Примитивтік Методизм – 1810-1932 ж. Англия мен Уэльсте пайда болған діни қозғалыс. Ол бастапқы христиандыққа жақын, қарапайым дін ретінде қаланды. Методизм тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Первобыт методизмі – 1810 жылдан бастап 1932 жылы методисттер одағы құрылғанға дейін ағылшын және уэльстік методизмдегі маңызды қозғалыс болды. Ол Стаффордширдегі Моу Коп жанындағы жаңғырудан пайда болды. "Первобыт" сөзі "қарапайым" немесе "алғашқы кезеңге қатысты" деген мағынаны білдіреді; Первобыт методистері өздерін христиандықтың таза түрін ұстанатын, ең алғашқы методистерге жақын деп есептеді. Бұл ағым "Уэслиан" деген атауды қабыланбағанымен (олар бөлінген Уэслиан методистік шіркеуінен өзгеше), Кальвинистік методистерден айырмашылығы, теологиялық тұрғыдан Уэслиандық болды.
Primitive Methodism was a major movement in English and Welsh Methodism from about 1810 until the Methodist Union in 1932. It emerged from a revival at Mow Cop in Staffordshire. Primitive meant "simple" or "relating to an original stage"; the Primitive Methodists saw themselves as practising a purer form of Christianity, closer to the earliest Methodists. Although the denomination did not bear the name "Wesleyan" (unlike the Wesleyan Methodist Church, from which they separated), Primitive Methodism was Wesleyan in theology, in contrast to the Calvinistic Methodists.
Ерекшеліктері
Бастапқы методистер шіркеулерінің салыстырмалы түрде қарапайым дизайнымен және Веслиан методистік шіркеуінен бөлінгендіктен, олардың ғибадаттарының қарапайымдылығымен ерекшеленді. Олардың әлеуметтік базасы қоғамның ең төменгі таптарының арасында болды, олар оның мазмұнын (құдайдың азабы, құтқарылу, күнәкарлар мен әулиелер) және стилін (тура, спонтанды және құмарлық) бағалады. Олар басқаруда демократиялық және жергілікті түрде бақыланатын болды, орташа таптық Веслиан методистерімен және басқаруда демократиялық емес Англия шіркеуімен салыстырғанда. Дегенмен, бұл кейбір жамағат үшін тым ресми болып көрінді, сондықтан олар Ыстық күндік мейрамға (Пентекостизмге) көшті. 19 ғасырдың ортасында өсім күшті болды, бірақ 1900 жылдан кейін қоғамдағы секуляризмнің күшеюі, Уильям Буттың құтқару армиясы сияқты басқа да балама діндердің бәсекелестігі, жұмысшы табы арасындағы англиканизмнің жаңаруы және түрлі методистік ұйымдардың арасындағы бәсекелестік салдарынан төмендеді. Бірте-бірте Бастапқы методистер мен Веслиандар арасындағы айырмашылықтар азайды және екі конфессия Біріккен методистермен бірігіп, 1932 жылы Ұлыбритания методистік шіркеуін құрды. Америка Құрама Штаттарында Бастапқы методистік шіркеу бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді, ал кейбір британдық методистік шіркеулер де өзінің Бастапқы дәстүрлерін сақтап қалды.
Primitive Methodists were marked by the relatively plain design of their chapels and their low church worship, compared with the Wesleyan Methodist Church, from which they had split. Their social base was among the poorer members of society, who appreciated its content (damnation, salvation, sinners and saints) and its style (direct, spontaneous and passionate). It was democratic and locally controlled, as compared with the more middle class Wesleyan Methodists and the establishment controlled Church of England, which were not democratic in governance. Even so, it was too formal for some adherents, who moved on to Pentecostalism. Growth was strong in the mid 19th century, but declined after 1900 with the growing secularism in society, competition from other Nonconformisms such as William Booth's Salvation Army, a resurgence of Anglicanism among the working classes, and competition among various Methodist bodies. Gradually the differences between the Primitive Methodists and the Wesleyans lessened and the two denominations eventually merged with the United Methodists, to become the Methodist Church of Great Britain in 1932. In the United States, the Primitive Methodist Church has continued to this day, and some individual British Methodist churches also retain their Primitive traditions.
Шығу тегі
Примитивтік методизм 1807 жылғы 31 мамырда Стаффордширдегі Моу Коп қаласындағы Голыштар аймағында өткен «лагерь жиындарында» пайда болды. Бұл 1811 жылы екі топтың бірігуіне әкелді: «Лагерь жиыны методистері» және Хью Борн мен Уильям Клоуз басқарған Клоузиттер. Бұл қозғалысты осы адамдардың ізбасарлары бастады. Борн мен Клоуз – Веслиандық байланыстың айыптаған идеяларына ынтасымен және жанашырлығымен танымал харизматикалық жақтаушылар. Веслиандық байланыс ең қабылдамаған сенімдері – «лагерь жиындарына» қолдау көрсету болды: күндізгі, ашық ауадағы жиындар, онда қоғамдық дұға, уағыз айту және Махаббат тойлары өтті. Клоуз – бірінші буын методист, 25 жасында Англиядағы ең шебер биші болу арманынан бас тартты. Бұл қозғалысқа екі адамның өмір жолы да әсер етті: Клоуз гончарлықпен айналысса, Борн дөңгелек жасаушы болды. Екеуі де Веслиандық байланыстан қуылды – Борн 1808 жылы, ал Клоуз 1810 жылы. Клоузды қуудың себебі – оның «методистік тәртіпке қайшы» әрекет еткені, сондықтан «ол лагерь жиындарына енді қатыспауға уәде бермесе, уағыздаушы немесе жетекші бола алмайды» деп айтылды. Бұл екеуіне қатысты жалғыз алаңдаушылық емес сияқты. Борнның американдық жақтаушы Лоренцо Доумен байланысы Веслиандық басшылар тарапынан оның беделін түсірген болуы мүмкін. Веслиандық басшылықтың Доуға деген қарсылығын 1799 жылы Лондонға келген кезде белгілі Веслиан Томас Коуктан (1797 және 1805 жылдары Конференцияның екі рет президенті) алған ескертусі арқылы көрсетуге болады. Кок «Лорд Кастлерегке сіз кім екеніңізді және қандай адам екеніңізді жазамын, біз сізді мойындамаймыз, содан кейін сіз тұтқындалып, түрмеге қамаласыз» деп қорқытты. Веслиандық байланыс Борн мен Клоуздың Джеймс Кроуфут басқарған «Солқын методистері» немесе «Ормандағы методистерімен» байланысына да алаңдады, оны «Деламер орманының қарт адамы» деп атады. Кроуфут Борн мен Клоуз үшін маңызды болды және біраз уақыт бойы олардың рухани кеңесшісі болды. Ол адамдардың көрулер алған және маусырға түскен дұға жиындарын өткізді. Оуэн Дэвистің сөзіне сүйенсек, Кроуфутқа табиғаттан тыс күштерге ие екендігі туралы қағида қалыптасқан. Шындығында, ғасырдың соңында жазған Генри Веджуд, сол кездегі көптеген жергілікті тұрғындар Захария Баддлей есімді қонақүй иесінің сиқырлы күштерінен қорқып, бірақ Баддлейдің күштерін Кроуфуттың дұғалары мен уағыздарымен салыстырғанда ештеңе деп санағанын еске алды. Жаңарушылықпен байланысты ынта-қуантшылық 19 ғасырдың басындағы элита тарапынан жағымсыз қабылданды. 