Кіріспе

1991 жылғы FIA Формула-1 мотор спортының маусымы – FIA Формула-1 мотор спортының 45-ші маусымы және Формула-1 әлем чемпионатының 42-ші маусымы. Онда 1991 жылғы Формула-1 жүргізушілер және 1991 жылғы Формула-1 конструкторлар арасындағы әлем чемпионаттары өтті, олар 10 наурызда басталып, 3 қарашада аяқталған он алты кезеңдік жарыста бір мезгілде өткізілді. Айртон Сенна үшінші және соңғы рет жүргізушілер чемпионатын жеңіп алды, ал McLaren Honda төртінші рет қатарынан конструкторлар чемпионатын жеңіп алды. Сенна он алты жарыстың жетісінде жеңіске жетті; оның титул үшін басты қарсыласы Найджел Манселл болды, ол Williams командасындағы алғашқы маусымында бес жарыста жеңіске жетті. Ален Прост Ferrari командасымен жарыста жеңіске жетпеді және командамен туындаған келіспеушіліктерге байланысты маусым аяқталғанға дейін жұмыстан босатылды. 1991 жылы болашақ әлем чемпиондары Михаэль Шумахер мен Мика Хаккинен жарыс жолына түсті, сондай-ақ үш дүркін чемпион Нельсон Пике карьерасын аяқтады. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, бұл бразилиялық жарыс жүргізушінің жеңіп алған соңғы әлем чемпионаты маусымы. Бұл Honda қозғалтқышымен жабдықталған машинамен жеңіске жеткен соңғы жүргізушілер титулы, ал 2021 жылы Макс Верстаппенге дейін, сондай-ақ Red Bull Racing RB19 машинасымен 2023 жылы жеңіске жеткен соңғы конструкторлар титулы болды. Бұған қоса, бұл маусымда F1 машинасы қолмен басқарылатын беріліс қорабымен және V12 қозғалтқышымен соңғы рет чемпионатты жеңіп алды. Сонымен қатар, бұл Pirelli компаниясының 2011 жылғы F1 маусымына дейінгі соңғы шина жеткізушісі болды.

Жүргізушілер мен конструкторлар

Келесі командалар мен жүргізушілер 1991 жылғы Формула-1 әлем чемпионатында жарысты.

Honda Marlboro McLaren:
McLaren MP4/6 Honda RA121E 3.5 V12: 1. Ayrton Senna (барлық кезеңдер), 2. Gerhard Berger (барлық кезеңдер)

Braun Tyrrell:
Tyrrell 020 Honda RA101E 3.5 V10: 3. Satoru Nakajima (барлық кезеңдер), 4. Stefano Modena (барлық кезеңдер)

Canon Williams:
Williams FW14 Renault RS3 3.5 V10: 5. Nigel Mansell (барлық кезеңдер), 6. Riccardo Patrese (барлық кезеңдер)

Brabham Yamaha F1 Team:
Brabham Yamaha BT59Y/BT60Y Yamaha OX99 3.5 V12: 7. Martin Brundle (барлық кезеңдер), 8. Mark Blundell (барлық кезеңдер)

Footwork Porsche:
Footwork Ford Footwork Porsche A11C/FA12 Porsche 3512 3.5 V12: 9. Michele Alboreto (1–6 кезеңдер), 10. Alex Caffi (1–4 кезеңдер), Stefan Johansson (5–6 кезеңдер)
Footwork Ford FA12C Cosworth DFV: 9. Michele Alboreto (7–16 кезеңдер), 10. Stefan Johansson (7–8 кезеңдер), Alex Caffi (9–16 кезеңдер)

Team Lotus:
Lotus Judd 102B Judd EV 3.5 V8: 11. Mika Häkkinen (барлық кезеңдер), 12. Julian Bailey (1–4 кезеңдер), Johnny Herbert (5–8, 11, 13, 15–16 кезеңдер), Michael Bartels (9–10, 12, 14 кезеңдер)

Fondmetal:
Fondmetal Ford FA1M EFomet 1 Ford Cosworth DFR 3.5 V8: 14. Olivier Grouillard (1–13 кезеңдер), Gabriele Tarquini (14–16 кезеңдер)

Leyton House Racing:
Leyton House Ilmor CG911 Ilmor 2175A 3.5 V10: 15. Maurício Gugelmin (барлық кезеңдер), 16. Ivan Capelli (1–14 кезеңдер), Karl Wendlinger (15–16 кезеңдер)

AGS:
AGS Ford JH25B/JH27 Ford Cosworth DFR 3.5 V8: 17. Gabriele Tarquini (1–13 кезеңдер), Olivier Grouillard (14 кезең), 18. Stefan Johansson (1–2 кезеңдер), Fabrizio Barbazza (3–14 кезеңдер)

Camel Benetton Ford:
Benetton Ford B190/B191 Ford HBA4 3.5 V8/Ford HBA5 3.5 V8: 19. Roberto Moreno (1–11, 12–16 кезеңдер), 20. Nelson Piquet (барлық кезеңдер)

