Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Көркем прозалық жанр
әдеби форма
Fictional prose narrative form
the literary form
Новелла – романдардан қысқа, бірақ повестьтер мен қысқа әңгімелерден ұзын прозалық әңгіме. "Новелла" сөзі итальян тілінен келген, ол шын оқиғаларға (немесе сондай көрінетін) байланысты қысқа әңгіме мағынасын білдіреді.
A novella is a narrative prose fiction whose length is shorter than most novels, but longer than most novelettes and short stories. The English word novella derives from the Italian novella meaning a short story related to true (or apparently so) facts.
Анықтама
Итальян тіліндегі термин – «жаңа» деген мағына беретін novello сөзінің әйелдік түрі, бұл ағылшын тіліндегі news сөзімен ұқсас. Merriam-Webster сөздігінде новелла – «құрылымы мен көлемі жағынан қысқа әңгіме мен романның арасындағы көркем шығарма» деп анықталған. Ғылыми фантастика және фэнтези жазушылар қауымдастығы новелланың көлемін 17 500 мен 40 000 сөз аралығында белгілейді; бір бетке 250 сөзден есептегенде, бұл 70-тен 160 бетке дейін құрайды. Басқа ұйымдардың берген анықтамаларын төменде қараңыз.
The Italian term is a feminine of novello, which means new, similarly to the English word news. Merriam Webster defines a novella as "a work of fiction intermediate in length and complexity between a short story and a novel". The Science Fiction and Fantasy Writers Association defines a novella's word count to be between 17,500 and 40,000 words; at 250 words per page, this equates to 70 to 160 pages. See below for definitions used by other organisations.
Тарих
Новелла әдеби жанр ретінде алғашқы Ренессанс кезеңіндегі итальян әдебиетінде, негізінен Джованни Боккаччоның «Декамерон» (1353) кітабының авторы ретінде даму алды. «Декамерон» 1348 жылы Флоренциядан Фиезоле төбелеріне қашып, Қара өлімнен құтылу үшін, жеті әйел және үш ер адамнан құралған он адамның айтқан 100 әңгімесін (новеллалар деп аталады) қамтиды. Бұл құрылымды кейіннен Маргарита де Наварра сияқты авторлар да ұстанды, оның «Heptaméron» (1559) кітабы 72 түпнұсқа француз ертегісінен тұрады және «Декамерон» құрылымы үлгісінде жазылған. Итальяндық новелла жанры ортағасырлық қысқаша повесть формаларының бай дәстүрінен өркендеді. Ол алғашқы маңызды түрін 13 ғасырдың соңында жазылған, авторсыз «Libro di novelle et di bel parlar gentile» («Әңгімелер және әдемі сөйлеу кітабы») кітабында, «Il Novellino» деп белгілі болды және «Декамеронмен» біте қайнады. Боккаччоның ізбасарлары – Джованни Фиорентино, Франко Саккетти, Джованни Серкамби және Симоне де Проденцани 15 ғасырдың басына дейін осы дәстүрді жалғастырды. Итальяндық новелла кейінгі көптеген жазушыларға, соның ішінде Шекспирге де әсер етті. Испанияда да новеллалар жазылды. Мигель де Сервантестің «Novelas ejemplares» (1613) кітабы адам мінезі мен әлеуметтік ортаның суреттелуіне көбірек назар бөлгендіктен, жанрға жаңалық қосты. Жазушылар новелланы белгілі бір қағидалар мен ережелерге бағынған әдеби жанр ретінде қалыптастырған 18-19 ғасырлардың соңында ғана болды, көбінесе реалистік стильде. Ол кезде немістер «Novelle» (көпше түрі: «Novellen») жанрында ең белсенді жазушылар болды. 19 ғасырдың соңында Генри Джеймс новелла терминін қысқа әңгімеден ұзын, бірақ романнан қысқа және күрделі әңгіме үшін қолданған алғашқы ағылшын тіліндегі сыншылардың бірі болды.
