Кіріспе

SS-тің негізгі тармағы

Allgemeine SS (; "Жалпы SS") нацистік Германияның Schutzstaffel (SS) әскери ұйымдарының маңызды тармағы болды; оны SS Бас кеңсесі (SS Hauptamt) басқарды. Allgemeine SS ресми түрде 1934 жылдың күзінде құрылды, оның мүшелерін кейін Waffen SS болған SS Verfügungstruppe (SS Қосымша әскерлері немесе SS VT) және SS Totenkopfverbände (SS Өлім-қират басқармалары немесе SS TV) – нацистік концлагерьлер мен жойқын лагерьлерді басқарған ұйымдардан ажырату мақсатында құрылды. SS құрамалары бейбіт азаматтар мен одақтас әскерилерге қарсы көптеген соғыс қылмыстарын жасады. 1939 жылдан бастап, оккупацияланған елдерде Allgemeine SS-тің шетелдік бөлімшелері құрылды. 1940 жылдан бастап олар Германиялық SS Бас дирекциясына (Leitstelle der germanischen SS) біріктірілді. Соғыс басталған кезде SS мүшелерінің басым көпшілігі Allgemeine SS-ке жатты, бірақ соғыстың кейінгі жылдарында Waffen SS этникалық немістер мен неміс емес азаматтарға мүшелікке қабылдағаннан кейін бұл үлес өзгерді.

Алғашқы жылдар

1925 жылы Адольф Гитлер Юлиус Шрекке жаңа күзет бөлімін құруды тапсырды, ол «Шуцкомандо» («Қорғау командасы») деп аталды. Гитлер Шрек сияқты, оған адал, бұрынғы әскерилердің шағын тобын қалаған. Бөлім құрамында Эмиль Морис және Эрхард Хайден сияқты ескі «Штосструп» мүшелері болды. Бөлім алғаш рет 1925 жылдың 4 сәуірінде көпшілік алдында пайда болды. Сол жылы «Шуцкомандо» ұлттық деңгейге дейін кеңейтілді. Кейіннен ол «Штурмштаффель» («Шторм отряды») деп, ал 1925 жылдың 9 қарашасында «Шуцштаффель» («Қорғау отряды»; СС) деп атау өзгертті. СС СА-ға бағынышты болды және осылайша СА мен НСДАП-тың құрамдас бөлігіне айналды. Ол партия мүшелері де, жалпы халық та элиталық ұйым деп санайтын. СС-тің басты міндеті – нацистік партияның фюрері Адольф Гитлерді жеке күзету болды. 1925 жылы СС-те 200-ге жуық белсенді мүше болды, ал 1926 жылы жыл соңында да сол санмен аяқталды. 1928 жылы СС мүшелерінің саны 280-ге жетті, өйткені СС әлі де СА-ның бағынысында күресіп жатты. 1929 жылдың қаңтарында Генрих Гиммлер СС-ті басқаруды өз қолына алғаннан кейін, ол СС-ті СА-дан бөліп шығару үшін жұмыс істеді. 1929 жылдың желтоқсанына қарай СС мүшелерінің саны 1000-ға өсті. Гиммлер СС-ті жүйелі түрде дамытып, кеңейте бастады, мүшелерге қойылатын талаптарды қатаңдатты және СС-те маскүнемдер, қылмыскерлер немесе қызметке жарамсыз деп танылғандарды тазартуды жүргізді. Гиммлердің басты мақсаты – СС-ті Германиядағы ең күшті ұйымға және партияның ең ықпалды бөліміне айналдыру еді. 1930 жылы Гиммлер Гитлерді СС-ті жеке ұйым ретінде басқаруға көндірді, бірақ ол ресми түрде әлі де СА-ға бағынышты болып қалды.

