан шығарды: Пасавант қиратылды, ал Монбазон мен Ланжеай жауға түсті. 1032 жылы Ланже қамалы қайтадан Фулктің бақылауына көшті. Алайда, оны Блуа графы Одо II әскері қайтадан басып алды. 1037 жылы шайқаста Одо II қайтыс болды және оның орнына ұлы Теобальд билікке келді. Қарсыласының өлімі туралы хабарды алған Фулк Ланже қамалын қайта басып алуға кірісті. Қоршау 1037 жылдың қысында басталды және көмек келмегендіктен, гарнизон келесі жылдың көктемінде берілді. Фулк одан әрі аумақтық пайда табуға ниеттеніп, Чайнон қамалын сәтті басып алды. Плантагенет патшалары тұсында қамал Англияның Ричард I (Арыстанжүрек Ричард) тарапынан нығайтылып, кеңейтілді. Алайда, 1206 жылы Франция королі Филипп II қамалды қайта басып алды. Бірақ, соңында жүз жылдық соғыста ағылшындар оны қиратты. Қамал 1465 жылы король Людовик XI тұсында қайта салынды. Қамалдың үлкен залында 1491 жылдың 6 желтоқсанында Бретаньнан Аннаның король Карл VIII-ге үйлену тойы өтті, бұл Бретань мен Францияны біртұтас ел етті. 1886 жылы Жак Зигфрид Ланже қамалын сатып алып, оны қалпына келтіру бағдарламасын бастады. Ол керемет гобелендер мен жиһаз коллекциясын орнатты және қамалды бүгінге дейін иеленушісі болып табылатын Франция институтына мұра етті. Қамал жұртшылыққа ашық. Ол Франция Мәдениет министрлігінің тарихи ескерткіш тізіміне енгізілген.

The 10th century saw the emergence of the castle, which is generally thought to be the second earliest known, the earliest being Château de Doué la Fontaine built by the Count of Blois around 900. The counts of Anjou and Blois had bordering territories, and the powerful lords were rivals; as a result, the border area is home to some of the earliest known castles. When it was founded in 992 by Fulk Nerra, Count of Anjou, Château de Langeais was made from wood and took the form of a motte and bailey. A contemporary chronicler noted that it was built because "[Fulk] had no resting place between Bourgueil and Amboise along the Loire river". It also had the advantage of being from Tours, a town under the control of Odo I, Count of Blois. While the land belonged to Fulk, the area was under the control of Odo. When news of the fortification reached Odo he dispatched a force to destroy it. The attack was unsuccessful, and Fulk reinforced the site, building the stone keep in ruins today. To distract Odo from the construction work, which was complete by 994, Fulk carried out intermittent raids on his lands. Though unsuccessful in 992, Odo again tried to capture the castle two years later. This time he called on his Norman, Flemish and Aquitanian allies and the siege of Château de Langeais began in the spring of 994. Fulk led the garrison himself and sent a message to Hugh Capet, King of the Franks, asking for help, and, though Hugh was ill, he promised reinforcements. In the meantime, Odo's numbers grew as his allies continued to flock to him. The siege continued into the summer, and Fulk began negotiating with Odo. Richer, a contemporary chronicler favourable to Odo, asserted that Fulk agreed to surrender but later reneged, claiming the agreement was not binding, though it is uncertain whether this was the case. However, the Capetian forces arrived before Fulk was forced to surrender. Faced with the king's army, Odo agreed to leave Fulk in peace. After the siege ended and Odo retreated, Fulk had to deal with hostilities along the western frontier of his lands. Despite Odo's agreement with Hugh, the Count of Blois exploited Fulk's divided attention to install a force at Château de Châteaudun from which he could move to capture Langeais should the opportunity arise. Odo besieged Château de Langeais in 995. The siege continued into the next year, but in March 996, Odo fell ill and died. With their leader dead, the besieging force left Langeais. With his most troublesome enemy dead, Fulk captured Tours, which had previously been held by the Count of Blois. After Robert, King of the Franks, had taken control of Tours, Fulk turned to the castles of Langeais, Montsoreau, Montrésor and Montbazon to defend the Loire Valley. Hostilities between the counts of Anjou and Blois were renewed in 1016. During the course of the conflict, Fulk lost control of three castles: Passavant was destroyed, and Montbazon and Langeais were probably captured. By 1032 Château de Langeais was back under Fulk's control. However, it was again taken by the forces of Odo II, Count of Blois. Odo II died in battle in 1037 and was succeeded by his son, Theobald; on receiving the news of his rival's demise, Fulk set about recapturing Château de Langeais. The siege began in the winter of 1037 and, with no relief forthcoming, the garrison surrendered in the spring of the following year. Fulk set his sights on further territorial gains and successfully captured Château de Chinon away. Under the Plantagenet kings, the château was fortified and expanded by Richard I of England (Richard the Lionheart). However, King Philippe II of France recaptured the château in 1206. Eventually, though, the English destroyed it during the Hundred Years' War. The château was rebuilt about 1465 during the reign of King Louis XI. The great hall of the château was the scene of the marriage of Anne of Brittany to King Charles VIII on 6 December 1491, which permanently united Brittany and France. In 1886 Jacques Siegfried bought Château Langeais and began a restoration programme. He installed an outstanding collection of tapestries and furnishings and bequeathed the château to the Institut de France, which still owns it today. The château is open to the public. It is listed as a monument historique by the French Ministry of Culture.

Орналасу

Замандас хроникашы Ричердің айтуынша, 990 жылдары Фульк Нерра салған қамал мұнарадан және оны қоршаған қоршаудан тұратын. 10 ғасырдағы мұнара әлі де тұр, бірақ қираған күйде. Бұл аймақтағы роман стиліндегі сәулет өнерінің ең алғашқы мысалы. Құрылысқа қолданылған тас қайдан алынғаны белгісіз. Мұнараның құрылысының құнына қатысты толық зерттеу жүргізілді. Оның биіктігі 17,5 метр, ені 10 метр, ал қабырғаларының қалыңдығы орташа есеппен 1,5 метрді құрайды. Қабырғалар тастан қаланған және жалпы беті (ішкі және сыртқы) 83 000 орташа жұмыс күніне, оның басым бөлігі біліктілігі жоқ жұмысшылардың еңбегімен жасалғаны есептеледі. Мұнараны қоршаған қабырға бірнеше метрге созылған. Ішкі бөлмелер әсем безендірілген.