Андре Жорж Луи Онсло: Француз композиторының өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Француз композиторы (1784–1853)

Андре Жорж Луи Онслоу (27 шілде 1784 – 3 қазан 1853) – ағылшын тегінен таралған француз композиторы. Оның байлығы, әлеуметтік жағдайы және жеке талғамдары оған көптеген француз замандастарынан өзгеше, неміс романтизм композиторларына ұқсас жолмен шығармашылық ізденуге мүмкіндік берді; оның музыкасы Германия мен Англияда да кең танымал болды. Оның негізгі шығармалары – камералық музыка, сонымен қатар ол төрт симфония және төрт опера жазды. Онслоу өмірлік кезеңіндегі сыншылар тарапынан жоғары бағаланған, бірақ өлімінен кейін оның атақ-даңқы тез төмендеді. Оның шығармалары соңғы жылдары ғана қайта жаңғыруда.

Өмір

Джордж Онслоу Клермон-Феррандада ағылшын әкесі Эдвард Онслоу мен француз анасы Мари Розали де Бурдейль де Брантомның ұлы болып дүниеге келді. Оның әкесінің әкесі Джордж Онслоу, 1-ші граф Онслоу болды. Онслоу өзінің қысқаша автобиографиясында (үшінші тұлғада жазылған) бала кезінде «музыкалық оқу оның білімінің екінші дәрежелі бөлігі болды» дейді, бірақ Ян Ладислав Дюсек пен Иоганн Баптист Крамерді фортепиано сабақтарынан ұстаздары ретінде атайды. Ол осы сабақтарды Лондонда әкесінің бабасы графтың қамқорлығымен алған деген болжам бар. Осының нәтижесінде ол алғашқы скрипкалық квинтеттерін (Op. 1, №№ 1–3) және скрипкалық квартеттерін (Op. 4, №№ 1–3) жазды, бірақ ол осы кезде композиция бойынша ешқандай оқу алған жоқ. Оларды өзінің қаражатымен жариялады; Онслоу әрқашан бай болған және оған сын немесе қаржылық қолдау қажет болмады. Сыншы Франсуа Жозеф Фетис оның дайындықтан тыс болса да, Онслоудың «осы кедергілерді жеңу үшін қажетті барлық уақыты болды» деп атап өтті. Кейіннен ол Перьняттағы Беллеривтер шатырында, Ла-Рош-Нуарда тұрды. Ол әдетте қысқы (концерттік) маусымда Парижге барып, онда оның шығармаларын скрипкашылар Пьер Байло мен Теофил Тильмант, квартеттік концерттер берген Данкла ағайындылары сияқты музыканттар жиі орындады. 1824 және 1827 жылдары оның алғашқы екі операсы – «L'Alcalde de la vega» және «Le colporteur» – Париждегі Фейдо театрында Опера-Комик қолдауымен премьераланды. «Le colporteur» Германияда, тіпті (1831 жылы, өте бұрмаланған нұсқада) Лондонда қойылды. Онслоу Гектор Берлиоздың музыкасының ерте жақтасы болды, оның 1829 жылғы «Фаусттан сегіз көрініс» және 1830 жылғы «Les francs juges» увертюрасын жоғары бағалады. 1829 жылы, Онслоу өзінің 38-ші квинтетін (он бесіншісі) бастағаннан кейін, аң ауыздағы оқиғада ауыр жарақат алды, ол бір құлағын жартылай саңырау қалдырды; квинтетті аяқтағаннан кейін ол соңғы бөлімдерін «Қызба», «Қалпына келу» және «Ауырудан сауығу» деп атады. Бұл шығарма «De la Balle» («Оқ») деген тақырыппен жарияланды. 1820 жылдары Онслоудың Францияда да, шетелде де беделі өсе берді, өйткені триолар, квартеттер мен квинтеттер сериясы жарық көрді. Онслоудың Париждегі баспагерлері Игнац және Камиль Плейел болды. 1818 жылы оның шығармалары Германияда Breitkopf und Härtel, ал Австрияда C. F. Peters баспаларында жариялана бастады; сол жылы неміс музыка сыншылары оның шығармалары туралы алғашқы жазбаларын жасады. Кейінгі жылдары Хоффмайстер, Штайнер және Симрок сияқты басқа неміс баспагерлері де осы іске қосылды. 1830 жылдары Онслоудың квартеттері Мюллер квартетінің репертуарында болды, олар герцог Бернхард II-нің Мейнинген сарайында, сондай-ақ Прагадағы Фридрих Пиксис кішінің квартетінде орындалды. 