The novella as a literary genre began developing in the Italian literature of the early Renaissance, principally by Giovanni Boccaccio, author of The Decameron (1353). The Decameron featured 100 tales (named novellas) told by ten people (seven women and three men) fleeing the Black Death, by escaping from Florence to the Fiesole hills in 1348. This structure was then imitated by subsequent authors, notably the French queen Marguerite de Navarre, whose Heptaméron (1559) included 72 original French tales and was modeled after the structure of The Decameron. The Italian genre novella grew out of a rich tradition of medieval short narrative forms. It took its first major form in the anonymous late 13th century Libro di novelle et di bel parlar gentile, known as Il Novellino, and reached its culmination with The Decameron. Followers of Boccaccio such as Giovanni Fiorentino, Franco Sacchetti, Giovanni Sercambi and Simone de' Prodenzani continued the tradition into the early 15th century. The Italian novella influenced many later writers, including Shakespeare. Novellas were also written in Spain. Miguel de Cervantes' book Novelas ejemplares (1613) added innovation to the genre with more attention to the depiction of human character and social background. Not until the late 18th and early 19th centuries did writers fashion the novella into a literary genre structured by precepts and rules, generally in a realistic mode. At that time, the Germans were the most active writers of the novelle (German: "Novelle"; plural: "Novellen"). In the late 19th century Henry James was one of the first English language critics to use the term novella for a story that was longer and more complex than a short story, but shorter than a novel.
Сипаттамалары
Новелла әдетте романға қарағанда аз қақтығыстарды, бірақ қысқа әңгімеге қарағанда күрделірек қақтығыстарды қамтиды. Бұл қақтығыстардың дамуына қысқа әңгімелерге қарағанда көбірек уақыт беріледі. Новеллалар тарауларға бөлінуі де, бөлінбеуі де мүмкін (тараулары бар новеллалардың жақсы мысалдары – Джордж Оруэллдің «Жануарлар фермасы» және Х.Г. Уэллстің «Әлемдер соғысы»), ал бөлімдерді бөлу үшін көбінесе бос орын қолданылады, бұл қысқа әңгімелерде сирек кездеседі. Новеллаларды, қысқа әңгімелер сияқты, бір отырыста оқуға болады, осылайша оқырманға біртұтас әсер етеді. Уоррен Карионың сөзін келтірсек, "Новелла әдетте ұзақ әңгіме мен роман сияқты формальды эксперименттерге бой алмайды, және оған романға тән қосалқы сюжеттер, көптеген тұжырымдамалар мен жанрлық бейімделушілік тән емес. Ол көбінесе үлкен әлеуметтік ортаға қарағанда жеке және эмоционалдық дамумен айналысады. Новелла әдетте қысқа әңгіменің айрықша белгісі болып табылатын әсердің біртұтастығын сақтайды, бірақ оның ішінде кейіпкерлер тереңірек ашылып, суреттемелер де әлдеқайда көркемді болады."
A novella generally features fewer conflicts than a novel, yet more complicated ones than a short story. The conflicts also have more time to develop than in short stories. Novellas may or may not be divided into chapters (good examples of those with chapters are Animal Farm by George Orwell and The War of the Worlds by H. G. Wells), and white space is often used to divide the sections, something less common in short stories. Novellas may be intended to be read at a single sitting, like short stories, and thus produce a unitary effect on the reader. According to Warren Cariou, "The novella is generally not as formally experimental as the long story and the novel can be, and it usually lacks the subplots, the multiple points of view, and the generic adaptability that are common in the novel. It is most often concerned with personal and emotional development rather than with the larger social sphere. The novella generally retains something of the unity of impression that is a hallmark of the short story, but it also contains more highly developed characterization and more luxuriant description.