Scuderia Italia BMS:
Dallara Judd F191 Judd GV 3.5 V10: 21. Emanuele Pirro (барлық кезеңдер), 22. JJ Lehto (барлық кезеңдер)

Minardi Team:
Minardi Ferrari M191 Ferrari 037 3.5 V12: 23. Pierluigi Martini (барлық кезеңдер), 24. Gianni Morbidelli (1–15 кезеңдер), Roberto Moreno (16 кезең)

Équipe Ligier Gitanes:
Ligier Lamborghini JS35/JS35B Lamborghini 3512 3.5 V12: 25. Thierry Boutsen (барлық кезеңдер), 26. Érik Comas (барлық кезеңдер)

Scuderia Ferrari:
Ferrari 642/642/2643 Ferrari 037 3.5 V12: 27. Alain Prost (1–15 кезеңдер), Gianni Morbidelli (16 кезең), 28. Jean Alesi (барлық кезеңдер)

Larrousse F1:
Larrousse Ford LC91 Ford Cosworth DFR 3.5 V8: 29. Éric Bernard (1–15 кезеңдер), Bertrand Gachot (16 кезең), 30. Aguri Suzuki (барлық кезеңдер)

Coloni:
Coloni Ford C4 Ford Cosworth DFR 3.5 V8: 31. Pedro Chaves (1–13 кезеңдер), Naoki Hattori (15–16 кезеңдер)

Team 7Up Jordan:
Jordan Ford 191 Ford HBA4 3.5 V8: 32. Bertrand Gachot (1–10 кезеңдер), Michael Schumacher (11 кезең), Roberto Moreno (12–13 кезеңдер), Alessandro Zanardi (14–16 кезеңдер)

Modena Team SpA:
Modena 291 Lamborghini 3512 3.5 V12: 33. Andrea de Cesaris (барлық кезеңдер), 34. Nicola Larini (барлық кезеңдер), 35. Eric van de Poele (барлық кезеңдер)

Маусым ортасындағы өзгерістер

Алты жарыс өткен соң, команда қозғалтқыш жеткізушісін Поршеден Харт дайындаған Cosworth қозғалтқыштарына ауыстырды. AGS ақшасы таусылып, маусым аяқталуға екі жарыс қалғанда жабылды.

Жүргізушілердің ауысуы

Найджел Манселл «Феррариден» «Уильямсқа» ауысып, «Лижиеге» кеткен Тьерри Бутсенді алмастырды. Бутсенмен бірге F3000 жүргізушісі Эрик Комас дебют жасады. «Феррари» Манселлдің орнына Жан Алесиді алды, ол 1990 жылғы F1 маусымында «Тиррелл» командасы үшін жарысқанда итальяндық командаға өте ұнаған болатын. Оның «Тирреллдегі» орнын Стефано Модена, ал «Brabham» командасындағы орнын спорттық автомобильдер жүргізушісі Марк Бланделл иеленді. «Жордан» командасы өздерінің бірінші пилоттары ретінде Бертран Гашо мен Андреа де Чезаристі жалдады. Гашо «Колониден» көтерілді, ал де Чезарис – «Скудерия Италиядан». «Колони» британдық Формула 3000 чемпионы Педро Чавесті, ал «Скудерия Италия» JJ Лехтоны жалдады. «Лотус» британдық Формула 3 чемпионы Мика Хаккиненді жалдады. Оның қасында Джулиан Бейли үш жылдан кейін F1-ге қайта оралды. «Ламборгини» екі жыл бойы қозғалтқыш жеткізуші болғаннан кейін өзі жасаған шассимен Формула 1-ге қатысты. Олар 1990 жылғы Халықаралық Формула 3000 чемпионатында екінші орын алған Эрик ван де Пуле мен бұрынғы «Лижие» пилоты Никола Лариниді жалдады. «AGS» командасы Янник Далмас орнына тәжірибелі пилот Стефан Йоханссонды тағайындады.