SS өңірлік бірліктері

Allgemeine SS-тің өзегі Германияның барлық аймақтарында тараған, жартылай штатты жиналатын құралымдардан тұрды. Осы аймақтық бөлімшелердің мүшелері әдетте аптасына бір рет форма киіп жиналатын, сондай-ақ түрлі нацистік партия шараларына қатысатын. Іс-шаралардың ішінде жаттығулар мен идеологиялық нұсқаулар, шерулерге қатысу және түрлі нацистік партия митингілерінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету кіретін. Аймақтық SS бөлімшелері SS Oberabschnitt деп аталатын, яғни "SS аға секторы" деген мағына беретін командаларға біріктірілді, олар SS HA-ға бағынышты болды; SS Abschnitt (SS секторы) – келесі төменгі деңгейдегі басқарушы орган, ол (ауданды) басқаруға жауапты болды; Standarten (полк) – Allgemeine SS-тің негізгі бөлімшелері. 1934 жылға дейін SS қызметкерлері жалақы алған жоқ және олардың қызметі толығымен ерікті негізде болды. 1933 жылдан кейін Oberabschnitt командирлері мен олардың штабы "толық штатты" деп есептелді, бірақ Allgemeine SS-тің қатардағы қызметкерлері жартылай штатты болып қала берді. Қызмет ететін Allgemeine SS қызметкерлері де әскери шақырудан босатылмады және көптегендері Вермахтқа қызмет етуге шақырылды.

Қауіпсіздік күштері

1936 жылы Гестапо мен Крипо (Қылмыстық полиция) мемлекеттік қауіпсіздік полициясы біріктірілді. Біріккен күштер Sicherheitspolizei (SiPo) болып құрылды және партиялық Sicherheitsdienst (SD) басшысы Райнхард Гейдрихтің тікелей басқаруына берілді. Кейін, 1939 жылдың 27 қыркүйегінен бастап, СД, Гестапо және Крипо Гейдрихтің бақылауындағы Рейх қауіпсіздік бас кеңсесіне (RSHA) қосылды. Мемлекеттік орган ретінде SiPo өз қызметін тоқтатты. 1936 жылдан бастап SS бақылауында болған, бірақ ешқашан Allgemeine SS құрамына енбеген, қарапайым униформа киетін неміс полициясы – Ordnungspolizei (Orpo) болды; көптеген полиция қызметкерлері SS-те де мүшелік еткен. Эйнзатцгруппеннің (қырғын жасаушы отрядтар) құрамы Гейдрихтің жетекшілігімен қалыптастырылды және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін және оның барысында SS тарапынан іске асырылды. 1939 жылдың қыркүйегінде олар Польшаға жасалған шабуылдан кейін неміс әскері басып алған аумақтарда әрекет етті. Бұл отрядтарға SS, СД және полициядан адамдар тартылды. Бастапқыда SiPo құрамында болған Эйнзатцгруппеннің операциялық басқаруы 1939 жылдың қыркүйек айының соңында RSHA-ға берілді. 1941 жылы Кеңес Одағына шабуыл жасауға дайындық кезінде Эйнзатцгруппен отрядтары қайта құрылғанда, олардың құрамына СД, Гестапо, Крипо, Орпо, азаматтық (SS көмекші) және Waffen SS өкілдері енді. Эйнзатцгруппен отрядтары оккупацияланған Кеңес Одағында қырқындар жасады, оның ішінде еврейлерді, коммунистерді, соғыс тұтқындарын және кепілдерді жаппай өлтіруге қатысты және Холокостқа елеулі үлес қосты.

