Кіріспе

Оңтүстік Атлантикадағы арал

Гоф аралы (/ɡ//ɒ//f/ GOF), тарихи түрде Гонсало Альварес деп те аталады, Оңтүстік Атлантика мұхитындағы құнарлы жанартаулы арал. Бұл Тристан-да-Куньяның тәуелділігі және Ұлыбританияның Сент-Елена, Ассенсия және Тристан-да-Кунья теңізден тыс аумағының бір бөлігі. Арал Тристан-да-Кунья архипелагының оңтүстік-шығысында (Найтингейл аралы мен қолжетімсіз аралдарды қамтиды), Оңтүстік Джорджия аралынан солтүстік-шығысқа қарай, Кейптауннан батысқа және Оңтүстік Американың ең жақын нүктесінен алыс орналасқан. Гоф аралында адам тұрмайды, тек Оңтүстік Африка Ұлттық Антарктика бағдарламасы 1956 жылдан бері британдық рұқсатымен аралда үздірілмей сақтап келе жатқан метеостанция қызметкерлері (әдетте алты адам) бар. Бұл тұрақты түрде адамның бар екенін көрсететін ең шалғай орналасқан жерлердің бірі. Арал "Гоф және қолжетімсіз арал" аталатын ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасының құрамына кіреді. Бұл әлемдегі ең маңызды теңіз құстарының мекендеу орындарының бірі.

Атауы

Бұл арал алғаш рет португалдық карталарда Илья де Гонсало Альварес деп аталды. Гонсало Альварес – 1505 жылы аралды ашқан португалдық саяхатшы. Португалдық Гонсало есімінің испандық Диего есімімен шатасуы салдарынан, 1800 жылдардан 1930 жылдарға дейін ағылшын тіліндегі дереккөздерде "Диего Альварес аралы" деген бұрыс атау пайда болды. Дегенмен, ең мүмкін түсіндірме – бұл аралдың кейбір ерте карталарда көрсетілген "Is de Go Alvarez" атауының қате оқылуы, онда "де Го" сөздері "Диего" сөзіне айналған. "Гуф аралы" деген атау 1732 жылы аралды көрген британдық теңізші, "Ричмонд" кемесінің капитаны Чарльз Гофтың құрметіне берілген.

Тарих

Гоф аралын ашудың егжей-тегжейі белгісіз, бірақ ең ықтимал оқиға 1505 жылдың шілдесінде португалдық зерттеуші Гонсало Альварестің сапары болды. Келесі үш ғасырдағы карталарда арал оның есімімен аталып келді. Кейбір кейінгі карталарда бұл қате түрде Диего Альварес деп көрсетілген. Кейбір тарихшылардың пікірінше, 1675 жылғы күзде британдық саудагері Энтони де ла Роше бұл аралға алғаш рет қонды. Чарльз Гоф 1732 жылдың 3 наурызында аралды қайта ашты, оны жаңа табылған жер деп ойлады. 1505 жылдан бері арал Гонсало Альварес деп аталып келді, бұл атау Васко да Гаманың флагмандық кемесінің капитанына, оның шығысқа жасаған тарихи сапарының құрметіне берілген. Осы атаумен ол келесі 230 жыл бойы Оңтүстік Атлантика мұхитының карталарында дәл көрсетілді. 1732 жылы британдық "Ричмонд" кемесінің капитаны Гоф, Гонсало Альварес аралынан 400 миль шығысқа қарай жаңа арал ашқанын хабарлады. Елу жыл өткен соң картографтар екі аралдың бір екенін түсінді. Португалдықтардың ашқандығының басымдығына және олардың берген координаттарының дәлдігіне қарамастан, "Гоф аралы" деген атау қабылданды. Бүгінгі күнге дейін арал португал тілінде Ilha de Gonçalo Álvares деп аталады, бірақ Португалия Тристан-да-Кунья архипелагындағы аралдарға ешқандай құқығын талап етпейді. 19 ғасырдың басында аралда кейде тері аулаушылар қысқа мерзімге тұрақтап отырды. Ең алғашқы белгілі мысал – АҚШ кемесінің тері аулау тобы (капитан Джозеф Боудитч) 1804–1805 жылдары аралда болды. Тери аулау дәуірі 1804 жылдан 1910 жылға дейін созылды, осы кезеңде 34 тері аулау кемесі аралға келгені белгілі, олардың бірі теңізде жоғалып кеткен. Шотландияның Ұлттық Антарктикалық экспедициясы "Скотия" кемесімен 1904 жылдың 21 сәуірінде Уильям Спирс Брюс және басқа ғалымдар үлгілер жинаған кезде аралға алғаш рет ғылыми мақсатта келді. Шеклтон-Роуэтт экспедициясы да 1922 жылы аралда тоқтады. 1936 жылдан 1938 жылға дейін аралда екі жыл бойы адамдар тұрып, құстар мен олардың жұмыртқаларын аулау, сондай-ақ құрғақ ағаш, гуано және алма жинаумен айналысты. Гоф аралы 1938 жылы Ұлыбритания үшін Корольдік Әскери-теңіз флотының HMS Milford кемесінің сапары барысында ресми түрде иеленді. 1995 жылы арал ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енгізілді. 2004 жылы тізімге қолжетімсіз арал да қосылды, ал Гоф аралының теңіз аймағы 3 шақырымнан 12 шақырымға дейін кеңейтілді. Бұл орын Гоф және қолжетімсіз аралдар деп қайта аталды. Сайтты таңдау критерийлеріне оның геоморфологиялық ерекшеліктері кірмейді. Алайда, Гоф және қолжетімсіз аралдар Атлантикалық мұхитындағы басқа да жанартаулық аймарларды қамтитын Орта Атлантикалық қырқасы үшін ұсынылып отырған "бірлескен трансшекаралық номинацияға" кіреді. Гоф аралы – Оңтүстік Америкадан тыс жердің жалғыз жері, онда 2034 жылдың 12 қыркүйегінде күн тұтылуын (жартылай фазаларды есептемегенде) көруге болады; тұтылудың ең жоғарғы нүктесі аралдың үстінен өтеді.

