Десепшен аралы: Белсенді жанартаулы арал және Антарктикадағы туристік орталық

Кіріспе

Оңтүстік Шетланд архипелагындағы белсенді жанартау аралы, Антарктикадағы арал.

Алдау аралы Антарктика түбегіне жақын, Оңтүстік Шетланд аралдарында орналасқан. Ол үлкен және көбінесе "қауіпсіз" табиғи бейішке ие, бірақ кейде астындағы белсенді жанартаудың әсеріне ұшырайды. Бұл арал – 1967 және 1969 жылдары жергілікті ғылыми станцияларға елеулі зақым келтірген белсенді жанартаудың кальдерасы. Бұрын мұнда кит аулау станциясы болған. Қазір ол туристер арасында танымал орынға айналған, жыл сайын 15 000-нан астам адам келеді. Жазғы маусымда Аргентина мен Испания екі зерттеу станциясын пайдаланады. Әртүрлі елдер бақылау құқығын талап етеді, бірақ ол әлі де Антарктика шарты жүйесі бойынша басқарылады.

География

Брансфилд бұғазында орналасқан арал шамамен дөңгелек және атқосшы тәрізді, диаметрі шамамен ең биік нүктесі – аралдың шығыс жағындағы Понд тауы, оның биіктігі – , ал батысындағы Кирквуд тауының биіктігі – . Аралдың жартысынан астамы (57%) қалыңдығы 10 метрге дейінгі мұздықтармен, мұздық мореналармен немесе мұзбен қапталған пирокластармен жабылған. Аралдың орталық бөлігі теңіз суымен толған, үлкен шығанақты құрады, қазір Порт-Фостер деп аталады, оның ұзындығы шамамен, ал ені шамамен. Шығанақтың тар кіреберісі бар, ені шамамен, ол Нептун үрлемесі деп аталады. Порт – бірнеше кішкентай су асты конустары мен дөңгелектері бар, тереңдігіне дейін жазық төбелі алап. Порттың жағасы таяз сулы, құмды-жантасты жағажайлармен шектелген. Аралдың сыртқы жағалауы тас немесе мұзды жартастармен сипатталады. Навигация үшін қауіпті Равенский тасы (Raven's Rock) су астында, арнаның ортасында жатыр. Нептун үрлемесінің ішінде, үлкен қара құмды жағажаймен шектелген Уэйлерс-Бэй шығанағы орналасқан. Кальдераның ішкі жиегінде бірнеше маарлар бар, олардың кейбіреулерінде кратерлік көлдер кездеседі (соның ішінде Кратерлік көл). Басқалары порттың ішінде кең Киттер шығанағы сияқты шығанақтарды құрайды. Аралдың басқа да ерекшеліктері: Кирквуд тауы, Фумарол шығанағы, Тігін машинасының инелері, Телефон шығанағы және Телефон қырқасы. Шығыс жағалаудың көп бөлігін алып жатқан сызықтық Коста-Ректа – су астындағы жарықтардың кері шегінуінен пайда болған тік жар деп болжанады. 2016 жылы солтүстік-шығысқа қарай орналасқан Ардли аралында жүргізілген зерттеуде көлдегі гуано шөгінділері және 7000 жыл бойы пингвин популяциясының динамикасы зерттелді. Өсімнің бес кезеңінің үшеуі Десепшен аралдағы белсенді жанартаудың жанартаулық атқылауларына байланысты күрт құлдыраумен аяқталды. Жанартаулық атқылаулардың тарихы әлі де зерттелуде, бірақ соңғы 10 000 жылда бірнеше ірі атқылаулар болған.

Геология

Десепшн аралы – диаметрі 30 км болатын белсенді қалқан тәрізді жанартаудың көрінетін бөлігі. Арал Плейстоцен дәуірінен бергі вулкандық қыраттар мен теңіз төбелерін қамтитын Брансфилд алқабының теңіз түбінің кеңеюімен байланысты. Десепшн аралының жанартау күлінің қабаттары басқа Оңтүстік Шетланд аралдарында, Брансфилд бұғазында, Скотия теңізінде және Оңтүстік полюстің мұз ядроларында табылды. 10 км-ден төмен тереңдікте пайда болатын жанартаулық дірілдер жиі кездеседі. Тарихи жарылыстар 1839–1842, 1967, 1969 және 1970 жылдары тіркелген.

