Клайд пуфферлері: Шотландияның артериясы

Кіріспе

Клайд паффері – негізінен Форт және Клайд каналында салынған, Шотландияның батыс жағалауы мен Гебрид аралдарында маңызды жабдықтау желісін қамтамасыз еткен, көмірмен қозғалатын, бір мачталы шағын жүк кемесі. 1856 және 1939 жылдар аралығында салынған бұл кішкентай бу кемелері, Нил Мунроның «Жанды ұшқын» және оның капитаны Пара Хенди туралы жазған әңгімелерінің арқасында, дерлік мифтік мәртебеге ие болды, соның нәтижесінде үш телесериал түсірілді.

Сипаттамалары

Клайдтың буферлері әдетте кең алдыңғы бөлігімен, экипаж бөлмелерімен, үстел мен пеші бар мұрын бөлімінде, және үлкен жүк қоймасының алдындағы бір мачтамен ерекшеленетін. Ұңғы мен рульдік дөңгелек қозғалтқыш бөлімінің үстінде орналасып, одан кейін кормада шағын капитан кабинасы болған. 1905 жылы "Vital Spark" әңгімелері жариялана бастағанда рульдік дөңгелек әлі ашық тұрған, бірақ кейін Ұңғыдан кейін рульдік үй қосылып, пуфтерлерге ерекше келбет берді. Олардың тегіс түбі жағаға тіреліп, таяз суда жүк түсіруге мүмкіндік берді, бұл лайықты порттары жоқ шалғай елді мекендерді жабдықтау үшін маңызды болды. Көбінесе көмір мен жиһаз тасымалданса, кейде шаруашылық өнімдері мен құм-қиыршық тас әкелінетін.

Тарих

Бұл кемелер жағалау саудасының көп бөлігін жүзеге асырған, бір мачталы шағын желкенді баржалардан дамыған. Алғашқы пуфер – «Томас», 1856 жылғы темір канал қайығы, Форт және Клайд каналының шлюздеріне сыю үшін ұзындығы 66 футтан (20 м) кем, конденсаторсыз қарапайым бу машинасымен қуатталған. Каналдан таза су тартқандықтан, суды үнемдеу қажеттілігі болмады. Бу машинасы буды пайдаланғанда, поршеньнің қозғалысымен бірге бу шүмектен бірнеше рет шығып, көзге көрінетін бу тұманы мен ерекше дыбыс пайда болды. 1870 жылдары осындай қайықтар каналдан тыс жерлерде пайдалану үшін бейімделіп, конденсаторлармен жабдықталды, соның салдарынан буды шығару тоқтады, бірақ «пуфер» деген атау қалып қойды. 1920 жылдарға дейін кейбір конденсаторсыз пуферлер (оның ішінде күрделі бу машиналары барлар) салынды, одан кейін канал арқылы жүру азайды және көптеген кемелер теңіз суларында жұмыс істеуге мәжбүр болды. Жүк көтеру үшін бір мачтаға дерикатура орнатылды. Осы негізгі типтегі пуферден үш түр пайда болды: ішкі қайықтар Форт және Клайд каналында қолданыла берді, ал жағалаудағы қайықтар өздерінің аумағын шығысқа қарай Форт фиртіне дейін және батысқа қарай Бют аралына дейін, содан кейін Лох-Файннің бойымен кеңейтті. Олардың ұзындығы 66 фут (20 м) болып сақталды, бұл канал шлюздерін пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл екі түрдің де экипажы үш адамнан тұрды. Үшінші типтегі пуферлер, яғни сыртқы қайықтар, Хебрид аралдарына қатал теңіз жолдарымен жүру үшін төрт адамнан тұратын экипажбен және 88 футқа (27 м) дейін ұзартылған ұзындықпен салынды. Бұл Кринан каналының үлкен шлюздерін пайдалануға мүмкіндік берді. Шотландияда, негізінен Форт және Клайд каналындағы Киркинтиллох және Мэрихиллде (Глазго) 20-дан астам кеме жасаушылар болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл ыңғайлы кемелер соғыс кемелеріне қызмет көрсетуде өте пайдалы болды және Скапа-Флоуда қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыс үшін Адмиралтейство 1939 жылы осы үлгідегі пароходтарға тапсырыс берді, олардың көп бөлігі Англияда салынды және «VIC» класына жатты, бұл «Victualling Inshore Craft» деген сөздердің аббревиатурасы. Соғыстан кейін бірнеше «VIC» кемелері жағалау саудасына қатысты. «Иннисгара» 1912 жылы ішкі жану қозғалтқышымен жабдықталды. Пуферлер көбінесе бу машинасымен жұмыс істесе де, екінші дүниежүзілік соғыстан кейін жаңа кемелер дизельді қозғалтқыштармен жабдықталды және бірнеше «VIC» кемелері дизельге ауыстырылды. Аралдарға қызмет көрсететін жағалау саудасын Гринкок қаласындағы «Glenlight Shipping Company» 1993 жылға дейін жүргізді, одан кейін үкімет субсидияларды тоқтатты және субсидияланған паромдармен бәсекелесе алмағандықтан қызмет тоқтатылды.