1799 жылы Линкольн епископы методизмнің «көтерілісшіл» тобының өте қауіпті екенін, сондықтан үкімет саяхатты шектеуі керек деп мәлімдеді. Борн мен Клоуз сияқты адамдар білім алмағандықтан, олардың уағыздауы мен жаппай дінге өтуі қауіпті деп саналды. Кок сияқты Веслиан методистері мұндай халықтық қозғалыстан алшақтауды қалады. Джон Уэслидің өлімі халықтық методизмге шектеу қойды: анық басшылық немесе билік болған жоқ, ал билік Веслиандық конференциясына берілді. Веслиандар Англия шіркеуінен ресми түрде бөлінді, бұл олардың ұйымдасуына және өзін-өзі анықтауына мүмкіндік берді. Басшылар Борн мен Клоуз сияқты мүшелердің билеттерін ұстап қалуға құқылы болды, егер олар конференция күткендей әрекет етпесе. Нәтижесінде ішкі келіспеушіліктерге төзімділік азайды және қозғалыстың басшылығы әлсіреді. Лагерь жиыны методистері методист қозғалысының алғашқы күндеріне қайта оралды, онда далалық уағыз рұқсат етілген. Connexion-нен шығарылуына қарамастан, Клоуз бен Борн және оларға көмектескендер «Примитивтік методизмнің романтикасы» кітабында негізгі жақтаушылық жұмысы ретінде қарастырылған жұмысқа қатысты. Сол кітапта Примитивтік методисттік ағымды негізгі методизмнің бұтағы ретінде емес, дербес даму ретінде қарастырылады.
Primitive Methodism originated in "camp meetings" held in the area of The Potteries at Mow Cop, Staffordshire, on 31 May 1807. This led in 1811 to a joining of two groups, the 'Camp Meeting Methodists' and the Clowesites led by Hugh Bourne and William Clowes, respectively. The movement was spawned by followers of these men. Bourne and Clowes were charismatic evangelists with reputations for zeal and sympathy for ideas the Wesleyan Connexion condemned. Their least acceptable belief for the Wesleyan Connexion was support for the so called camp meetings: day long, open air meetings involving public praying, preaching and Love Feasts. Clowes was a first generation Methodist convert — at the age of 25 he renounced his desire to be the finest dancer in England. The movement was also influenced by the backgrounds of the two men: Clowes had worked as a potter while Bourne had been a wheelwright. Both had been expelled from the Wesleyan Connexion — Bourne in 1808, and Clowes in 1810. The reason given for Clowes' expulsion was that he had behaved "contrary to the Methodist discipline" and therefore "that he could not be either a preacher or leader unless he promised to attend no more Camp Meetings." It seems likely that this was not the only concern over the pair. Bourne's association with the American evangelist Lorenzo Dow would have put him in a dim light with Wesleyan leaders. The Wesleyan leadership's hostility to Dow is demonstrated by a threat Dow received from prominent Wesleyan Thomas Coke (twice president of the Conference, in 1797 and 1805) on his arrival in London about 1799. Coke threatened to "write to Lord Castlereagh to inform him who and what you are, [and] that we disown you, Then you'll be arrested and committed to prison." The Wesleyan Connexion was also concerned about Bourne and Clowes' association with the "Magic Methodists" or "Forest Methodists" led by James Crawfoot, the "old man of Delamere Forest". Crawfoot was significant to both Bourne and Clowes and was for a time their spiritual mentor. He held prayer meetings where people had visions and fell into trances. Crawfoot, according to Owen Davies, had developed a reputation for possessing supernatural powers. Indeed, Henry Wedgwood, writing later in the century, recalled that many locals at the time were terrified of the magical powers of an innkeeper called Zechariah Baddeley, but that they considered Baddeley's powers as nothing next to Crawfoot's prayers and preaching. The enthusiasm associated with revivalism was seen as disreputable by the early 19th century establishment. In 1799, the Bishop of Lincoln claimed that the "ranter" element of Methodism was so dangerous that the government must ban itinerancy. Men like Bourne and Clowes were not educated, and their preaching and mass conversion was felt as threatening. The Wesleyan Methodists, such as Coke, wanted to distance themselves from such populism. The death of John Wesley removed a restraining influence on popular Methodism: there was no obvious leader or authority, and power was invested in the Wesleyan Conference. The Wesleyans formally split from the Church of England, which led to greater organisation and self definition. The leadership could then withhold the tickets of members like Bourne and Clowes, who did not behave in the way expected by the Conference. The result was less tolerance for internal dissent and weakening of the movement's leadership. The Camp Meeting Methodists looked back to the early days of the Methodist movement, when field preaching was acceptable. Despite their exclusion from the Connexion, Clowes and Bourne and assistants who appeared to help them became involved in a task which The Romance of Primitive Methodism saw as a work of primary evangelisation. The same book also regards the Primitive Methodist denomination as an independent growth rather than as an offshoot of mainstream Methodism.