Романға қарсы
Роман термині итальяндық "novella" сөзінен алынған, бастапқыда "көптеген әңгімелер немесе повестьтер үлкен туындыны құрайтын; осы типтегі қысқа повесть, аңыз" деген мағынаны білдіреді, содан кейін көпше түрінде қолданылды, мысалы, "Декамерон" мен оның ізбасарларындағыдай. Ағылшын тіліндегі итальяндық "новелла" қолданылымы сәл кешірек болған сияқты. Екі терминнің аражігілік айырмашылығы неміс әдебиетіндегі новелланың жаңа сәнге енуімен бірге 19 ғасырда ғана пайда болған көрінеді. 1834 жылы Джон Лотроп Мотли әлі де "Тик романдары (соңғылары – тамаша кішкентай әңгімелер, сөздің бастапқы мағынасындағы романдар)" деп айта алды. Бірақ "новелла" термині қолданылғанда, оның қысқа және әдемі стильде жазылғандығы анық болды: "Қысқаша новелла Боккаччо заманынан бері ұлт арасында ерекше сүйіспеншілікке бөленген". 1902 жылы Уильям Дин Хауэллс былай деп жазды: "Романның көлемімен салыстырғанда, қазіргі заманғы көптеген көркем шығармалардың әдемі формасы новеллаға тән". Кейде, басқа жанрлар сияқты, жанр атауы бір туындының тақырыбында кездеседі (мысалы, "Құдайлық комедия" немесе Гётенің "Das Märchen"). Австриялық жазушы Стефан Цвайгтың "Die Schachnovelle" (1942) (сөзбе-сөз "Шахмат новелласы", бірақ 1944 жылы "Саралық ойын" деп аударылды) – жанрын атаумен белгіленген туындының мысалы. Бұл жанрдың тарихи тұрғыдан қалыптасуын көрсетеді. Көбінесе, ұзын новеллалар роман деп аталады; Роберт Луис Стивенсонның "Доктор Джекилл мен мистер Хайдтың екі жақтары" (1886) және Джозеф Конрадтың "Жүректің қараңғылығы" (1899) кейде роман деп аталады, сондай-ақ көптеген ғылыми-фантастикалық туындылар, мысалы, Х.Г. Уэллстің "Әлемдер соғысы" (1897) және Филипп Фрэнсис Ноуланның "Армагеддон 2419 A.D." (1928) да сондай. Көбінесе, ұзақ туындылар новелла деп аталады. Новелла жанрының өлшемдерінің субъективтілігі оның өнер түрі ретінде өзгергіш және алуан түрлі екенін көрсетеді. 2010 жылы "Ашық хаттар" айлық сериясында "Қысқа романдармен бір жыл" Ингрид Нортон кітаптың ұзындығына ғана негізделген нақты шектеулер жасауға бейімділікті сынап, "көлем сияқты объективті және сыртқы сападан басталатын кез келген айырмашылықтар жаңылыстыруға әкелуі мүмкін" дейді. Стивен Кинг 1982 жылы жарық көрген төрт новелладан тұратын "Different Seasons" жинағының кіріспесінде коммерциялық баспа әлемінде новелланы сатудың қиындықтарын атап өтеді, себебі ол журналдар мен кітап баспаларының қалыпты көлем талаптарына сай келмейді. Алайда, осы қиындықтарға қарамастан, новелланың көлемі бірегей артықшылықтар береді; Роберт Сильверберг "Бизантияға саяхат" атты новеллалар антологиясының кіріспесінде былай деп жазады:
The term novel, borrowed from the Italian novella, originally meant "any of a number of tales or stories making up a larger work; a short narrative of this type, a fable", and was then many times used in the plural, reflecting the usage as in The Decameron and its followers. Usage of the more italianate novella in English seems to be a bit younger. The differentiation of the two terms seems to have occurred only in the 19th century, following the new fashion of the novella in German literature. In 1834, John Lothrop Motley could still speak of "Tieck's novels (which last are a set of exquisite little tales, novels in the original meaning of the word)". But when the term novella was used it was already clear that a rather short and witty form was intended: "The brief Novella has ever been a prodigious favorite with the nation since the days of Boccaccio." In 1902, William Dean Howells wrote: "Few modern fictions of the novel's dimensions have the beauty of form many a novella embodies." Sometimes, as with other genres, the genre name is mentioned in the title of a single work (compare the Divine Comedy or Goethe's Das Märchen). Austrian writer Stefan Zweig's Die Schachnovelle (1942) (literally, "The Chess Novella", but translated in 1944 as The Royal Game) is an