The puffers developed from the gabbert, small single masted sailing barges, which took most of the coasting trade. The original puffer was the Thomas, an iron canal boat of 1856, less than 66 ft (20 m) long to fit in the Forth and Clyde Canal locks, powered by a simple steam engine without a condenser, since as it drew fresh water from the canal there was no need to economise on water use. Once steam had been used by the engine, it was simply exhausted up the funnel in a series of puffs as the piston stroked. As well as the visual sight of a series of steam puffs following the boat, the simple engines made a characteristic puffing sound. By the 1870s similar boats were being adapted for use beyond the canal and fitted with condensers so that they no longer puffed, but the name stuck. Some non condensing puffers (included those with compound engines) were built until the 1920s when purely canal traffic decreased and the vast majority of coasters had to operate in sea water. A derrick was added to the single mast to lift cargo. From this basic type of puffer three varieties developed: inside boats continued in use on the Forth and Clyde canal, while shorehead boats extended their range eastwards into the Firth of Forth and westwards as far as the Isle of Bute and from there up the length of Loch Fyne, their length kept at 66 ft (20 m) to use the canal locks. Both these types had a crew of three. Puffers of a third type, the outside boats, were built for the rougher sea routes to the Hebrides islands with a crew of four and the length increased to 88 ft (27 m) still allowing use of the larger locks on the Crinan Canal, which cuts across the Kintyre peninsula. There were more than 20 builders in Scotland, mainly on the Forth and Clyde canal at Kirkintilloch and Maryhill, Glasgow. During World War I these handy little ships showed their worth in servicing warships, and were used at Scapa Flow, and for World War II the Admiralty placed an order in 1939 for steamships on the same design, mostly built in England, with the class name of VIC, standing for "Victualling Inshore Craft". After the war a number of VICs came into the coasting trade. The Innisgara was fitted with an internal combustion engine in 1912, and while puffers generally were steam powered, after World War II new ships began to be diesel engined, and a number of VICs were converted to diesel. The coasting trade serving the islands was kept up by the Glenlight Shipping Company of Greenock until in 1993 the government withdrew subsidies and, unable to compete with road transport using subsidised ferries, the service ended.

Көркем шығармаларда

Нейл Мунроның 1905 жылы алғаш рет «Глазго кешкі жаңалықтарында» жарияланған қысқа әңгімелері газетте жиырма жылдан астам уақыт бойы жарияланып, кеңінен танымал болды. 1931 жылдан бері кітап түрінде шығарылған жинақтары бүгінгі күнге дейін басылып келеді. Осы әңгімелердің үнемі танымал болуына байланысты, «Puffers» «Мэгги» фильмінде жұлдызға айналды, ал Пара Хенди және оның «Vital Spark» 1959 жылдан 1995 жылға дейінгі үш танымал BBC телесериалдарының негізгі тақырыбы болды.