Саяси ахуалға жауап беру
Жаңа құрылған методист шіркеуінің басшылығы халықаралық оқиғалардың салдарынан сынға өте сезімтал болды. 1793 жылдан бері Ұлыбритания Франциямен дерлік үздірілмей соғыс жүргізіп келді. Одақтастарға қатарынан жеңілістер мен «Континенттік жүйе» қаупі отандық шиеленісті күшейтті. Француз үкіметінің монархияға қарсы революциялық сенімдері белгілі бір қауіпті құрады. Соғыс және француз революциясы Ұлыбританияда бүлік шығуы мүмкін деген қорқынышқа себеп болды. Питтің екінші министрлігінде қабылданған қатаң заңдар ішкі наразылықтан туындаған қорқыныштан шықты. Осы атмосферада методист басшылығы қуғын-сүргіннен қорқып, үкіметке қарсы келуден сақтанды. Методист қозғалысы Ұлттық тұрақтылықтың тірегі саналатын Англия шіркеуіне қарсы шықты. Хью МакЛеод атап көрсеткендей, методист мүшелері мен уағыздаушылары Англия шіркеуін ашық сынауға бейім болды. Қозғалыс тез өсіп, әсіресе өсіп келе жатқан жұмысші табының арасында кең таралды. Оның қарқынды өсуі, халыққа танымал болуы және ынтасы көптеген адамдарды алаңдатты. Веслиан басшылығы да методист мүшелерінен белгілі бір дәрежеде қорқыныш сезінген сияқты. Доктор Кок тіпті «бірнеше жылдан кейін саясатта ең ынталы, ал дінде ең салқын адамдар қанды жаз бен бассыз патшаға көтеріліс жасайтын болса, мен таң қалмас едім» деген пікір білдірді. Басшылық сынға және өз қорқыныштарына жауап ретінде тәртіпті күшейтті. Олар 1795 жылы белгілі Александр Килхэмді шіркеуден шығарып, бір жылдан кейін жаңа құрылған кітап комитетінің рұқсатынсыз ешбір көшпелі уағызшының еңбек жариялауына тыйым салды. 1805 жылдан бастап кітап бөлмесі шығармаған ән жинақтарының қолданылуына тыйым салынды, ал 1807 жылы лагерь жиындары айыпталды. Осылайша адалдыққа нұқсан келтірмеуді үміттенеді. Басшылық Лоренцо Доу мен Борнның онымен байланысына жағымсыз реакция білдірді. Доу республикашыл және мыңжылдық сенімдісі болды. Ол билікке қарсы сөздер айтты және дін мен саясатты ажыратпады. 1812 жылғы трактатында ол былай деп уағыз айтты: «Енді «жетінші бұрылыс» соғып, «жеті соңғы апат» төгіліп жатқан жоқ па?» Доу британ үкіметін тирандықпен және Құдайдың табиғи заңдарына қарсы болумен айыптады. Олар өздерінің қоғамдық беделін сақтап, қуғын-сүргіннен қорқып, одан өзін ажыратуға мәжбүр болды. Веслиан басшылығының қуғын-сүргіннен сақтануға бағытталған шаралары ішкі тәртіпті күшейтуге әкелді. Кедергі келтіруі мүмкін мүшелер шіркеуден шығарылды. Билікке қарсы көзқарастар айыпталды.
The leadership of the newly formed Methodist Church was made particularly sensitive to criticism by international events. Britain had been involved in almost perpetual war with France since 1793. A succession of defeats to allies and the threat of the "Continental System" increased tension at home. The establishment faced a threat from the revolutionary anti monarchical beliefs of the French government. The war and the French Revolution encouraged a fear of a rebellion in Britain. The repressive laws enacted by the second Pitt ministry came from fear of internal dissent. In this atmosphere the Methodist leadership feared repression and strove to avoid antagonising the government. The Methodist movement challenged the Church of England — an institution widely regarded as a bulwark of national stability. As Hugh McLeod highlights, Methodist members and preachers could be outspoken in their criticism of the Church of England. The movement grew rapidly, especially amongst the expanding working classes. The combination of rapid growth, popular appeal, and enthusiasm alarmed many. Fear of the Methodist membership seems to have been shared to an extent by the Wesleyan leadership. Dr Coke even suggested he would not be surprised if, "in a few years some of our people, warmest in politics and coolest in religion, would toast a bloody summer and a headless king." The leadership reacted to criticism and their own fears by introducing further discipline. They expelled the prominent Alexander Kilham in 1795, and one year later they forbade any itinerant from any publishing without the sanction of the newly created book committee. From 1805 the use of hymnals not issued by the Book Room was banned, and in 1807 Camp Meetings were condemned. Through discipline they hoped to evade the tarnish of disloyalty. The leadership reacted badly to Lorenzo Dow and Bourne's association with him. Dow was a republican and a millenarian. He made wild anti establishment speeches and drew no distinction between religion and politics. In a tract of 1812, he preached: "May not the 'Seventh Trumpet' now be sounding, and the 'seven last plagues' be pouring out?" Dow accused the British government of tyranny and repugnance to God's laws of nature. As a separate church, conscious of their own public image and fearing repression, they felt they had to disassociate themselves from him. The Wesleyan leadership's measures to evade repression led to greater internal discipline. Members who were seen as a liability were expelled. Views that were anti establishment were condemned.
Веслидің үгіт-насихаттары
Уэслиандық басшылығы өз беделін тек тәртіптілікпен ғана жақсартуға тырыспады. Пропаганда арқылы ол тәртіпті күшейтуді пайдаланып, өзінің имиджін реформалауға ұмтылды. Хемптон методистердің үгіт-насихат арқылы еңбекқор және жақсы мінезді бейнесін көрсеткенін айтады. "Методист журналы" монархияны қолдайтын трактаттарды жариялап, корольдің реформаторларға деген күдігін мақтады. Қозғалыс консервативті күш ретінде бейнеленді, ал басшылығы методизм "төменгі топтардағы бағыныштылық пен еңбекқорлықты" ұстанып қалады деп мәлімдеді. Осылайша методистердің бейнесін насихаттау арқылы Уэслиандық басшылар ескі қарапайым сөздерден құтылуға тырысты. Методистердің беделді болуына кедергі келтірген бір фактор – олардың білімсіздік пен шарлатандықпен байланысы болды. 1801 жылы Уэльсте басшылық өз мүшелерін сиқыршылық, магия және колдовствоға қатысудан ескертті. 1816 жылы Портленд методистік қоғамының 50 мүшесі табиғаттан тыс күштерге сенгені үшін шеттетуге ұшырады. Бұл Уэслиандық консервативтікке өтудің балама пікірлер мен буржуазиялық емес нанымдарға төзімсіздікке әкелгенін көрсетеді. Сондықтан Борн мен Клоустың Кроуфутпен байланысы басшылыққа қабылдамады. Бұл сонымен қатар Уэслиандық басшылық пен қарапайым методистер арасындағы айырмашылықты көрсетеді.
The Wesleyan leadership did not seek to improve its reputation with discipline alone. Through propaganda it capitalised on a greater level of discipline in an attempt to reform its image. Hempton claims the Methodists used propaganda to project an industrious and well disposed image. The Methodist Magazine printed supportive tracts about the monarchy, praising the King's wariness of reformers. The movement was portrayed as a conservative force, with the leadership claiming Methodism promoted "subordination and industry in the lower orders". In promoting this image of Methodists, the Wesleyan leaders also sought to escape old slurs. One obstacle to Methodist respectability was its association with ignorance and superstition. In Wales in 1801, the leadership warned its members against involvement in sorcery, magic, and witchcraft. In 1816, 50 members of the Portland Methodist Society were struck off for maintaining belief in the supernatural. This demonstrates that the Wesleyan transition to denominational conservatism resulted in less toleration for alternate beliefs and non bourgeois beliefs. So the association of Bourne and Clowes with Crawfoot was unacceptable to the leadership. It also suggests a gulf between the outlook of the Wesleyan leadership and the Methodist rank and file.
