Винсеннес шығанағы: Антарктидадағы ірі V тәрізді шығанақ, географиясы, тарихы, ашылуы. АҚШ экспедицияларының зерттеулері мен суректері. Геоақпараттық деректер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Винсенн шығанағы — Антарктидадағы Натт және Фолгер мүйістері арасындағы кіреберісінде 105 км (65 миль) ені бар үлкен V пішіндес шығанақ. Оның басына жақын орналасқан бірнеше ірі, тік мұздықтар Нокс және Бадд жағалаулары бойында жатыр. 1946–47 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Highjump» операциясы кезінде әуеден суретке түсірілген. 1948 жылғы қаңтарда АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Шамал» операциясы бойынша Бёртон аралы мұзжары және шығанақтың солтүстік-шығыс бөлігіндегі Шамал аралдарындағы станциялар шығанаққа кірді. АҚШ Ұлттық Антарктика комитеті (ACAN) бұл шығанақты Уилкс экспедициясының флагманы болған «Винсенн» соғыс кемесінің құрметіне атады, осы кемеден 1840 жылғы қаңтар–ақпан айларында Уилкс жерінің жағалауындағы бірқатар жерлер ашылып, картаға түсірілген. Уилкс картасында Винсенн шығанағының бойлық шектеріне сәйкес келетін жағалаудың ықшамдалу мүмкіндігі көрсетілген, бірақ мұз жағдайлары USEE-нің осы аймақтағы жағалауды жақыннан зерттеуіне кедеріс келтірді. Винсенн шығанағы шамамен үшбұрышты пішіндес, солтүстік бөлігінде 120 км солтүстікке және 150 км шығысқа қарай созылып, шамамен 9000 км² аумақты алып жатыр. Шығыс жағында Лоу-Дом мұз қалқасы және солтүстік-оңтүстік бағыттағы Жел тегершігі аралдарының жағалауы орналасқан. Нокс жағалауы Винсенн шығанағының батыс шекарасын құрайды, онда Шығыс Антарктика мұздық қабаты үздіксіз мұз жартастарымен аяқталады. Винсенн шығанағының оңтүстік жағалауын Вандерфорд және Адамс мұздықтары белгілейді. Вандерфорд мұздығы Лоу-Домның батыс бөлігінен суын төгіп, Адамс мұздығымен бірге Шығыс Антарктика мұздық қабатын Аврора субмұздық алабы арқылы төгіп, Шығыс Антарктиканың маңызды ерекшелігін құрайды. Петерсен жағалауы (<200 м) шығанақтың шығыс жағында, ал батыс жағында тағы бір жас жағалау орналасқан; алайда Винсенн шығанағының көп бөлігі теңіз деңгейінен 1000 м-ден терең жатыр. Мұздық эрозия нәтижесінде ішкі шельфте 2100 м-ге дейін жететін терең мұздық ойыс пайда болған, ал ішкі шельфтің көп бөлігі GI сейсмикалық профильдерінде көрініп тұрғандай, ашық тақталық жыныстармен сипатталады. Шығанақтағы мұздық-теңіз шөгінділерінің процестері тіпті терең, ішкі шельфтегі биогендік шөгінділерге қарағанда силицикластық шөгінділердің басымдығымен сипатталады. Шығанақтағы су айналымы тереңдікте құрлыққа қарай ағып, мұхиттың жылы суын Вандерфорд мұздығының түбіне жеткізеді. Бұл су жаңадан еріген сумен және мұздық шөгінділерімен араласып, мұздықтың астынан көтеріліп, теңізге қарай ағып бара жатқан сулы қалыңдықты құрайды. Брукс мүйісі — оның батыс жағалауындағы тасты жер.
Vincennes Bay is a large V shaped bay, 105 km (65 mi) wide at its entrance between Cape Nutt and Cape Folger in Antarctica, marked by several large, steep glaciers near its head, lying along Knox and Budd Coasts. It was photographed from the air by US Navy Operation Highjump in 1946–47. The bay was entered in January 1948 by US Navy Operation Windmill icebreakers Burton Island and stations in the Windmill Islands in the NE portion of the bay. Named by the US ACAN for the sloop of war Vincennes, flagship of the USEE under Wilkes, from which a series of coastal landfalls along Wilkes Land were discovered and plotted during January–February 1840. Wilkes' chart suggests a possible coastal recession corresponding closely with the longitudinal limits for Vincennes Bay, although pack ice conditions prevented close reconnaissance by the USEE of the coast in this immediate area. Vincennes Bay is roughly triangular, 120 km north–south and 150 km east–west at its northern extremity, and thus covers an area of about 9,000 km2. To the east lies the icecap of Law Dome and the north–south oriented Windmill Islands coast of Precambrian basement, which is the setting for Antarctic stations Wilkes (USA, 1957–59) and Casey (Australia, 1959–present day). The Knox Coast forms the western boundary of Vincennes Bay, where the East Antarctic ice sheet terminates in continuous ice cliffs. The southern coastline of Vincennes Bay is marked by the Vanderford and Adams Glaciers. The Vanderford Glacier drains the western hemisphere of Law Dome and together with the Adams Glacier, drains the main East Antarctic ice sheet via the Aurora subglacial basin, a major feature of East Antarctica. Petersen Bank (<200 m) is located on the eastern side of the bay and another shallow bank is located on the western side; however, much of Vincennes Bay lies deeper than 1000 m below sea level. Glacial erosion has produced an over deepened glacial trough on the inner shelf, up to 2,100 m in depth locally, and most of the inner shelf area is characterised by exposed basement rocks as seen on GI gun seismic profiles. Glacial marine sedimentation processes in the bay are characterised by siliciclastic sediments dominating over biogenic sediments even in deep, inner shelf troughs. Water circulation in the Bay involves landward flow at depth, bringing warmer ocean water into contact with the base of the Vanderford Glacier. This water becomes mixed with fresh meltwater and suspended glacial sediments to form a buoyant plume that rises and flows in a seaward direction under the ice shelf. Brooks Point is a rock headland on its western shore.