Кіріспе

Росс аралы – Антарктидадағы арал, Макмердо шығанағының шығыс жағында орналасқан. Солтүстіктегі Берд мүйісінен оңтүстіктегі Армитаж мүйісіне дейін, ал батыстағы Ройдс мүйісінен шығыстағы Кройзер мүйісіне дейін созылады. Арал толығымен жанартаулық құрамнан тұрады. Орталық бөлігіне жақын орналасқан Эребус тауы – белсенді жанартау. Террор тауы шамамен шығысқа қарай орналасқан, құрылып қалған жанартау. Бёрд тауы Бёрд мүйісінен оңтүстікке қарай көтеріледі. Росс аралы Жаңа Зеландия талап еткен Антарктиданың Росс тәуелділігінің шегінде жатыр.

Ашылу

Бұл аймақты 1841 жылы сэр Джеймс Кларк Росс ашқан, бірақ ол оның Виктория Жерінің құрлық бөлігі екенін ойлаған. Кейін ол арал екені анықталды және 1901-1904 жылдар аралығында Роберт Фалькон Скотт басқарған Британдық Ұлттық Антарктика экспедициясы оны сэр Джеймс Кларк Росс құрметіне атады. Росс аралы Антарктидаға жасалған көптеген алғашқы экспедициялардың базасы болды. Теңіз жолымен жетуге болатын ең оңтүстік арал осы. Скотт және Шеклтон экспедициялары салған үйлер аралда қазірге дейін сақталып, тарихи орындар ретінде қорғалып келеді. Бүгінде Росс аралында Жаңа Зеландияның Скотт базасы және Антарктикадағы ең ірі елді мекен – Америка Құрама Штаттарының Антарктика бағдарламасының МакМердо станциясы орналасқан. Greenpeace 1987 жылдан 1992 жылға дейін бес жыл бойы аралда Дүниежүзілік саябақ базасын құрып, басқарды.

География

Мұз қапталы тұрақты болғандықтан, арал кейде Антарктика құрлығының бір бөлігі деп есептеледі. Аралдың аз ғана бөлігі мұз бен қардан бос. Оның ауданы шағын болғанына қарамастан, Росс аралы әлемдегі ең биік алтыншы арал және Антарктидадағы ең биік арал болып табылады. Бұл аралдың орташа биіктігі ең жоғары. Батыстан шығысқа қарайғы негізгі жанартаулық шыңдар: Бёрд тауы, Эребус тауы, Терра-Нова тауы және Террор тауы. Эребус тауы – планетамыздың ең оңтүстіктегі белсенді жанартауы. Ұйықтап жатқан Террор тауы аралдағы екінші ең биік шың. Оларды капитан Джеймс Росс HMS Erebus және HMS Terror кемелерінің құрметіне атаған. Үшінші ең биік шың – Бёрд тауы, оның беткейлерінде Шелл мұздығы және Эндевор Пьемонт мұздығы орналасқан. Эребус ыстық нүктесі аралдың жанартаулық активтілігіне жауапты деп саналады.

Станциялар мен қоралар

Хат Пойнт түбегінде МакМердо станциясы мен Скотт базасы орналасқан. Скотттың үйі батыс жағалауда, Эванс мүйісінде орналасқан. Осыдан солтүстікке қарай Ройдс мүйісінде Шеклтонның үйі орналасқан. Соңында, Кейп Бёрд үйі Кейп Бёрдтың оңтүстігінде орналасқан. 1955 жылы салынған МакМердо станциясы Антарктидадағы ең ірі станция болып табылады. Ол Америка Құрама Штаттарының Антарктика бағдарламасына логистикалық қолдау көрсетеді. Онда порт, қону жолақтары, 85-ке жуық ғимарат, оның ішінде үш қабатты ірі құрылыстар, электр станциясы, қоймалар және басқа да инфрақұрылым бар. Скотт базасы 1957 жылы Жаңа Зеландия тарапынан Прам-Пойнтта Антарктидаға жазғы маусымда келетін ғылыми зерттеушілерді қолдау үшін тұрақты база ретінде құрылды. Эванс мүйісіндегі Скотттың үйі Роберт Фалькон Скотттың 1910-1913 жылдарғы Британдық Антарктика (Терра-Нова) экспедициясының базасы болды. Ол 1911 жылғы қаңтарда Эванс мүйісінің солтүстік-батыс жағындағы жанартаулық күлдің жағажайында салынды. Антарктика мұрагерлік қоры үйді қалпына келтіріп, қазір оны күтіп ұстауда. Ройдс мүйісіндегі Шеклтонның үйі – 1907 жылы Лондонда Эрнест Шеклтонның 1907-1909 жылдарғы Британдық Антарктика (Нимрод) экспедициясы үшін салынған жиналмалы ағаш үй. Ол бөлшектелген, содан кейін орнында қайта құрастырылып, экспедиция 14 ай бойы пайдаланды. Кейп Бёрд үйі 1966 жылы Жаңа Зеландияның Скотт базасында салынған және тікұшақпен Кейп Бёрдке жеткізілген алты адамдық баспана болды. 1991 жылы қайта салынған, сегіз адамға арналған, пропандан жұмыс істейтін пеші бар ас үйі және дизельдік орталық жылыту жүйесімен жабдықталған.