Веслиандық басшылардан көңілі қалды
Веслиандық басшылардың консервативтілігі және қаржылық саясатына наразылық туды. Питерлоодан кейін үкіметке қолдау көрсеткен Йоркшир мүшелерінің реакциясын «үкіметке оларды ату үшін пушка сатып алуға жарты миллион ақша берген» деген қауесет көрсетеді. Солтүстік Шилдс қаласындағы жергілікті уағыздаушы Питерлоодағы сот судьяларының іс-әрекетін сынағанда, ол саяхатшылар мен «құрметті достарынан» сынға ұшырады. Бірақ басшылық бұл уағыздаушыны жергілікті қолдауы болғандықтан қуғынға салуға болмайды деп шешті. Оқиға басшылардың кейбір методистердің мүдделерін және көзқарастарын білдірмейтінін көрсетті. Оның саясаты жиі кедей методистермен қайшылыққа түсті. Ақша жинау үшін апталық және тоқсандық төлемдер, жылдық жиналымдар, сынып және билет ақысы, орындық ақысы енгізілді. Мұндай төлемдер соғыс жылдарында және одан кейінгі төмендеу кезеңінде кедейлерге ауыр тиді, байлар мен кедейлер арасындағы айырмашылықты күшейтті. Орындық ақысы шіркеудің кедейлерін шеттетумен қатар, байларды жоғары қойды. Кедейлер көбінесе шіркеудің ең нашар бөлігіне орналастырылып, олардың қатысуы ашық түрде мойындалмайтын. Суффолк қаласындағы Уолпол ескі шіркеуі сияқты ең алғашқы шіркеулердің бірінде бұрынғы қатысу әлеуметтік жағдайы жақсырақ адамдарға қарсы мақтанышпен байланысты болса, енді олардың кемсінуін күшейтті. Мұндай жағдайлар ауылдық методистердің наразылығына әкелді. Көптеген ауылдық қоғамдардың Connexion қорына жасаған аз үлесі пасторлық қамқорлықтан гөрі айырылуға соқтырды. Көптеген адамдардың наразылығын бейнелеу үшін 1814 жылы бір памфлетші былай деді: «Сіздер уағыздаушылар сіздерге үлкен кісілер болмасаңыз, ешқашан келмейді деп шағымданасыздар. Жарайды, себебін көресіздер; сіздер олар үшін ештеңе жасай алмайсыз; олар ақша қалайды және ақшаны алуы керек және алады». Көптеген методистердің Веслиан конференциясының басшылығына наразылығы айырылу мүмкіндігін арттырды.
There was disillusionment with the Wesleyan leadership's conservatism and with financial policies. The reaction of the Yorkshire membership to its support of the government after Peterloo is illustrated by a rumour that it had "lent the government half a million of money to buy cannon to shoot them with". When a local preacher in North Shields criticised the actions of the magistrates at Peterloo, he faced criticism from itinerants and "respectable friends". The leadership judged, however, that it could not afford to expel this preacher because of the support he commanded locally. The incident showed that the leadership was not representing the interests and views of some Methodists. Its policies frequently clashed with poorer Methodists. In efforts to raise money, it introduced weekly and quarterly dues, yearly collections, the payment of class and ticket money, and seat rents. Such fees bore severely on the poor in the war years and the subsequent depression, opening a gulf between richer and poorer members. Seat rents marginalised a chapel's poor, while exalting the rich. The poor were often relegated to the least popular part of the chapel, and their involvement was implicitly devalued. At one of the earliest chapels, Walpole Old Chapel in Suffolk, attendance had once been an act of pride in the face of social superiors, but now reinforced inferiority. Such developments led to the disillusionment of rural Methodists. The poor contributions of many rural societies to the Connexion funds led to pastoral neglect. To illustrate the disillusionment of many, a pamphleteer in 1814 said, "You complain the preachers never call to see you unless you are great folks Well you may see the reason; you can do nothing for them; money they want and money they must and will have." Such disillusionment of many Methodists with the leadership of the Wesleyan Conference increased the possibility of schism.
Қандай қауіп төнген ?
Ең маңызды фактор – оқиғалар қозғалыстың бұрынғыдан да көп нәрсені жоғалту қаупі туған кезде орын алды. Англия шіркеуінен шығу нәтижесінде шіркеулер салу және кеңейтілген миссионерлік қызмет қажет болды, ал Connexion сонымен қатар мектептерге, зейнетақы қорларына және шетелдік миссияларға инвестиция жасады. Көптеген методистер қажырлы еңбек пен адал өмір салғандарының арқасында байлықтарын арттырып, мүлікке ие болды. Бәрі де соғыс уақытындағы қауіпті үкіметке немесе наразы халыққа ұшырауы мүмкін еді. Уэслиандық "қызметкерлер" кірісін шіркеуден алды және консервативті саясатты сақтауға мүдделі болды. Бұл Борн мен Клоуз сияқты қара жұмысшылар мен шеберлерге оңай болды. Борн сәтті кәсіпкер (жергілікті көмір шахталарына тірек ағаштарын жеткізумен айналысқан ағаш шебері) болды, ал Клоуз – жас кезінде қыш өндірісімен айналысып, кейін Уэдгвуд отбасына үйленген шебер қыш құмырашы. Екеуі де Джон Уэсли сияқты университетте оқымағанмен, өмірлік күнкөрісін табу үшін тың күшпен білім алды. Олардың жоғалтатыны аз болды ма? Олар үшін маңыздысы – Джон Уэслидің миссионерлік қызметін жалғастыруға Құдайдың шақыруын сезінуі болды. "Примитивтік методист" деген атты қабылдағанда, Примдер Джон Уэслидің және (Уэслидің сілтемесі) Елшілердің істері кітабындағы бастапқы, таза христиандығына қайта оралды. Примитивтік методизм туралы академиялық зерттеулермен салыстырғанда, бастапқы методистік деректерге Холлидей Бикерстафф Кендаллдың толыққанды тарихтары, Хью Борнның өмірбаяндары (Джесси Эшворттың жеке танысуынан жазылғандары сияқты) және Джозеф Ритсонның классикалық "Примитивтік методизмнің романтикасы" кіреді. Бұл, 18 ғасылдағы қуғын-сүргінге байланысты, сондай-ақ Франция революциясынан кейінгі саяси дүрбелеңдер мен Ұлыбританияның қатысқан соғыстарына байланысты, құрылтайлардың осы қозғалысты қабылдауға құштар болмауына себеп болды. Шындығында, Борнның барлық істердің лайықты және тәртіпті жүзеге асырылуына қатты көңіл бөлгені және ол бір кезде мүшесі болған ресми (Уэслиандық) методистік округті құру үшін көп еңбек еткені белгілі. Ол кем дегенде бір шіркеуді негізінен өз қаражатымен салған және оны округке сыйлаған. Борн мен оның серіктері Құдайдың құдіретті күшімен нұрланған деп санаған лагерь жиындары мәселесі оларды шеттетуге себеп болды. Олар жаңа және жекелеген дін құруға тырыспады немесе қайта жаңғыруды маңыздырақ деп санамады. Олардың жоғалтатыны аз болды. Сондықтан Примитивтік методистік қозғалысты Уэслиандықтардың беделділік пен конфессиялық ұйымдасуға ұмтылысына реакция ретінде қарастыруға болады. Оны кедейлер басқарды және кедейлер үшін жұмыс істеді.