1831 жылы Онслоу Лондон филармониялық қоғамының екінші құрметті мүшесі болып сайланды (Феликс Мендельсон бірінші болды). 1835 жылдан 1838 жылға дейін Онслоу Париждегі Athenée музыкалық қауымдастығының президенті болды, ол 1829 жылы «музыканы зерттеу және оның рухын тарату» мақсатымен құрылған, әуесқойлар мен кәсіби музыканттарды біріктіруге бағытталған. 1837 жылы Парижде Онслоудың үшінші (және соңғы) операсы «Гиза герцогы» премьерасы өтті. 1839 жылы Онслоу «Société Philharmonique de Clermont» қоғамын құрды, онда эмигрант-поляк скрипкашысы Александр Тарновский өте белсенді болды. Онслоудың жеке камералық музыкасы, сондай-ақ оның «Гиза» операсы орындалды, оның ішінде Париж спектакльдерінен алынып тасталған бөлімдер де болды. Тарновскийдің ықпалымен Онслоу Клермон-Феррандада поляк еврей ксилофонисі, Йозеф Гусиковтың бәсекелесі Санксон Якубовскийді қабылдады. 1842 жылы қайын атасының қайтысынан кейін Онслоудың байлығы артты, ол көп мүліктің иесі болған. Сол жылы оның француз музыкалық беделі нығая түсті, ол Луиджи Керубиниден кейін Академия мүшесі болды. Онслоу 1853 жылы Клермон-Феррандада таңертеңгі серуенде күтпеген жерден (бірақ денсаулығы нашарлағаннан кейін) қайтыс болды. Онслоудың аспаптық музыкаға баса назар аударуы және Клермон-Феррандадағы тұруы оны оның дәуіріндегі көптеген француз композиторларынан ерекшелендірді, олар үшін опера басты мақсат болды. Әсіресе 1830 жылдан кейінгі кезеңде Париж әлемді гран-операда жетекке шығарды. Оның камералық ансамбльдер мен формаларға деген қызығушылығы оны неміс музыкалық дәстүрлеріне жақындатты. Сонымен қатар, ол тәуелсіз қалғандықтан, көрермендердің немесе импресариолардың қалауларын қанағаттандырудың орнына өзі үшін жаза алатын. Фетис 1830 жылы былай деп шағымданды: «Табиғат Францияда Хайдн немесе Бетховеннің тууына бекер тырысты; мұндай таланттар елордада алмастан гөрі, жердің тереңінен жақсы жасырылған. Бұл камералық музыкада да солай болды, мысалы квартеттер мен квинтеттер. Егер мырза Онслоу осы жанрда жақсы беделге ие бола алса, бұл оның әлеуметтік жағдайы оны тәуелсіз ететінінің арқасы. Ол Францияда емес, шетелде жақсы танымал». Аспаптық музыкаға қолдау көрсетпеу, әдемілікке құштарлық және басқа да екінші дәрежелі себептер бізді тек фантазиялар мен вариацияларға бейімдеді. Осы пікірлердің нәтижесінде Онслоудың баспагері Камиль Плейел сол жылы композиторды «notre Beethoven français» («біздің француз Бетховені») деп насихаттады, бұл сыншылар жиі қайталаған эпитет болды, сонымен қатар оның ұқсастығына сенбегендердің наразылығын тудырды, мысалы, Поль Скудо 1854 жылы Онслоуды Бетховенмен салыстыру Казимир Делавиньді Шекспирмен салыстыруға тең екенін жазды. Шындығында, Онслоудың өзі Бетховеннің кейінгі стильдерімен салыстырылуына қарсы болды, музыка журналисі Жозеф д'Ортигге жазған сөзіне сәйкес: «Бетховеннің соңғы квартеттері қателіктер, абсурдтылықтар, ауру генийдің армандары. Егер мен бір күні мұндай хаосқа ұқсас нәрсені жазсам, мен өзім жазған барлық нәрсені өртеуге дайынмын». Дегенмен, Онслоудың классикалық формалар мен контрапунктқа, сондай-ақ оның музыкасындағы эмоционалдық экспрессия стиліне деген қызығушылығы оның ұстазы Райханың, сондай-ақ ерте роман музыкасының неміс және австриялық замандастары Мошелес, Гуммель және Шуберттің шығармаларына жақын болды. Оның өлімінен кейін Онслоудың беделі біртіндеп төмендеді. Алайда, 20 ғасырдың соңынан бастап оның музыкасының коммерциялық жазбалары пайда бола бастады.