Кейптер мен жарты аралдар

Кейптер мен жарты аралдар оңтүстіктен бастап, сағат тілі бойынша Хат Пойнт жарты аралы, Эванс кейпі, Ройдс кейпі, Бёрд кейпі, Теннисон кейпі, Кройзер кейпі және Маккей кейпін қамтиды. Хат Пойнт жарты аралы – Эребус тауының беткейінен оңтүстік-батысқа қарай созылатын, кең және ұзын жарты аралы. Эванс кейпі – Росс аралының батыс жағындағы таулы кейп, ол Эребус шығанағына кіреберістің солтүстік жағын құрайды. Ройдс кейпі – Макмердо бұғазына қарап тұрған, Росс аралының батыс шетін құрайтын қара таулы кейп. Бёрд кейпі – Росс аралының солтүстік шегін көрсетеді. Теннисон кейпі – Росс аралының солтүстік жағалауындағы таулы кейп, Бёрд кейпінен оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Кройзер кейпі – Росс аралының ең шығыс нүктесі. Маккей кейпі – Росс аралының оңтүстік-шығыс шегін құрайтын мұзбен жабылған кейп.

Үлкен шығанақтар

Үлкен шығанақтарға Эребус шығанағы, Вольшлаг шығанағы, Льюис шығанағы және Желсіз шығанағы жатады. Эребус шығанағы Росс аралының батыс жағында, Эванс мүйісі мен Хат Пойнт түбегі арасында, шамамен кеңдігінде орналасқан. Вольшлаг шығанағы – Росс аралының батыс жағында Харрисон Блафф пен Ройдс мүйісі аралығына тікелей кіріп жатқан үлкен шығанақ. Льюис шығанағы – Росс аралының солтүстік жағалауында, Бёрд тауы мен Теннисон мүйісі арасында орналасқан шығанақ. Желсіз шығанағы – Росс аралының оңтүстік жағында, Хат Пойнт түбегінен шығысқа қарай орналасқан ерекше көзге түсетін шығанақ.

Үлкен мұздықтар

Аралдың айналасындағы теңізге немесе мұздыққа құятын негізгі мұздықтар, оңтүстіктен бастап сағат тілі бойынша, Эребус мұздығы және Эребус мұздық тілі, Барн мұздығы, Шелл мұздығы, Террор мұздығы және Аврора мұздығы болып табылады. Эребус мұздығы – Эребус тауының төменгі оңтүстік беткейлерін кептіретін мұздық. Ол батысқа қарай ағып, Эребус шығанағына жетеді, онда ол суға жүзетін Эребус мұздық тілін құрайды. Шелл мұздығы – Бёрд тауының мұздық қабатының батыс бөлігі. Ол Трахит төбесінің солтүстігіндегі аңғармен және Бёрд тауының төменгі батыс беткейіндегі мұзсыз аймақтың ортасындағы Харрисон Блаффтың солтүстігінде тік түседі. Барн мұздығы – Эребус тауының батыс беткейінен төмен түсетін және Барн мүйісі мен Эванс мүйісі арасындағы Росс аралының батыс жағында аяқталатын тік мұздық, ол тік мұз жартасын қалыптастырады. Террор мұздығы – Терра-Нова және Террор таулары арасындағы ірі мұздық, оңтүстікке қарай желсіз шығанаққа құяды. Аврора мұздығы – Росс аралының Эребус тауы мен Терра-Нова тауы арасындағы бөлігін кептіретін және оңтүстікке қарай МакМердо мұздық шельфіне ағып жатқан ірі мұздық.