The crucial factor was that the events came at a time when the movement had more to lose than ever before. Its withdrawal from the Church of England made chapel building and a larger ministry a necessity, while the Connexion also invested in schools, pension funds and foreign missions. Hard work and clean living had allowed many Methodists to increase their wealth and own property. All this could be lost to a fearful wartime government or a baying mob. The Wesleyan "clergy" derived its income from the Church and had a vested interest in ensuring a conservative policy. It was easier for men from the lower sorts, artisans like Bourne and Clowes. Bourne was a successful businessman (a carpenter whose contacts included supplying pit props for local coal mines) and Clowes was a master potter, who had worked his way up from working in potteries as a young boy and married into the Wedgwood family. They both had considerable education, though not at university like John Wesley, but through their own hard work earning a living. Did they have less to lose? What counted for them was a sensed call of God to continue the evangelistic work of John Wesley. In taking the name "Primitive Methodist", the Prims looked back to the original and unspoiled Christianity of both John Wesley and (Wesley's reference) of the Book of Acts. By contrast to the academic treatises on Primitive Methodism, original Primitive Methodist sources included definitive histories by Holliday Bickerstaffe Kendall, early biographies of Hugh Bourne like that by Jesse Ashworth from personal acquaintance, and Joseph Ritson's classic The Romance of Primitive Methodism. These illustrate a vibrant movement which the establishment was unwilling to entertain, due partly to weariness of persecutions in the 18th century, and to political upheavals after the French Revolution and various wars in which Britain was engaged. In fact Bourne was much concerned that things be done decently and in order, and worked hard to build up the official (Wesleyan) Methodist Circuit of which he had once been a member. He had founded and built at least one Chapel, largely at his own expense, given to the Circuit. It was the issue of Camp Meetings, which Bourne and his companions saw as blessed by God, that led to their expulsion. They had not sought to found a new and separate denomination or put revivalism ahead of expediency. They had less to lose. So the Primitive Methodist movement can be seen as a reaction to the Wesleyan drive towards respectability and denominationalism. It was led by the poor and for the poor.
Ұқсастықтар мен айырмашылықтар
Көзқарастағы ұқсассыздықтар методистік қозғалыстың жарылуына және Примитивтік методизмнің құрылуына әкелді, бірақ 20 ғасырдың басында уэслиандар мен примитивтер татуласып, қайта бірікті. Примитивтік методистердің құрылымы, жалпы алғанда, Уэслиандық байланысқа ұқсас болғанымен, айқын айырмашылықтарды көрсетті. Екеуі де, жүріп-қонып уағыздаушылар мен жергілікті уағыздаушылардың үйлесімін қолдана отырып, байланыс жүйесін қолданды. Олардың екеуінде де жергілікті, округтік, аудандық және байланыс қызметкерлері мен комитеттері болды. Джеймс Обелькевичтің айтуынша, Примитивтік методизм көбірек орталықтандырылмаған және демократиялық болды. Джулия Вернер бұл қозғалыстың орталықтандырылмағанын айтады. Көптеген шешімдер мен күнделікті саясат жергілікті деңгейде қабылданатын. Округтар дербес болып, басқаруы шіркеу шенеуніктерінен емес, қара халықтан басқарылатын. Жаңа миссияларды ұйымдастыру арқылы қозғалыстың кеңеюіне орталық билік емес, жеке тұлғалар немесе округтар жетекшілік етті. Қозғалыстың барлығына қатысты шешімдер жылдық жиналыстарда қабылданатын. Тіпті олар да демократиялық сипатта болды, дауыс беру құқығы бойынша қара халық жүріп-қонып уағыздаушылардан көп болды. «Шіркеу» өз мүшелеріне саясатты диктат етей алмады. 1795 жылы Килхэмнің Уэслиандардан, ал 1824 жылы Примитивтік методистерден «наразылық білдірушінің» қуылғанын салыстырыңыз. Борн дауыс беруден бұрын ұзақ және қиын пікірталасқа түсіп жеңіске жеткенімен, доктор Кок демократиялық шешім қабылдау процесін қабылдамады. Примитивтік методизмнің алғашқы жылдарында мүшелердің айтарлықтай билігі мен бостандығы болды. Уэслиандар сыйлылыққа ұмтылса, примитивтер кедей және жаңғырушыл болды. Дж. Е. Майнордың айтуынша, Примитивтік методист уағыздаушылары білімсіз болғандықтан, олардың қауымдарымен «бірге болуы» немесе тіпті «олардың ықпалында болуы» мүмкін еді. Примитивтік методист уағыздаушылары қарапайым тілде сөйлейтін, ал Уэслиандық қызметтері «әдеби сілтемелермен безендіріліп, жоғары стильде жеткізілетін» еді. Примитивтік методист уағыздаушылары қарапайым киініп, жалақысы да аз болды. 1815 жылы Уэслиандық пасторлар 100 фунт стерлинг, үй және жылқыға ие бола алса, 1852 жылы Гейнсборо округінің Примитивтік методист бақылаушысы 62 фунт 12 шиллинг алды. Гейнсборо округіндегі екінші пастордың жалақысы 36 фунт стерлинг, шаруаның жалақысы шамамен сондай болды. Примитивтік методист уағыздаушылары ақша таппаса, олар қолдау үшін Тәңірге жүгінуі керек болды. Қауымдардың байлығында да айырмашылықтар болды. Уэслиандықтар көбінесе төменгі орта таптан немесе қолөнершілерден шыққан, ал Примитивтік методистер шағын шаруалар, қызметшілер, диірмен жұмысшылары, көміршілер, ауыл шаруашылығы жұмысшылары, тоқымашылар және каркас тоқымашылар болды. Примитивтік методистер қарапайым киім мен сөйлеуді дәріптеп, кедей қауымдарын жоғарылатты, себебі олар қарапайым киімдерді Евангелиеге сәйкес деп есептеді және бұл оларды ерекшелендірді. Уэслиандар ассимиляция мен сыйлылықты іздеген кезде, олар «ерекше халық» ретінде ерекше болуды қалады. Примитивтік методистік қозғалысы айырмашылықты қадірлі етіп ұстады.
