Ливерпуль доктарының тұңғыш инженері: Джессе Хартли өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Джесси Хартли (21 желтоқсан 1780 – 24 тамыз 1860) – 1824 жылдан 1860 жылға дейін Англияның Ливерпуль қаласындағы доктар мен мүліктерді басқару жөніндегі азаматтық инженер және басқарушы.

Хартлидің мансабы

Хартли кемежайлар салуда тәжірибесі болмаса да, әлемдегі алғашқы толық уақытты кәсіби инженер болды. Бұрын ол әкесі Бернард Хартли, тас қалаушы, сәулетші және көпір шебері Джон Карр, сондай-ақ Девоншир герцогы үшін жұмыс істеген. Алғашқыда ол Джон Фостердің орынбасары болып тағайындалды. Алайда, Фостер үш күннен кейін отставкаға кеткендіктен, Хартли док геодезисі қызметін атқаруға көтерілді. Қызмет еткен кезеңінде ол жаңа кемежайлар ғана емес, сонымен қатар барлық қолданыстағы кемежайларды жаңғыртты. Ескі кемежай (1715 жылы ашылған) пайдаланылмай, толып қалды. Ливерпульдегі кемежайлар оның қызметі кезінде өсті. 1831 жылы оған Манчестер-Болтон және Бьюри каналын теміржол желісіне айналдыру тапсырылды. Ол компанияны каналды ашық қалдырып, теміржолды оның бойымен салуға көндірді. 1841-1843 жылдары ол кемежай қоймаларын өртке қарсы тұрғызу үшін бірнеше жоба дайындады. 1843 жылы ол Трентэм-стрит кемежайында қойма аркаларының үлгілерін жасап, темір табақпен қапталған ағаш еден және кірпіш пен темір құрылыс материалдарын сынады. Осы үлгілерді отқа сынап, ол ақыры Док кеңесінің мүшелерін өзінің темір қаңқалы құрылыс әдісінің артықшылықтарына көндірді. Бұл тәжірибелер оның өртке төзімді дизайнының тиімділігін дәлелдеді және ол Ливерпульдегі Корольдік Альберт догын осы талаптарға сәйкес жобалады. Хартлидің бұрынғы док және қойма дизайнына қарағанда жасаған жақсартуларына су деңгейін тұрақты ұстау үшін шлюздерді пайдалану кірді, соның арқасында кемелерге жүк тиеу және түсіру үшін толқындарға тәуелді болудың қажеті болмады, сондай-ақ доктың периметрін биік қабырғалармен қоршау арқылы ұрлықтарды азайту да осы жақсартулардың қатарына жатты. Ол сондай-ақ Лондондағы Сент-Катрин догының дизайнын өзгертіп, жетілдірді, ғимараттарға жоғары аркаларды қосып, осы арқалар крандарды орнатуға мүмкіндік берді. Жастығында Хартли Уэльстің Кернарфоншир аймағындағы Порт-Мадок (қазіргі Портмадог) қаласында Уильям Александр Мадокс үшін жұмыс істеген деген қаңқа жасалған. Британия көпірінің тіректерін қарастырғанда, Афон-Гласлин өзенінің арғы бетінде, Ливерпульде Хартли қолданған циклоптық тас қаптамасы байқалады. Көпір шамамен 1810 жылы (бір жылға жуық) салынған болуы мүмкін, ол 1811/1812 жылдары құрғақ жерде салынды және өзен осы кезде онымен бірге бұрылды. Парапеттер жаңартылды, көпірден негізгі жол және трамвай/теміржол өтеді. 2008 жылы жолдың бетін жаңарту кезінде бастапқы трамвай жолының іздері табылды. Кейбіреулер бұл әлі күнге дейін қолданылып келе жатқан әлемдегі ең көне теміржол көпірі деп санайды, бірақ ол содан бері трамвай/теміржолмен толыққанды пайдаланылмады.

Despite having no experience building docks, Hartley was the first full time professional dock engineer in the world. He had previously worked for his father Bernard Hartley, a stonemason, architect and bridgemaster John Carr, and the Duke of Devonshire. Initially he was appointed deputy dock surveyor to John Foster Jr. However, due to Foster resigning three days later, Hartley was promoted to acting dock surveyor. During his service, he not only built new docks, but also modernised all of the existing docks with the exception of the Old Dock (opened in 1715), which had become disused and filled in. The docks at Liverpool grew from during his tenure. In 1831 he was appointed to convert the Manchester Bolton & Bury Canal to a railway line. He persuaded the company to keep the canal open and build the railway more or less along its route. Between 1841 and 1843 he prepared a number of different designs for fireproof construction of dockside warehouses. In 1843, he made models of warehouse arches at the Trentham Street Dockyard, to test sheet iron lined timber floored building method and brick and iron building materials. Through fire testing of these models, he eventually convinced the Dock Board Trustees of the benefits of his iron framed construction method. These experiments proved the worthiness of his fireproof design and he designed the Royal Albert Dock, Liverpool to these specifications. Hartley's improvements over earlier dock and warehouse design included the use of locks to keep the water at a constant level, so that loading and unloading of ships’ cargoes was not reliant on the tide and the enclosure of the dock with high boundary walls, to reduce theft. He also adapted and improved the design of St Katherine's Dock in London, by incorporating high arches in the buildings to accommodate cranes. In his younger days, Hartley is reputed to have worked for William Alexander Madocks at Port Madock (now Porthmadog) in Caernarfonshire, Wales. Examination of the piers of the Britannia Bridge there, across the River/Afon Glaslyn, shows cyclopean masonry of the type used by Hartley in Liverpool. The bridge can be dated c.1810 (give or take a year), was probably built in the dry and the river diverted through it in 1811/1812. The parapets have been renewed; there is a main road and a tramway/railway running across the bridge. Evidence of the original tramway was found during renewal of the road surface about 2008. It is thought by some to be the oldest railway bridge in the world still in use, but it has not carried a tramway/railway for the whole of that time.

Жеке өмір

Хартлидің бір ұлы болды, Дж. Б. Хартли (1814–1869).