Тарих

Алғашқы рет Десепшн аралын 1820 жылы қаңтарда «Уильямс» бригімен британдық теңізшілер Уильям Смит пен Эдвард Брансфилд көрген. Оны алғаш рет американдық теңіз аңдарының аулаушысы Натаниел Палмер келесі жазда, 15 қарашада «Херо» шлюпінде зерттеді. Ол екі күн бойы орталық шығанақты зерттеді. Палмер оны сырттан қарағанда қалыпты аралдай көрінетінімен, ал Нептунның құбылысы деп аталатын тар жолдың ашылуы су басқан жанартау кратерінің айналасындағы сақина екенін анықтағандықтан «Алаяқ аралы» деп атады. Палмер Коннектикут штатының Стонингтон қаласынан шыққан, Бенджамин Пендлтон басқаратын 6 кемеден тұратын американдық теңіз флотының бір бөлігі болды. 1820-1821 жылдары Порт-Фишер олардың операциялық базасы ретінде қолданылды. Палмер 1821 жылғы қаңтарда Антарктикаға жасалған бірінші ресейлік экспедиция кезінде аралдың жанында Беллингсхаузенмен кездесті.

Киттер мен тұңғиықтар аулау

Келесі бірнеше жылда Десепшн Оңтүстік Шетланд аралдарындағы, өмір жасы қысқа болған терілі түлендерді аулау өнеркәсібінің орталық нүктесіне айналды. Өнеркәсіп 1819–1820 жылғы жазғы маусымда бірнеше кемемен басталды, ал 1821–1822 жылдары шамамен жүзге жуық кемеге дейін өсті. Аралда көптеген түлендер болмаса да, ол мұз бен желден көбінесе қорғалған, табиғи жақсы бейімделген порты және қолайлы кездесу орны болды. Жазда кейбір адамдар шатырларда немесе қаптамаларда қысқа мерзімге жағада тұрған болуы мүмкін, бірақ мұны растайтын археологиялық немесе құжаттамалық деректер жоқ. Түлендерді тым көп аулау салдарынан, Оңтүстік Шетланд аралдарындағы терілі түлендердің саны бірнеше жыл ішінде құрып кетуге жақын қалды және түлендерді аулау өнеркәсібі басталғандай тез құлдырады. Десепшн шамамен 1825 жылы тағы да тастап кетілді. Аралға келген кезде лейтенант Кендалл салған «Шантикер» суреті аралдың ең алғашқы бейнесі болуы мүмкін, сондай-ақ 1914 жылы салынған шағын тұрақты сот үйі. Бұл жалғыз құрылыс емес; сол кездегі фабрикалық кемелер тек киттен май шығара алатын және денелерін пайдалана алмайтындықтан, 1912 жылы норвеж компаниясы Hvalfangerselskabet Hektor A/S жағалауда тұрақты станция салды – кемелердегі жүйеде қолда бар майдың шамамен 40% ысырапқа салынды. Бұл Антарктидадағы жағалаудағы жұмыс істеген жалғыз табысты өнеркәсіп болды және алғашқы жылдары жоғары табыс әкелді. 1944 жылы лейтенант Джеймс Марр басқаратын британдық экспедиция Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жаудың шабуылдаушы кемелеріне қауіпсіз бекіністерді жоққа шығару және Оңтүстік Атлантикадағы одақтас кемелер үшін метеорологиялық деректер жинау мақсатында жүргізілген «Табарин» операциясының аясында Десепшн аралында қысқа мерзімге база құрды. Бұл Аргентина мен Чилидің талас бастаған Фолкленд аралдарына британдық талаптарды күшейтуге де әсер етті. «Табарин» операциясы Крайгсмарине бұл аймақты пайдалануға тыйым салды, олар алыс аралдарды кездесу орны ретінде пайдаланған және Жапония Фолкленд аралдарын басып алуға тырысуы мүмкін деген қорқынышқа жауап берді. Соғыс аяқталғаннан кейін «Табарин» операциясымен басталган зерттеулер келесі жылдары жалғасты, нәтижесінде Британдық Антарктика зерттеуі құрылды. 1961 жылы Аргентина президенті Артуро Фрондизи өз елінің қызығушылығын көрсету үшін аралға сапар жасады. Антарктикада жұмыс істейтін басқа елдер де үнемі сапарлар жасады, соның ішінде 1964 жылы АҚШ жағалау күзетінің мұз кемесі USCGC Eastwind портында суға батып кетті. Алайда, жанартау 1967 және 1969 жылдары қайтадан белсенділікке көтеріліп, ғылыми станцияларды жойды. Британдық және чилилік станциялар қиратылды және арал тағы бірнеше жылға тастап кетілді. Соңғы ірі жанартаулық жарылыс туралы Ресейдің Король Георгий аралындағы Беллингсхаузен станциясы мен Гринвич аралындағы Чилидің Артуро Прат станциясы хабарлады; екі станса да 1970 жылдың 13 тамызында күлдің көп мөлшері түсті. және Аргентинаның Десепсьон станциясы. Валерс-Бейдегі бұрынғы құрылыстардың қалдықтары тот басқан қазандықтар мен резервуарлар, ұшақ ангары және британдық ғылыми станса үйі (Биско үйі) бар, оның ортасы 1969 жылғы лай ағынынан қиратылған. 2004 жылы Корольдік әуе күштеріне тиесілі де Хавиленд Канада DHC 3 Otter ұшағының ашық қызыл түсті фюзеляжы табылды. Ұшақты қалпына келтіріп, аралға қайтару жоспарланған. Ол испандық Лас-Пальмас мұз кемесімен сүйреліп, Огненің жеріне, Ушуаяға өздігінен келді. Кейіннен ол Доминикан Республикасында кеменің құрамын бөлшектеу кезінде сүйрейтін арқан үзілгеннен кейін Солтүстік Атлантикада тасталып қалған кемеге айналды.