Perceived irreconcilable differences led to the schism in the Methodist movement and the formation of Primitive Methodism, but in the early 20th century, the Wesleyans and Primitives were reconciled and reunited. The structure of the Primitive Methodists, though broadly similar to the Wesleyan Connexion, showed some pronounced differences. Both Primitives and Wesleyans employed a connexion system, employing a combination of itinerant and local preachers. Both included an array of local, circuit, district, and connexion officials and committees. According to James Obelkevich, Primitive Methodism was more decentralised and democratic. Julia Werner concurs that the movement was decentralised. Most decisions and day to day policy were decided at a local level. The circuits were virtually autonomous and their administration was not dominated by church officials, but by the laity. The expansion of the movement through commissioning new missions was directed by individuals or circuits, not by a central authority. Decisions affecting the whole movement were taken at annual meetings. Even these were highly democratic, with the laity outnumbering the itinerants in voting power. The "church" could not dictate policy to its members. Compare the expulsions of Kilham from the Wesleyans (1795) and an outspoken "malcontent" from the Primitive Methodists (1824). While Bourne had to engage in a long and difficult argument before winning a vote, Dr Coke rejected a democratic decision making process. In the early years of Primitive Methodism the membership had considerable power and freedom. Although the Wesleyans tended towards respectability, Primitives were poor and revivalist. According to J. E. Minor, Primitive Methodist preachers were less educated and more likely "to be at one with their congregations" or even "dominated by them". Primitive Methodist preachers were plain speaking, in contrast to Wesleyan services "embellished with literary allusions and delivered in high flown language". Primitive Methodist preachers were plainly dressed and poorly paid. Though Wesleyan ministers in 1815 could command about £100, a house and a horse, the Primitive Methodist superintendent of the Gainsborough circuit received £62 12s in 1852. The second minister at the Gainsborough circuit received £36, about as much a farm labourer. If Primitive Methodist preachers lacked money, they were expected to turn to the Lord for support. There was also a disparity in the wealth of congregations. The Wesleyan ones were more likely to be from a lower middle class or artisan, background than the Primitive Methodists. Primitive Methodists were most likely to be small farmers, servants, mill workers, colliers, agricultural labourers, weavers and framework knitters. The Primitive Methodists exalted its poor congregations by glorifying plain dress and speech, for two reasons: they thought plain dress was enjoined by the Gospel, and because it made them distinctive. In a time when Wesleyans sought assimilation and respectability, they wanted to stand out as a "peculiar people". The Primitive Methodist movement made a virtue out of difference.
Уағыздау және қайта жандану
Алғашқылар қоғамның нормаларына қарсы шығуға бейім болды. Бұл Первобыт методистерінің қайта жаңғырушылықты сақтауында көрінеді. Олар ашық ауада уағыздау сияқты қайта жаңғыру техникаларын қолданды. Олардың құлшылығы Веслиан басшыларына ұят келтіретіндей фанатикалық болды. Олардың әндері халықтық мәдениетке күшті байланысты болды және құрметті деп есептелмеді. Әндер көбінесе халық әуендерімен орындалып, аспанның байлыққа толы мекен екендігін көрсететін. Вернердің сөзімен айтқанда, олардың әндері "Уесли шіркеулерінде орындалатын тыныш әндерден" өзгеше болды. Олардың барлық мүшелері тең деп есептелді және бір-бірін бауыр немесе қарындас деп атады; тіпті балалар да толыққанды қатыса алатын. Көптеген балалар уағыздаушыларға айналды, мысалы, Томас Браунсворд, Робинсон Чизиман және Джон Скевингтон сияқты жігіттер. Сондай-ақ, 15 жасында уағыздаған Элизабет Уайт және Марта Грин сияқты көптеген қыздар да болды. Веслиан конференциясы 1803 жылы әйелдердің уағыздауына тыйым салды, осылайша әйелдерге уағыздау есігін жапты. Әйелдер жексенбілік мектептерде жұмыс істеумен және "Дорка жиналыстарында" сөйлеумен шектелді. Керісінше, Первобыт методизмі кедейлерге, жастарға және әйелдерге қоғамдық ықпал етуге мүмкіндік берді. Мэри Даннелл 1807 жылы Первобыт методистері құрылар алдында уағыздаған, ал Сара Бембридж 1813 немесе 1814 жылдары Саттон-он-Хиллде уағыздаған. Первобыт методистер мұндай көзқарастарға көбірек ашық болды, сондықтан табиғаттан тыс құбылыстарға басқаша қарады. Веслиандар ырым-жырымнан және халықтың ырымға толы мәдениетінен қашық болуға тырысты. Первобыт методистер уағыздаушылардың арқылы Құдайдың күшін көрсету үшін халықтың сенімдерімен байланысқа түсті. Мысалдар "Первобыт методист" журналында жарияланды. Мысалы, 1824 жылғы желтоқсан нөмірінде Первобыт методизміне өткен мүгедек адамның жазылғаны туралы әңгіме бар. Сол жылғы қараша нөмірінде "Рухани сыйларды дамыту туралы трактат" деген тақырыпта "өлгендерді тірілту" туралы тарау жарияланды. 1821 жылғы "Первобыт методист" журналы бұл қозғалыстың "адамның ниетінен тыс" болғанын және "Құдайдың қамқорлығының" көрінісі екенін мәлімдеді. Журнал Құдайдың күші мен оларға көрсеткен инаяттарының тағы да көп мысалдарын ашты. Первобыт методистеріне қарсы шыққан бір адам ауруға шалдықты, ал жолдан адасып, қиын жағдайда қалған уағыздаушыны Иеміз тауып алып құтқарды. Басшылар көптеген адамдар ырым деп есептейтін нәрсеге сенді. Клауз жас кезінде Кидсгроув Боггартпен күрескенін айтты, ал Борн сиқыршыларға сенді. Рамсорда кездескен әйел туралы Борн былай деп жазды: "Мен оның сиқыршы екеніне сенемін. Олар - шайтанның басты қызметкерлері, әкелеріміз сияқты Иса Мәсіхтің басты қызметкерлері. Әлемдегі барлық сиқыршылар шайтанның күшімен байланыста болып, жиналады". Журнал лагерь жиналыстарында қарапайым адамдардың дәріптелуінің маңызды екенін көрсетеді. Мысалы, 1826 жылы Шешналлде бір әйел Иеміздің тазарту күшімен жерге құлап, екіншісі қатты айқайлады.
The Primitives were more likely to go against society's norms. This is indicated in the Primitive Methodists' maintenance of revivalism. They were visible and noisy; they made use of revivalist techniques such as open air preaching. Their services involved a fanatical zeal that Wesleyan leaders would have found embarrassing. The hymns they sang were strongly marked by popular culture and not seen as respectable. They were often sung to popular tunes and full of references to Heaven as a place of opulence. As Werner comments, their hymns were a contrast to the "more staid hymns sung in Wesleyan chapels". All their members were seen as equal and addressed as brother or sister; even children could participate fully. Many children actually became preachers, for instance boy preachers such as Thomas Brownsword, Robinson Cheeseman and John Skevington. There were also many girl preachers, such as Elizabeth White and Martha Green, who preached as 15 year olds. The Wesleyan Conference condemned female ministry in 1803, so effectively closing its doors to female preaching. Women were limited to working in Sunday Schools and speaking at "Dorcas Meetings". By contrast, Primitive Methodism allowed the poor, the young, and women to gain public influence. Mary Dunnell was preaching from before the formation of the Primitive Methodists in 1807 and Sarah Bembridge was preaching in 1813 or 1814 at Sutton on the Hill. The Primitive Methodists were more receptive to such views, and so took a different line on the supernatural. Wesleyans tried hard to distance themselves from superstition, and superstitious popular culture. The Primitive Methodists engaged with popular beliefs in presenting God as one whose powers could be called upon by preachers. Examples were published in the Primitive Methodist Magazine. For instance, the December 1824 edition contains an anecdote of a cripple being healed through her conversion to Primitive Methodism. The November edition from the same year contains a chapter on "raising the dead" under the title A Treatise on the Cultivation of the Spiritual Gifts. The Primitive Methodist Magazine of 1821 asserting that the movement had begun "undesigned of man" and was an example of "Divine Providence". The magazine continues to reveal further examples of God's power and favour towards them. A man who set out against the Primitive Methodists was struck down by illness, and a preacher who became lost and stranded was saved when the Lord sent people to find him. The leadership believed in what many would deride as superstition. Clowes claimed to have fought with the Kidsgrove Boggart as a young man and Bourne believed in witches. About a woman he met at Ramsor, Bourne wrote, "I believe she will prove to be a witch. These are the head labourers under Satan, like as the fathers are the head labourers under Jesus Christ For the witches throughout the world all meet and have connection with the power devil." The magazine finds exaltations of the laity to be important at Camp Meetings. For instance, it reports that at Sheshnall in 1826, a woman fell to the ground under the purifying power of the Lord, and another cried aloud.