example of a title naming its genre. This might be suggestive of the genre's historicization. Commonly, longer novellas are referred to as novels; Robert Louis Stevenson's Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde (1886) and Joseph Conrad's Heart of Darkness (1899) are sometimes called novels, as are many science fiction works such as H. G. Wells' The War of the Worlds (1897) and Philip Francis Nowlan's Armageddon 2419 A. D. (1928). Less often, longer works are referred to as novellas. The subjectivity of the parameters of the novella genre is indicative of its shifting and diverse nature as an art form. In her 2010 Open Letters Monthly series, "A Year With Short Novels", Ingrid Norton criticizes the tendency to make clear demarcations based purely on a book's length, saying that "any distinctions that begin with an objective and external quality like size are bound to be misleading." Stephen King, in his introduction to Different Seasons, a 1982 collection of four novellas, notes the difficulties of selling a novella in the commercial publishing world, since it does not fit the typical length requirements of either magazine or book publishers. Despite these problems, however, the novella's length provides unique advantages; in the introduction to a novella anthology titled Sailing to Byzantium, Robert Silverberg writes:
Канадалық жазушы Джордж Феттерлинг ("Екі қаланың әңгімелері") өзінің "Қысқаша айтқанда, новелланың жағдайы" атты эссесінде новелланы жай ғана қысқа роман деп қарау "пониді жас жылқы деп талап етумен" теңестіреді. Роман мен новелла арасындағы кейде шашыраңқы анықтама айқай-шу тудыруы мүмкін, британ жазушысы Ян МакЭванның "Чесил жағалауында" (2007) туындысының мысалында болғандай. Автор оны новелла деп сипаттады, бірақ 2007 жылғы Мэн Букер сыйлығының төрешілер алқасы кітапты "қысқа роман" деп бағалады. Осылайша, бұл "новелла" ең үздік роман сыйлығының тізіміне ілікті. Осыған ұқсас жағдайды әлдеқайда ертерек жазылған туындыда да кездестіруге болады: Джек Лондонның "Жабайы шақыру" (1903). Бұл кітап қазіргі заманғы стандарттар бойынша жеткілікті түрде қысқа және түсінікті болуына қарамастан, новелла ретінде қарастырылуы мүмкін. Алайда, тарихи тұрғыдан алғанда, ол роман ретінде қарастырылған.
In his essay, "Briefly, the case for the novella", Canadian author George Fetherling (who wrote the novella Tales of Two Cities) said that to reduce the novella to nothing more than a short novel is like "insisting that a pony is a baby horse". The sometimes blurry definition between a novel and a novella can create controversy, as was the case with British writer Ian McEwan's On Chesil Beach (2007). The author described it as a novella, but the panel for the Man Booker Prize in 2007 qualified the book as a "short novel". Thus, this "novella" was shortlisted for an award for best original novel. A similar case is found with a much older work of fiction: The Call of the Wild (1903) by Jack London. This book, by modern standards, is short enough and straightforward enough to qualify as a novella. However, historically, it has been regarded as a novel.
Новеллеге қарсы
Сөздіктер новелетті, кейде тіпті бірдей, ал кейде еңбектей немесе көңілді деп сипаттайтын novella сияқты анықтайды. Кейбір әдеби сыйлықтарда "новелла" және "новелет" деп аталатын екі санат бар, олардың аражігі сөз санымен белгіленеді. Әдетте, 17 500 мен 40 000 сөз аралығы novella санатына жатады, ал 7 500–17 500 сөз новелеттер үшін қолданылады.
Dictionaries define novelette similarly to novella, sometimes identically, sometimes with a disparaging sense of being trivial or sentimental. Some literary awards have a longer "novella" and a shorter "novelette" category, with a distinction based on word count. Among awards, a range between 17,500 and 40,000 words is commonly used for the novella category, whereas 7,500–17,500 is commonly used for novelettes.