Концлагерь қызметкерлері

Барлық концентрациялық лагерьлердің қызметкерлері бастапқыда Концентрациялық лагерьлер инспекциясының (Inspektion der Konzentrationslager немесе IKL) кеңсесіне бағынышты Allgemeine SS құрамына кірді. Алғашқыда Теодор Эйке басқарған концентрациялық лагерь қызметкерлері 1933 жылы SS Wachverbände құрамында біріктірілді, кейіннен SS Totenkopfverbände (SS TV) деп аталды. Содан кейін SS TV бөлімшесі лагерьтік қызметке және SS VT (Ваффен СС-тің алдағысы) бақылауындағы әскери Totenkopf құрамына бөліне бастады. Нацистік режимнің күшейе түсуімен және Екінші дүниежүзілік соғыстың өршуімен бірге, SS-тің экономикалық мүдделері арта келе концлагерь жүйесінің көлемі, қазалық операциялары мен ауқымы ұлғайды. 1941 жылдың соңында жаппай өлтірулер үшін Einsatzgruppen-ді пайдаланудың орнына, SS тұрақты газ камераларын салуға кірісті, бұл қазалау операцияларын күшейтті. Бұл жаңа жойқын лагерьлердегі құрбандар автомобильдердің қозғалтқыштарынан шыққан көміртек газымен уланды. Рейнхард операциясы барысында оккупацияланған Польшада үш өлім лагері салынды: Бельжек (1942 жылдың наурызынан бастап жұмыс істеді), Собибор (1942 жылдың мамырынан бастап жұмыс істеді) және Треблинка (1942 жылдың шілдесінен бастап жұмыс істеді). Гиммлердің бұйрығымен 1942 жылдың басында Аушвицтегі концлагерь газ камераларымен кеңейтілді, онда құрбандар пестицид Циклон В қолданып өлтірілді. 1942 жылдан кейін әртүрлі әкімшілік және логистикалық себептермен лагерьдегі барлық қызмет Ваффен СС-тің бақылауына берілді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде лагерь жүйесіне Освальд Поль басқаруымен СС Wirtschafts Verwaltungshauptamt (WHVA) толыққанды билік етті. Лагерь операцияларымен қатар, WHVA Allgemeine SS-тің қаржысын, жабдықтау жүйесін және бизнес жобаларын басқаруға жауапты болды. 1944 жылға қарай, концлагерьлер Ваффен СС-мен толық интеграцияланып, WVHA бақылауында болғандықтан, SS мүшелерін лагерьтерге ауыстырып отыру стандартты тәжірибеге айналды, бұл қажеттілікке байланысты және жарақат алған Ваффен СС офицерлері мен сарбаздарына, фронттық қарулы күштерде қызмет ете алмайтын жандарға тапсырма беруге мүмкіндік берді. Осындай персоналдың ауысуы – SS-тің барлығы дерлік концлагерьлердің бар екенін және оларда қандай әрекеттер жасалғанын білгенін көрсететін басты аргумент, бұл ұйымның барлығын соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстарға жауапты етеді.

Басқа бірліктер

1940 жылдың соңына қарай Allgemeine SS бірнеше Батыс Еуропа елдеріндегі Германияның SS (Germanische SS) ұйымдарын бақылады, олар Allgemeine SS үлгісінде құрылған жатақшылдық ұйымдар болатын. Олардың мақсаты нацистік нәсілдік доктринаны, әсіресе антисемиттік идеалдарды күштеу еді. Олар көбінесе Гестапо, СД және Рейхтің Бас қауіпсіздік кеңсесінің басқа да бөлімшелерінің неміс бөлімдерін күшейтетін жергілікті қауіпсіздік полициясы ретінде қызмет етті. Allgemeine SS құрамында SS Frauenkorps (сөзбе-сөз "Әйелдер корпусы") да болды, ол көмекші есеп беру және кеңселік бөлімше болып табылды, оған ерікті әйелдерден құралған SS Helferinnenkorps (Әйелдер көмекші корпусы) кірді. Оларға әкімшілік және жабдықтау қызметкерлері тағайындалды, сондай-ақ командалық лауазымдарда және Равенсбрюк сияқты әйелдер концлагерінде күзетшілер ретінде қызмет етті. СС-тегі еркектер сияқты, олар да еврейлерге, поляктарға және басқаларға қарсы жасалған зұлматтарға қатысты. 1942 жылы Гиммлер әйелдерді байланыс саласында оқыту үшін Оберейнхаймда Reichsschule für SS Helferinnen (SS көмекшілерінің рейх мектебін) құрды, осылайша ол еркектерді жауынгерлік міндеттерге босатуды көздеді. Гиммлер өзінің қызметіндегі барлық әйел азаматтық қызметкерлерді SS Helferinnen мүшелерімен алмастыруды жоспарлады, өйткені олар NSDAP идеологиясына сәйкес іріктелді және оқытылды. Одақтастардың шабуылына байланысты мектеп 1944 жылдың 22 қарашасында жабылды.