Ортақ факторлар
Примитивтер мен Веслиан методистерінің көп ортақ тұсы болды. Екеуі де бастапқыда католиктерге қарсы болды. Олардың әлеуметтік жағдайы толыққанды түрде ерекшеленбеді. Кедей веслиандар көп болды. Орта тап веслиандары қозғалысқа ықпалымен басымдық танытты, санымен емес. Көптеген веслиандар ресми саясатқа келіспеді немесе оған бағынбады. Көптегендер қайта жаңғыру мен халық мәдениетіне жақын болды. Басқа ағым – Примитивтік Методизмнің пайда болуы наразылықты тоқтатпады. Екі қозғалыстың ресми саясаты мен көзқарастары көп ортақ нәрсеге ие болды. Олардың үйретуі де, қоғам мен моральға деген көзқарастары да Киелі кітапқа негізделген. Примитивтер Веслиан методистерінен радикалдырақ болды. Армстронгтың айтуынша, Томас Купер Примитивтік методистердің "Киелі кітаптан басқа ешқандай кітапты оқымауын талап еткенін", егер ол шынымен діни кітап болмаса, айтқан. Сонымен қатар, екеуі де халықтың мінез-құлқын реформалауға ұмтылды. Тағы да, примитивтер веслиандардан радикалдырақ болды және буржуазиялық қалыптарға сәйкес келмеді. Борн тек ішімдікке қарсы болмаған, ол алкогольге толығымен қарсы болды және өзін толыққандылық қозғалысының әкесі деп санады. Примитивтік методистер халық мәдениетінің діні болды. Веслиандар төменгі тапқа орта тап мәдениетінің элементтерін таңуға тырысса, примитивтік методистер баламалы халық мәдениетін ұсынды. Олар өз қызметтерін күнәлі оқиғалармен сәйкестіруге тырысты. Мысалы, олар Престон жарыс аптасына қарсы жексенбілік мектеп оқушыларының шеруін және "шарапты дастарханды" ұйымдастырды. Екеуі де жұмысшы класына өзін-өзі жетілдіру доктринасын сіңіруге тырысты. Олар жексенбілік мектептер арқылы білім беруді қолдады, бірақ примитивтер жазуды оқыту арқылы ерекшеленді. Тәрбие, уағыз және білім беру арқылы примитивтік және веслиандық методизм өз мүшелерінің моральдық жағдайын жақсартуға тырысты. 1850 жылға қарай примитивтер мен веслиандар өздерінің айырмашылықтарын жеңе алатынын көрсетті. Примитивтік методизм жұмсарып барады. 1850 жылға қарай ол орта таптан ерекшеленбеді және әлеуметтік нормаларға сәйкес келді. Табиғаттан тыс құбылыстарға көп мән берілмеді. 1828 жылы Борн транстар туралы былай деді: "Бұл құбылыс кейде әлі де пайда болады. Бұл қазіргі уақытта жақсы түсінілмеген мәселе және оны әдепсіздік пен жалғандықтан сақтау қажет". Төзақ туралы әндер жиі орындалмады. "Примитивтік Методист" журналының "Провиденс" бөлімі маңыздылығын жоғалтты және 1862 жылы толығымен тоқтатылды. Примитивтік басшылардың қайта жаңғыруға құштарлығы басылды. Тіпті бір кезде ынталы болған Клоуз "дін дене қимылдарында ғана емес, дауыстап, секіріп, құлап не тұрып" екеніне көз жеткізді. Примитивтер әйелдердің шіркеулік теңдікке құқығын қолдауда азайып кетті. 1828 жылы әйелдерге директор болуға тыйым салынды, ал ғасырдың ортасында методист журналында әйел уағыздаушыларды мақтаған өмірбаяндық мақалалар жарияланбады. 1890 жылы Елизавета Балтидуд, соңғы көшпелі әйел уағыздаушы қайтыс болды. Уағыздау ісінде үлкен өзгерістер болды. Қызметтер әдептілікпен ерекшеленді және уағыз көбірек кәсіби сипатқа ие болды. 1828 жылы киім талаптары алынып тасталды және уағыздау көбінесе қалаларда жүргізілді. Қоғамның құндылықтары орта таптың сыйлылығына көбірек сәйкес келді: Паркинсон Милсон жергілікті уағыздаушылар мен сынып жетекшілерінің оның қарапайым сөзіне ренжіді деп хабарлады.
The Primitive and the Wesleyan Methodists had much in common. They were both initially very anti Catholic. Their social background was not completely different. There were many poor Wesleyans. It was in influence that middle class Wesleyans dominated the movement, not in numbers. Many Wesleyans did not agree or abide by official policy. Many were sympathetic to revivalism and popular culture. The existence of an alternative sect, Primitive Methodism, did not end dissent. In official policy and outlook the two movements had much in common. They both centred their teaching on the Bible and shared a similar outlook on society and morality. The Primitives were more radical than the Wesleyan Methodists. Armstrong claims Thomas Cooper found the Primitive Methodists "demurred to [his] reading any book but the Bible, unless it was a truly religious book." Likewise, both wanted to reform popular behaviour. Again the Primitives were more radical than the Wesleyans and less in keeping with bourgeois correctness. Bourne was not just in favour of temperance, he disagreed with alcohol altogether and thought of himself as the father of the teetotal movement. The Primitive Methodists were a religion of popular culture. While the Wesleyans attempted to impose elements of middle class culture on the lower classes, Primitive Methodists offered an alternate popular culture. They timed their activities to coincide with sinful events. For instance, they vied against the race week at Preston by organising a Sunday School children's parade and a "frugal feast". Both tried to inculcate the doctrine of self help into the working class. They promoted education through Sunday Schools, though the Primitives distinguished themselves by teaching writing. Through a combination of discipline, preaching and education both Primitive and Wesleyan Methodism sought to reform their members' morality. By 1850 the Primitives and Wesleyans were showing signs that they could surmount their differences. Primitive Methodism was mellowing. It was less distinctively non middle class by 1850 and more in keeping with social norms. Less emphasis was placed on the supernatural. In 1828 Bourne said of trances, "This thing still occasionally breaks out. It is a subject at present not well understood and which requires to be peculiarly guarded against impropriety and imposture." Hymns about hell were sung less frequently. The Providence section of the Primitive Methodist Magazine declined in importance and was dropped altogether in 1862. The revivalist enthusiasm of the Primitive leadership dimmed. Even Clowes, once an ardent enthusiast, became "convinced that religion does not consist in bodily movements, whether shouting, jumping, falling, or standing." The Primitives became less ardent in their support of the female right to ecclesiastical equality. In 1828 women were forbidden from becoming superintendents, and in mid century there ceased to be biographies eulogising female preachers in the Methodist Magazine. Elizabeth Bultitude, the last of the women roving preachers died in 1890. Preaching changed considerably. Services became marked by decorum and the ministry increasingly professional. The dress code was dropped in 1828 and preaching became more urban based. The community's values were more in line with middle class respectability: Parkinson Milson reported that local preachers and class leaders were offended at his plain speech.