География және геология

Әлемдегі ең шалғай аралдардың бірі – Атлант мұхитының оңтүстігінде орналасқан Гаф аралы. Аралдың орталық бөлігі – плато, ал батыс бөлігінде биік таулы аймақ бар, оның шыңдары мен жартастары 350 метрден биік. Гаф аралы шамамен тіктөртбұрышты пішіндес, ұзындығы және ені белгілі бір шамада. Оның ауданы белгілі бір шаманы құрайды және теңіз деңгейінен жоғары белгілі бір биіктікке жетеді. Солтүстік және шығыс жақтан ішке қарай терең ойыстар таулардың арасын кесіп өтеді. Аралдың геологиялық құрылымдары жанартаулық пайда болуға байланысты.

Климат

Кёппен жүйесі бойынша Гоф аралында мұхиттық климат (Cfb) басым. Гоф аралының күндізгі ең жоғары температурасы жыл бойы аралығында өзгереді, себебі ол Оңтүстік Атлантика мұхитының ортасында шалқап жатыр. Осының салдарынан, жазды ыстық деп айтуға болмайды және ол суық фронттардың әсеріне жиі түседі. Атлантика мұхитының оңтүстік жарты шарындағы суы солтүстік жарты шарға қарағанда әлдеқайда салқын, бірақ қалың бұлт жамылғысының арқасында мұз кездесуі сирек. Жыл бойы жауын-шашын мөлшері көп, ал күн сәулесінің ұзақтығы аз. Биік таулар мен платода жыл бойы қар жауады (900 метрлік биіктіктегі тауларда жазда да қар жаууы мүмкін), бірақ теңіз деңгейінде қар жаууы сирек.

Жануарлар дүниесі және өсімдіктер

Гоф және қолжетімсіз арал – қорғалатын жануарлар қорығы, ЮНЕСКО оны Дүниежүзілік мұра ретінде таныған. Бұл өз түріндегі ең аз бұзылған экожүйелердің бірі және Атлантика мұхитындағы ұя салатын теңіз құстары үшін ең жақсы паналардың бірі деп есептеледі. Атап айтқанда, Тристан альбатросының (Diomedea dabbenena) және Атлантика петрелінің (Pterodroma incerta) дүниежүзілік популяциясының басым бөлігі осы аралда қоныстанады. Арал сонымен қатар жартылай ұшпайтын Гоф суқұсының және өте сирек кездесетін Гоф кескілеуінің мекені болып табылады.

Құстар

Арал BirdLife International ұйымы тарапынан эндемикалық құстары мен теңіз құстарының көбейетін орны ретінде маңызды құс аймағы (IBA) ретінде анықталды. IBA үшін қорғауға алынған құстарға мыналар жатады: солтүстік тасшатыр пингвиндері (30 000 көбейетін жұп), Тристан альбатростары (1500–2000 жұп), қара альбатростар (5000 жұп), Атлантикалық сары мұрынды альбатростар (5000 жұп), кең мойынды приондар (1 750 000 жұп), Кергелен петрельдері (20 000 жұп), жұмсақ қанатты петрельдер (400 000 жұп), Атлантикалық петрельдер (900 000 жұп), үлкен қанатты петрельдер (5000 жұп), сұр петрельдер (10 000 жұп), үлкен шыршалар (100 000 жұп), кішкентай шыршалар (10 000 жұп), сұр арқалы шыршалар (10 000 жұп), ақ бетті шыршалар (10 000 жұп), ақ ішкі шыршалар (10 000 жұп), Антарктикалық шағалалар (500 жұп), оңтүстік скуалар (500 жұп), Gough су құстары (2500 жұп) және Gough тырналары (3000 дарақ).