Санаттары

Allgemeine SS және Waffen SS қатарлары SA-ға негізделген және бірдей атауларды қолданды. Дегенмен, Waffen SS-тің ірі құрамының жалпы SS-тен ерекше бөлек иерархиялық бөлімшелері болды, және СС мүшесі іс жүзінде екі бөлек СС шеніне ие болуы мүмкін еді. Мысалы, 1940 жылы Герман Фегелейн Allgemeine SS-де Standartenführer (толық полковник) шеніне ие болды, бірақ Waffen SS-де Obersturmbannführer (полковник лейтенанты) шенімен ғана саналды. Егер осы СС мүшесі сәулетші болса, онда SS Hauptamt үшінші SS Sonderführer шенін тағайындайтын еді. СС мүшелері қатардағы әскери қызметте резервтік лауазымдарды, сондай-ақ нацистік партияның саяси шенін де атқаруы мүмкін еді. Мұнымен қатар, көптеген жоғары тұрған СС мүшелері министрлер, орынбасарлар және т.б. ретінде Рейх үкіметінің қызметкерлері болды. 1944 жылы дерлік барлық СС генералдарына бұрынғы әскери қызметіне қарамастан, Waffen SS-ке балама шен берілді. Бұл бұйрық СС генералдарына әскери бөлімдер мен тұтқындар лагерлеріне билік беру және, көрінеу, Гаага конвенциясының соғыс қағидалары бойынша қорғаныс алуға тырысу мақсатымен берілді. Одақтастар тарапынан тұтқындалған жағдайда, СС генералдары тұтқынға алынған полиция қызметкерлері емес, әскери тұтқындар мәртебесіне ие болады деп үміттенді.

Жалпы жұмыс күші

1944 жылы СС қатарындағы мүшелердің саны 800 000 деп есептелді. Олардың шамамен 600 000-ы Вафен-СС құрамында болды. Вафен-СС Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде үш полктан 38 дивизияға дейін өсіп, Хирмен (қалыпты армия) бірге қызмет етті, бірақ оның ресми бөлігіне кірген жоқ. Ал, соғыс аяқталысымен салыстырғанда, Allgemeine SS қатарында 40 000-нан астам адам қалды.

Жарыс реті

1938 жылға дейін Allgemeine SS-дің негізгі құрамы саналған, толық емес қызметтегі СС мүшелерінің әскерлік құрамалары өздерінің жеке соғыс құрылымымен сақталды, полк деңгейіндегі Standarten бөлімшелерінен басталып, дивизия деңгейіндегі Oberabschnitte басқаруларына дейін жетті. Allgemeine SS Standarten ішінде өз кезегінде Sturmbann бағынысты батальондары болды, олар өздері Sturme роталарына бөлінді. Көптеген қатардағы Allgemeine SS мүшелері үшін Sturm деңгейі – әдеттегі СС мүшесінің байланысты болатын ең жоғары деңгей еді. Sturm өз кезегінде взвод деңгейіндегі Truppen-ге (кейде Zug деп те аталады) бөлінді, олар өз кезегінде отряд деңгейіндегі Scharen-ге бөлінді. Ірі Allgemeine SS басқарулары үшін Scharen тағы да Rotte-ге бөлінетін болды, бұл Allgemeine SS-тің шабуыл тобына баламасы еді. Гиммлер СС үшін зор жоспарлар құрды және оккупацияланған Польшада және Кеңес Одағының оккупацияланған аумақтарында құрылатын СС және полиция базаларын (SS und Polizeistützpunkte) құруға рұқсат берді. Олар "құралданған, өнеркәсіптік-ауыл шаруашылық кешендері" болуға тиіс еді. Сонымен қатар, олар өздері орналасқан аймақтарда тәртіпті сақтауға жауапты болды. Алайда, бұл жобалар жоспарлау кезеңінен әрі жүзеге аспады.