George Onslow was born in Clermont Ferrand, the son of an English father, Edward Onslow, and a French mother, Marie Rosalie de Bourdeilles de Brantôme; his paternal grandfather was George Onslow, 1st Earl of Onslow. In Onslow's own brief autobiography (written in the third person) he comments that in his childhood, "music studies formed but a secondary part of his education" but names Jan Ladislav Dussek and Johann Baptist Cramer amongst his piano teachers. It has been suggested that he received this tuition in London under the aegis of his grandfather the Earl. This led him to compose his first string quintets (Op. 1 nos. 1–3) and string quartets (Op. 4 nos. 1–3), although he had not at this stage received any composition tuition. These were published at his own expense; Onslow was always wealthy and did not need critical or financial support. The critic François Joseph Fétis noted that, despite his absence of training, Onslow "had all the leisure necessary to overcome these obstacles". later at Château de Bellerives at Perignat, La Roche Noire. He typically visited Paris during the winter (concert) season, when his works were often performed by musicians including the violinists Pierre Baillot and Théophile Tilmant, and the brothers Dancla, who gave quartet concerts. In 1824 and 1827 his first two operas, L'Alcalde de la vega and Le colporteur, were premiered at the Théâtre Feydeau in Paris under the auspices of the Opéra Comique. Le colporteur was also produced in Germany, and even (in a very mangled version, in 1831), in London. Onslow was an early enthusiast of the music of Hector Berlioz, whose Eight scenes from Faust (1829) and overture Les francs juges (1830) he praised. In 1829, after Onslow had commenced his quintet op. 38 (his fifteenth), he was very seriously wounded in a hunting accident, which left him partially deaf in one ear; completing the quintet in the aftermath, he named the final movements "Fever", "Convalescence" and "Recovery". The work was subtitled "De la Balle" ("The Bullet"). Throughout the 1820s, Onslow's reputation continued to grow both in France and abroad as a series of trios, quartets and quintets were published. Onslow's publishers in Paris were Ignaz and Camille Pleyel. In 1818 his works began to be published in Germany by Breitkopf und Härtel and in Austria by C. F. Peters; the same year saw the first writings about his works by German music critics. Other German publishers, including Hoffmeister, Steiner and Simrock, followed in later years. In the 1830s, Onslow's quartets were in the repertoire of the Müller Quartet, which played them at the Meiningen court of Duke Bernhard II, and of the Prague based quartet of Friedrich Pixis the younger. In 1831 Onslow was elected the second Honorary Fellow of the Philharmonic Society of London (Felix Mendelssohn had been the first). From 1835 to 1838 Onslow was the President of the Athenée musical in Paris, an association founded in 1829 "to propagate the study and the spirit of music", with the intention of bringing together both amateurs and professionals. The year 1837 saw the premiere in Paris of Onslow's third (and last) opera Le duc de Guise. In 1839 Onslow founded the "Société Philharmonique de Clermont" in which the émigré Polish violinist Alexandre Tarnowski was very active. Performances were given of Onslow's own chamber music, and also of his opera Guise, including passages which had been cut from the Paris performances. At the instigation of Tarnowski, Onslow also hosted in Clermont Ferrand the Polish Jewish xylophonist and rival of Josef Gusikov, Sankson Jakubowski. In 1842 Onslow's wealth increased on the death of his father in law, who owned extensive property. In the same year his French musical prestige was consolidated when he succeeded Luigi Cherubini as a member of the Académie des Beaux Arts. Onslow died unexpectedly (although after a period of declining health) in Clermont Ferrand in 1853, after taking a morning walk. Onslow's emphasis on instrumental music, and his base in Clermont Ferrand, set him apart from many French composers of his era, for whom opera was a principal aspiration – the period after 1830, in particular, was a time when Paris led the world in grand opera. His interest in chamber ensembles and forms seemed to align him more closely with German musical traditions. Moreover, being possessed of an independent fortune, he could write for himself rather than needing to pander to the desires of audiences or impresarios. Fétis complained in 1830: "Nature worked in vain to have a Haydn or a Beethoven born in France; such talent was better concealed in the capital than are diamonds deep in the earth. It was the same with chamber music such as quartets and quintets. If M. Onslow has been able to establish a fine reputation in this genre, it is because his social position renders him independent he is still better known abroad than in France. The lack of encouragement for instrumental music, a taste for futilities, and other secondary causes which it would be too tedious to detail, have left us insensible to anything but fantasies, variations and other trivia." Such comments enabled Onslow's publisher Camille Pleyel, in the same year, to promote the composer as "notre Beethoven français" ("our French Beethoven"), an epithet which was to be frequently repeated by critics, and was also a trigger for rebuttal by those not so convinced of the similarity; as for example Paul Scudo who wrote in 1854 that to compare Onslow with Beethoven was like comparing Casimir Delavigne (a popular librettist of the time) with Shakespeare. Indeed Onslow himself would have disowned comparison with Beethoven's late style, according to his conversation as recorded by the music journalist Joseph d'Ortigue: "The last quartets of Beethoven are mistakes, absurdities, the reveries of a sick genius I would burn everything I have composed if I someday wrote anything resembling such chaos." However Onslow's interest in classical forms and counterpoint, and the styles of emotional expressiveness in his music, place his music close to the works of his teacher Reicha, and to Onslow's German and Austrian contemporaries of early Romantic music, such as Moscheles, Hummel, and Schubert. In the years after his death, Onslow's reputation progressively declined. However, from the late twentieth century onwards, commercial recordings of his music began to appear.