Сүтқоректілер

Бұл аралда субантарктикалық терілі түлендердің көптеген көбею ошақтары бар, сондай-ақ кейбір оңтүстік жұбын киттері әлі де арал маңынан көшіп өтеді. Аралда қазіргі уақытта үй тышқандары таралған (Invasive Species бөлімін қараңыз).

Pearlwort (Sagina procumbens) (Жұмбақ тұқымдас)

1998 жылы аралда жатқан жеміс шөбінің (Sagina procumbens) бірнеше түптері табылды, олардың жоғары жатқан өсімдік экожүйесін күрт өзгертуге қабілетті (Патша Эдуард аралдарында болғандай). Жою жұмыстары жалғасуда, бірақ оларға бірнеше жыл бойы күшті күш-жігер жұмсау қажет болады деп күтілуде.

Үй тышқандары

2007 жылдың сәуір айында зерттеушілер үй тышқандарының теңіз құстарының балапандарына шабуыл жасауының куәліктерін жариялады, бұл Тристан албатросы мен Атлант мүйізқұсының жойылуына әкелуі мүмкін деңгейде жүзеге асып жатқанын көрсетті. 2018 жылдың қазанына қарай, аралдағы тышқандардың салдарынан 2 000 000-ға дейін жұмыртқа мен балапанның өсіп-өнуіне кедеріс келгені анықталды, бұл Gough аралында ғана немесе дерлік ғана көбейетін бірнеше теңіз құсының жойылу қаупін тудырып отыр. Құстарды қорғау жөніндегі Корольдік қоғам (RSPB) Ұлыбритания үкіметінің Теңіз аймақтарының қоршаған ортаны қорғау бағдарламасынан 62 000 фунт стерлинг көлемінде грант алды, бұл Gough аралындағы тышқандар туралы қосымша зерттеулерді және оларды жоюдың ең тиімді жолын анықтау үшін жүргізілетін мүмкіндіктерді зерттеуді қаржыландыруға бағытталды. Бұл грант сонымен қатар Тристан-да-Кунья аралындағы кеміргіштер мәселесін бағалауға жұмсалды. Тышқандарды у арқылы жою әдісі бойынша тәжірибелер басталды, нәтижесінде 9,2 миллион фунт стерлингтік жою бағдарламасы жоспарланды, ол 2020 жылы басталып, аралдың 2022 жылға қарай тышқандардан таза болуы күтілді. Дегенмен, COVID-19 пандемиясының салдарынан бағдарламаның басталуы 2021 жылға дейін кейінге шегерілді. Бағдарлама аясында вертолеттер арқылы бродифакумды қамтитын дәнді пеллеттер шашылды. Сонымен қатар, Gough аралы 107 аралдың ішінде, жойылу қаупі төнген түрлерді сақтау және жаһандық қорғау мақсаттарына жету үшін шетелдік инвазивті сүтқоректілерді жоюға бағытталған үшінші маңызды арал ретінде анықталды. Ұсынылған жою шарасын Animal Aid ұйымының директоры сынға алды, былай деді: "Біз кейбір жануарларды басқаларынан артық таңдауға құқығымыз жоқ деп санаймыз. Біз табиғатты қорғау мақсатында кез келген жою шараларына қарсымыз. Қорғауға басымдық беру керек – жабайы кеңістіктерді қорғау, бірақ табиғаттың өздігінен дамуына мүмкіндік беру". 2021 жылдың желтоқсанына қарай, тышқандар популяциясын жою жобасының жетекшісі бұл жобаның сәтсіз аяқталғанын мәлімдеді, себебі жоба аяқталғаннан кейін тірі тышқан табылды, бұл Gough аралында әлі де тышқандар бар екенін көрсетеді. Дегенмен, RSPB бұл операцияны жақсарту мақсатында зерттеулер жүргізіп, грызуанға қарсы у қолдану арқылы аралды қалпына келтіруді жоспарлап отыр.

Метеорологиялық станция

Гough аралында 1956 жылдан бері ауа райы станциясы жұмыс істеп келеді. Ол Оңтүстік Африка ауа райы қызметінің желісінің бір бөлігі ретінде пайдаланылады. Оңтүстік Африкаға оңтүстік-батыстан суық фронттар келіп жатқандықтан, Гоф станциясы қысқы ауа райын болжауда аса маңызды. Алғашқыда станция Гленде орналасқан, бірақ 1963 жылы аралдың оңтүстік төмендігіне, дәлірек айтқанда жаңа жерге көшірілді. Бұл жаңа орналасқан жер модельдеу үшін қолданылатын деректердің дұрыстығы мен сенімділігін арттырды.