Over the next few years, Deception became a focal point of the short lived fur sealing industry in the South Shetlands. The industry began with a handful of ships in the 1819–1820 summer season, rising to nearly a hundred in 1821–1822. While the island did not have a large seal population, it was a perfect natural harbour, mostly free from ice and winds, and a convenient rendezvous point. Some men likely lived ashore in tents or shacks for short periods during the summer, though no archaeological or documentary evidence survives to confirm this. Massive overhunting meant that the fur seals neared extinction in the South Shetlands within a few years, and the sealing industry collapsed as quickly as it had begun. Deception was abandoned again in approximately 1825. A watercolour made by Lieutenant Kendall of the Chanticleer during the visit may be the first image made of the island. and a small permanent magistrate's house in 1914. These were not the only constructions; as the factory ships of the period were only able to strip the blubber from whales and could not use the carcasses, a permanent on shore station was established by the Norwegian company Hvalfangerselskabet Hektor A/S in 1912 – up to an estimated 40% of the available oil was being wasted by the ship based system. This was the only successful shore based industry ever to operate in Antarctica, reaping high profits in its first years. In 1944, a British expedition under Lieutenant James Marr established a short lived base on Deception Island as part of Operation Tabarin, which was carried out during the Second World War to deny safe anchorages to enemy raiding vessels and to gather meteorological data for allied shipping in the South Atlantic. It also had the effect of strengthening British claims to the Falkland Island Dependencies that had begun being challenged by Argentina and Chile. Operation Tabarin would deny use of the area to the Kriegsmarine, which was known to use remote islands as rendezvous points, and address a fear that Japan might attempt to seize the Falkland Islands. Following the end of the war, the research begun by Operation Tabarin continued in subsequent years, ultimately becoming the British Antarctic Survey. In 1961, Argentina's president Arturo Frondizi visited the island to show his country's interest. Regular visits were made by other countries operating in the Antarctic, including the 1964 visit of the US Coast Guard icebreaker USCGC Eastwind, which ran aground inside the harbour. However, the volcano returned to activity in 1967 and 1969, destroying the existing scientific stations. Both British and Chilean stations were demolished, and the island was again abandoned for several years. The final major volcanic eruption was reported by the Russian Bellingshausen station on King George Island and the Chilean station Arturo Prat on Greenwich Island; both stations experienced major falls of ash on 13 August 1970. and the Argentine Decepción Station. Remains of previous structures at Whalers Bay include rusting boilers and tanks, an aircraft hangar, and the British scientific station house (Biscoe House), with the middle torn out by the 1969 mudflows. A bright orange derelict airplane fuselage, which is that of a de Havilland Canada DHC 3 Otter that belonged to the Royal Air Force, was recovered in 2004. Plans to restore the airplane and return it to the island have been made. She was towed off by the Spanish Navy icebreaker Las Palmas and made her own way to Ushuaia, Tierra del Fuego. She later became a ghost ship in the North Atlantic after the towing line parted during an operation to scrap the vessel in the Dominican Republic.

Туризм

1966 жылдың қаңтар айында алғашқы коммерциялық круиздік кеме келді. 1999 жылға дейін аралға 10 000-нан астам турист сапар шекті.

Гутьеррес Варгас панасы

1955 жылдың 30 желтоқсанында қаза болған авиация капитанының құрметіне аталған Гутьеррес Варгас паналағы Агирре Серда станциясынан жақын жерде орналасқан және 1956 жылдың 12 ақпанында ашылды. Оның мақсаты өрт кезінде станция қызметкерлеріне паналау ұсыну болды. 1967 жылдың 4 желтоқсанында күшті жанартау жарылысынан Агирре Серда станциясымен бірге бұл паналақ та толығымен тастап кетілді. Паналақтың құлпытас қалдықтары оның орналасқан жағажайында әлі де көрініп тұр.

