Кіріспе

1975 жылғы нәсілдік дискриминация туралы заң (Cth) – Австралия Парламентінің 1975 жылғы 11 маусымда қабылданған және Уитлэм үкіметі бекіткен заңы. Бұл заң белгілі бір жағдайларда нәсілдік дискриминацияны Австралияда заңсыз деп жариялайды, сондай-ақ кез келген қайшылық жағдайында штаттар мен аумақтардың заңнамасын жоққа шығарады. Заңды Австралияның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы (AHRC) басқарады. Комиссия төрағасы шағымдарды қарауға жауапты. Шағым негізді деп табылған жағдайда, комиссия мәселені келісіммен шешуге тырысады. Егер комиссия шағымданушыға қанағаттандыратын келісімге келе алмаса, шағымданушының жалғыз құқығы – Австралия Федералды сотына немесе Австралия Федералды аймақтық және отбасылық сотына жүгіну болып табылады. Комиссия сонымен қатар заңда белгіленген жеке тұлғалар мен ұйымдардың міндеттемелері туралы хабардар етуге ұмтылады.

Істер

Блай және басқалар Квинсленд штатына қарсы [1996] HREOCA 28 ісінде Адам құқықтары және тең мүмкіндіктер жөніндегі комиссия (Австралиялық адам құқықтары жөніндегі комиссияның алдындағы комиссия) Ұлы Палм аралы аборигендерінің қорығында жұмыс істеген және 1975 жылдың 31 қазанынан (Заңның күшіне ену күні) 1984 жылдың 31 мамыры аралығында жалақысы толық төленбеген бірнеше аборигендердің өтініштерін қанағаттандырды. Әрбір өтініш берушіге белгілі бір сома төленді, бірақ дәлелдер жұмыстан айырылған табыстың одан да көп болғанын көрсетті. Осы істің нәтижесінде Квинсленд үкіметі 1999 жылдың мамырында құрылған, 1975 және 1986 жылдар аралығында аборигендердің қорықтарында үкіметке жұмыс істеген аборигендерге төлем жасау бойынша «Жалақы процесі» аясында 5729 талапты біржолғы төлеммен реттеді (аборигендерге заңнан төмен жалақы төлеу саясаты ресми түрде аяқталған жыл). Сот шешімінде полицияның әрекеттері "қажетсіз, пропорционалды емес" деп сипатталды, полиция "абориген қауымымен байланысқа түскендіктен осылай әрекет еткен". Бұл одан әрі рекордтық топтық сот ісі бойынша 30 миллион долларлық келісімге және 2018 жылдың мамырында Квинсленд штатының үкіметі тарапынан ресми кешірім сұрауға әкелді.

Шағымдар бойынша рәсімдер мен шаралар

Залал шеккен адам Заңның бұзылуы туралы Австралияның адам құқықтары жөніндегі комиссиясына шағымдануға құқылы. Мұндай шағымдар расталған жағдайда сот, өтемақыны қоса алғанда, қаулы шығаруға болады. Бұл мәселе Мабо Квинслендке қарсы ісінде (No 1) (1988) де қарастырылған. AHRC Заңның сөз бостандығы мен нәсілдік қорлаудан қорғау арасындағы дұрыс тепе-теңдікті қамтамасыз ететінін айтса да, құқық ғалымдары Форрестер, Финлей және Циммерман 1995 жылы қабылданған Заңның 18C бабы конституцияға қайшы болуы мүмкін екенін ұсынды, себебі ол саяси коммуникацияның конституциялық бостандығымен үйлеспейді.

Заң реформасы ұсыныстары

Заңның 18C бабы, әсіресе соңғы жылдары, пікірталас тудырып отыр. Кейбір консервативті саясаткерлер 18C-ны бұзу шегі тым төмен деп мәлімдеседі, бірақ соттар оның дәл солай еместігін үнемі көрсетіп келеді. 18C бабына сәйкес келу үшін сөз "терең және маңызды салдарға ие болуы керек, оны қарапайым ұяттаумен салыстыруға болмайды". 2011 жылы Федералды сот комментатор Эндрю Болттың 18C бабын бұзғаны туралы шешім шығарды, себебі ол 18D бабындағы ерекшеліктерге сүйене алмады. Сот төрағасының Австралияның Еңбек партиясына адалдығы да мәселе ретінде көтерілді (Сот Бромберг бір кезде Еңбек партиясының ішкі сайлауына қатысқан). 2013 жылы Эбботт үкіметінің мүшелері 18C бабына маңызды өзгерістер енгізуді ұсынды, бұл тыйым салудың ауқымын едәуір шектеуге бағытталған заң жобасында көрініс берді. Бас прокурор Джордж Брандис ұсынылып отырған өзгерістерді қорғап, адамдардың "көпшілдікке бойымен қарайтын құқығы бар" деді. Кәсіби одақ өкілі Пол Хауес 18C бабының "Оруэлл ой-қылмыс деп атаған нәрсеге" қарай қол созатынын айтты. Халықпен кеңескеннен кейін және азшылық топтарының қарсылығына байланысты Үкімет ұсынылған өзгерістерді қабылдамады. Соңғы кезде Тернбулл үкіметінің мүшелері 18C бабына аз маңызды және шешімді өзгерістер енгізуді ұсынды, ал Бас прокурор Джордж Брандис Адам құқықтары жөніндегі бірлескен парламенттік комитетінен баптың қазіргі түріндегі орындылығын тексеруді сұрады. 2016 жылдың наурызында Австралияның Заң реформасы комиссиясы 18C бабын қайта қарауға шақырды, атап айтқанда, "18C бабында жеткілікті дәлдік пен айқындық жетіспейді және ол сөз бостандығына негізсіз кедергі келтіреді, өйткені ол сөздің 'нашарлату' мүмкіндігіне қатысты". ALRC 18C бабын өзгерту керек пе деген сұраққа "әртүрлі пікірлер" келіп түскенін атап өтті, бірақ келесідей қорытынды жасады: "ALRC пікірінше, сөз бостандығына қатысты заңның 18C бабын толығырақ қарау пайдалы болар еді. Атап айтқанда, 18C бабында жеткілікті дәлдік пен түсініктілік жетіспейді және ол 'нашарлату' мүмкіндігі бар сөздерді қамти отырып, сөз бостандығына негізсіз кедергі келтіреді деген пікірлер бар. Кейбір жағынан бұл ереже халықаралық құқық талаптарынан, басқа юрисдикциялардағы ұқсас заңдардан кеңірек, және конституциялық шағымдануға ұшырауы мүмкін". 2016 жылы Еңбек партиясының сенаторы Кимберли Китчинг судья Бромберг Болттың ісін қарауға келіскенде "қатты таңқалғанын" айтты, себебі "ол белсенді Еңбек партиясының мүшесі болды, ол фракцияда белсенді болды, алдын ала сайлауға түсті. Әрине, оның [Эндрю Болт] туралы пікірлері болған, және ол [істі] қарауға ең лайықты адам болмаған". Бромберг 2001 жылы Мельбурнда Еңбек партиясының ішкі сайлауына қатысып, жеңіліске ұшырады. 2017 жылдың 30 наурызында Австралия Сенаты 18C бабына енгізілген өзгерістерді 31 дауыспен қабылдамады: Еңбек партиясы, Жасылдар, Ламби, Ксенофон қарсы дауыс берді, ал 28 дауыс Либералдық партия, Деррин Хинч, Бір Ұлт және Либералдық Демократтар қолдады.