Ынтымақтастық басталды
1820 жылдары примитивті методистердің конформизмге бейімділігі арта түсті. Сонымен қатар, веслиан методистері жаңғырушылыққа қарсы тұруын азайта бастады. 1820 жылы конференция лагерь жиындарының өзге түрін рұқсат етті, бірақ оған басқа атау берді. Веслиан уағыздаушылары есіктен-есікке аралап уағыздау тәсілін қабылдады және 1822 жылы көптеген ашық ауадағы жиын өтті. Ресми веслиандық көзқарас примитивті методистердің жаңғыру тәсілдеріне ғана емес, сонымен қатар олардың дүниелік еместігін насихаттауына да жұмсара бастады. "Методист журналында" "Алғашқы методистердің сипаттамасы" деген мақалалар сериясы жарияланды. Журнал олардың "қарапайым киімдерін" және "әдепті мінез-құлқын" мақтады. Бұл кедейлермен қайтадан байланыс орнатуға жасалған әрекет болды. 1850 жылға қарай, примитивті және веслиан методистерінің арасындағы айырмашылықтар бұрынғыдай маңызды да, құлшынысты да емес екенін анықтады. 1864 жылы примитивті методистер Йорк қаласында Элмфилд колледжін құрды. Примитивті методистер веслиан методистеріне ұқсап бара жатты. Веслиан методизмінде ағыс тудырған күштер примитивті методизмінде де әсер етті. Олардың басшылары жасы ұлғайған сайын консервативті болып, жаңғырудан алшақтап, қауым мүшелеріне қатаң тәртіп орнатуға тырысты. Олар 1820 жылдары бірнеше ағысқа бөлінді. Бұл примитивті методистердің қиындықтарына "жарамсыз" уағыздаушылар мен "күмәнді тұлғалардың" қабылдануы себеп болды деп айыпталды. Бұл түсіндірменің мәні Бантингтің "денеден бөліну, оның ішіндегі бөлінуден гөрі аз жамандық" деген пікіріне ұқсас. 1820 жылдардағы мәселелер көбінесе қаржылық жағдайлармен байланысты болды. 1826 жылғы конференцияның қаржылық тәртіпті күшейту туралы шешімі мүшелердің және 30 саяхатшының қозғалыстан кетуіне әкелді. Қозғалыс ұйымдастыру арқылы нығайтуға бағытталды. 1821 жылы уағыздаушылар өз қызметтерін тіркеуге шақырылды және 1822 жылы уағыздаушыларға арналған нұсқаулық жарияланды. Уағыздаушылар енді нұсқауларға ие болды, есеп беру жүйесі енгізілді және басшылық сөз таратудан гөрі байланыс есептеріне басымдық берілгенін мәлімдеді.
In the 1820s the Primitive Methodists were showing signs of increased conformity. At the same time the Wesleyan Methodists were relaxing their opposition to revivalism. In 1820 the Conference permitted an altered form of camp meeting but gave it a different name. Wesleyan preachers adopted door to door techniques and in 1822 there were numerous open air meetings. The official Wesleyan attitude was not only softening in regard to Primitive Methodist revivalist techniques. It was also softening in regard to the Primitive Methodist promotion of non worldliness. The Methodist Magazine printed a series of articles "On the Character of the Early Methodists". The magazine praised their "plain dress" and "simplicity of manners". This represented an attempt to re engage with the poor. By 1850, both Primitive and Wesleyan Methodists were finding that their differences were less significant and passionate. In 1864 the Primitives established Elmfield College in York. The Primitives were becoming more like the Wesleyan Methodists. The same forces that promoted schism in Wesleyan Methodism operated on Primitive Methodism. Their leaders became more conservative as they got older. They showed signs of moving away from revivalism and intending to impose greater discipline on the membership. They experienced some schisms in the 1820s. These Primitive Methodist troubles were blamed on the admission of "improper" preachers and "questionable characters". The sentiment of this explanation is similar to Bunting's comments that "schism from the body will be a less evil than schism in it." The problems in the 1820s were often related to money matters. A decision by the conference of 1826 to impose tighter financial discipline on the circuits led to an exodus of members and 30 itinerants. The movement became more geared towards consolidation through greater organisation. In 1821 preachers were called upon to record their activities and in 1822 a preachers' manual was published. Preachers now had guidelines, an element of accountability had been introduced, and the leadership had stated that the connexional accounts had priority over spreading the word.
Методистер одағы
1932 жылы Первобыт методистік шіркеуі Веслиан методистік шіркеуімен және Біріккен методистермен бірігіп, Ұлыбритания методистік шіркеуін құрды. Бірігіп жатқан діни ұйымдардың Біріктіру конференциясында Первобыт методистік шіркеуін Уильям Янгер өкілдік етті, ол сол жылы президент болып сайланған еді.
In 1932 the Primitive Methodist Church merged with the Wesleyan Methodist Church and the United Methodists to form the Methodist Church of Great Britain. The Primitive Methodist Church was represented at the merging denominations' Uniting Conference by William Younger, who had been elected President that year.
Киелі кітап
Алғашқы методистердің көрнекті теологы Артур Пик 1904–1929 жылдары Манчестер университетінде Киелі кітапты сынамалы зерттеу профессоры болды. Ол қазіргі заманғы Киелі кітапты зерттеуді, оның ішінде жаңа "жоғары сын" әдісін танымал етті. Ол Киелі кітапты Құдайдың қатесіз сөзі ретінде емес, қателі бар адамдар жазған аян ретінде қарастырды.
A leading theologian of the Primitive Methodists was Arthur Peake, Professor of Biblical Criticism at University of Manchester in 1904–1929. He popularized modern biblical scholarship, including the new "higher criticism". He approached the Bible not as the infallible word of God, but as a record of revelation written by fallible humans.