Б станциясы

1944 жылдың басында "Табарин" операциясының қатысушылары, британдық экспедиция тобы, "Станция В" деп аталған тұрақты ғылыми базаны құрды. Ол 1967 жылдың 5 желтоқсанына дейін пайдаланылды, содан кейін болған жарылыс уақытша шығуға мәжбүр етті. Кейіннен, 1968 жылдың 4 желтоқсаны мен 1969 жылдың 23 ақпаны аралығында қайта қолданылды, бірақ вулкандық белсенділік күшейген соң тоқтатылды.

Қоршаған орта

Десепшн аралы Антарктидадағы танымал туристік аялдамаға айналды, себебі онда көптеген тасма пингвиндерінің колониялары бар, сондай-ақ жағажайдың құмына қазып, жылы су ваннасы алу мүмкіндігі де бар. Антарктида түбегіндегі Флора тауы аралдан шамамен 175 км қашықтықта орналасқан және ол Антарктидада тасбақаланған өсімдіктердің табылу орны болды. 2007 жылдың 30 қаңтарында «Norwegian Coastal Cruise Liner» кемесі Десепшн аралының жағалауында қағылып, кемедегі жанармай шығанаққа құйылды. Экологиялық зиян әлі анықталған жоқ. 2007 жылдың 4 ақпанында Испанияның Десепшн аралындағы Габриэль де Кастилья ғылыми-зерттеу станциясы су мен құмның сынақтары таза екенін және мұнайдың белгілері табылмайын деп хабарлады (шамамен…). Десепшн аралында әртүрлі микроклиматтар кездеседі. Жанартаулық аймақтарда ауа температурасы 40 °C (104 °F) дейін көтерілуі мүмкін, ал су температурасы 70 °C (158 °F) дейін жете алады.

Антарктиканың ерекше қорғалатын аймақтары

Он бір құрлықтағы учаске жиынтығы Антарктиканың ерекше қорғалатын аймағы (ASPA 140) деп белгіленді, негізінен олардың ботаникалық және экологиялық құндылықтары үшін, себебі арал Антарктикадағы кез келген жерден сирек кездесетін өсімдік түрлерінің ең көп санына ие. Бұл көбінесе өсімдіктердің қоныстануы үшін жаңа субстраттар жасайтын жиі вулканизмге байланысты: Коллинс Пойнт (A учаскесі) ұзақ мерзімді вегетацияның жақсы мысалдарына, жоғары түрлердің әртүрлілігіне және бірнеше сирек кездесетін түрлерге ие. Кратер көлінде (B учаскесі) әртүрлі криптогамдық флорасы бар лава тілі және шөп құрайтын мүктілердің ерекше дамуы бар. Фумароль шығанағының оңтүстік жағындағы (C учаскесі) атаусыз төбеде, вулканизмнің желбезектеріне жақын қыздырылған топырақ қабығына қоныстанған бірнеше сирек мүкті түрлері бар. Фумароль шығанағы (D учаскесі) геологиялық тұрғыдан күрделі және аралдағы ең әртүрлі флораға ие. Батыс Стоунтроу қырқасы (E учаскесі) бірнеше сирек мүктілерге, бауырлыларға және лишайниктерге толы. Телефон шығанағының (F учаскесі) барлық беттері 1967 жылдан бері қалыптасқан, бұл өсімдіктер мен жануарлардың қоныстануын дәл бақылауға мүмкіндік береді. Pendulum Cove (G учаскесі) мүктілер мен лишайниктердің қоныстанған тағы бір белгілі жастағы учаскесі. Тау көлінде (H учаскесі) ерекше мүктілер, бауырлылар және лишайниктер қауымдастығы бар. Першуй конусы (J учаскесі) сирек мүктілері бар күл және шлак конусы. Рональд Хиллден Кронер көліне дейінгі (K учаскесі) көптеген криптогам түрлерінің қоныстануымен және көл жағалауындағы ерекше балдырлар қауымдастығымен танымал тағы бір белгілі жастағы учаске. Оңтүстік-шығыс нүктесі (L учаскесі) Антарктида аймағында белгілі Антарктикалық инкрустированный перлворттың ең көп популяциясын қамтиды. Сонымен қатар, Порт-Фостердегі екі теңіз учаскесі олардың бентостық қауымдастықтарын қорғау үшін ASPA 145 деп белгіленді.

Құстардың маңызды аймағы

Бейли Кед, аралдың ең шығыс шетін құрайтын көрнекті басқабақ, BirdLife International ұйымы тарапынан маңызды құс аймағы (IBA) ретінде анықталды, себебі ол жамбаспен пингвиндердің өте ірі көбелектеп өршілетін колониясын (100,000 жұп) қамтамасыз етеді. IBA мұзсыз басқабақты және оның екі жағындағы жағажайдың бір бөлігін қамтиды. Бұл жерде ұялайтын басқа құстар: қоңыр шкуа, Кейп петрелдері және қарлы қанаттылар.