Маусым ортасындағы өзгерістер

Болашақ чемпион Майкл Шумахер Бельгия Гран-присінде «Жордан» командасымен дебют жасады, Бертран Гашо қамауға алынғаннан кейін оның орнын басты. Эдди Джордан «Мерседес Бенцке» 150 000 доллар төледі, себебі неміс спорттық автомобильдер командасымен келісімшартта болған. Ол тәжірибелі Андреа де Чезариспен жарысып одан өзі басып, бір жарыстан кейін «Бенетон» командасына ауысты. «Бенетон» жүргізушісі Роберто Морено орын беру үшін ақы төленді, бірақ оған «Жордан» командасында Шумахердің орны ұсынылды. Алайда, екі жарыстан кейін оның орнын F3000 жұлдызы Алессандро Занарди басты. Маусымды «Минарди» командасында аяқтап, Джанни Морбиделлиді алмастырды. Морбиделлидің қызметі «Феррариге» Австралия Гран-присінде Ален Просты жұмыстан шығарғаннан кейін қажет болды. Канада Гран-присіне дейін Джулиан Бейлидің орнын Джонни Герберт басты. Бірақ Герберт жапондық F3000 сериясында болған күндері Майкл Бартелс оның орнын толтырды. Бертран Гашо маусымның соңғы жарысында Эрик Бернардың орнына «Ларрус» командасында F1-ге оралды. Карл Вендлингер ұзақ жылдар қызмет еткен Иван Капеллидің орнына ақшамен бірге қиындыққа тап болған «Лейтон Хаус Ресинг» командасында жапон Гран-присінде дебют жасады. Маусымның соңғы үш жарысында Оливье Груйяр «Фондметалл» командасынан Габриэль Таркинимен «АГС» командасында орын алмасты. Өкінішке орай, «АГС» бір жарыстан кейін жұмысын тоқтатты. Стефан Йоханссон Фабрицио Барбаццамен алмастырылғанға дейін «АГС» үшін екі жарысқа қатысты. Маусымның соңында Йоханссон жол апатында жарақат алған Алекс Каффидің уақытша орнын басып «Footwork» үшін төрт рет жүргізді. «Колони» командасының жүргізушісі Педро Чавес 13 Гран-приге іріктеуден өте алмағандықтан команданы тастады. Оның орнын 1990 жылғы жапон Формула 3 чемпионы Наоки Хаттори басты.

Күнтізбелік өзгерістер

Француз Гран-приі Пол Рикард төңірегінен Неверс Магни-Курс төңірегіне, ал Испания Гран-приі Херес төңірегінен Каталония төңірегіне көшірілді.

13-ші жарыс: Португалия

Лиссабонға жақын орналасқан Эсторил трассасында португалиялық кезең өтті, ал Патрезе Бергер, Сенна, Манселл, Прост және Алесиден оқ бойы озып шықты. Стартта Манселл Сеннаның алдынан кесіп өтіп, Бергерден қашып кету үшін жақыннан өтті. Бірінші айналым соңында рет осылай болды: Патрезе, Манселл, Бергер, Сенна, Алеси және Прост. Williams командасы McLaren-дардан алшақтады, ал McLaren-дар Ferrari-лерден алшақтады (Прост бұл кезде Алесиді озып кеткен еді). 18-ші айналымда Патрезе Манселлге жол берді және оның артынан еруді шешті. McLaren командасы бірінші болып тоқтады, ал Сенна Бергерді озып өтті. Манселл 29-шы айналымда тоқтағанда, оның командасы оң артқы дөңгелектің гайкасын дұрыс бекітуде қиындыққа тап болды. Williams командасының механиктері қосалқы гайка іздеп кеткенде, старттық сигнал беруші, мәселені білмей, Манселлге жолға шығуға рұқсат берді. Осы сәтте оның оң артқы дөңгелегі түсіп, ол пит-лейн ортасында тоқтады. Команда дөңгелекті алып, Манселлдің машинасына орнатып, жолға жіберді, бірақ ол 17-ші орынға түсіп қалды. Алдыңғы қатарда Бергер Сеннаны озып, Патрезеден кейін қуалай бастады, бірақ оның қозғалтқышы 38-ші айналымда бұзылып қалды. Екі айналымнан кейін үшінші орындағы Прост та осы мәселеден жарыстан шықты. Осыдан кейін рет осылай болды: Патрезе, Сенна, Алеси, Мартини, Капелли және Пике. 49-шы айналымда алаңға шабуыл жасаған Манселл бұрынғы қарсыласы Пикетен 6-шы орынды иеленді және үшінші орыннан 15 секунд қана артта қалды. Содан кейін 51-ші айналымда оған пит-лейн ережелерін бұзғаны үшін қара дисквалификациялық жалау көрсетілді. Капелли 65-ші айналымда 5-ші орыннан сырғып кетті. Патрезе Сенна, Алеси, Мартини, Пике және Шумахерден жеңіске жетті.

14-ші жарыс: Испания

Испания Гран-приі Севилья маңындағы Херес трассасынан Испанияның екінші жағындағы Монмелодағы жаңа Каталония трассасына көшірілді. Бергер Испанияда Манселл, Сенна, Патрезе, Шумахер және Просттан озып, pole позициясын иеленді. Старт берілгенде жол ылғалды болды, Сенна Манселлді озып кетті, ал Патрезе тағы да қателік жіберіп, алтыншы орынға түсті. Бірінші шеңбердің ортасында Шумахер Манселлді озып, үшінші орынға көтерілді. Нәтижесі: Бергер, Сенна, Шумахер, Манселл, Прост және Патрезе. Манселл екінші шеңбердің соңында Шумахерді қайта озып, Сеннадан кейін қуып жете бастады. Бесінші шеңберде Манселл мен Сенна негізгі түзу бойында қатарласып келе жатты, бірақ Манселл ішкі жақтан өткендіктен алда болды. Трасса құрғаған соң, барлығы пит-стоп жасады, ал Бергердің тоқтауы баяу болды. Сеннаның тоқтауы жылдам болды және ол Бергер, Манселл, Прост, Шумахер және Патрезеден алға шықты. Содан кейін Сенна 12-ші шеңберде Манселлді ұстап тұру үшін Бергерді алға жіберді, ал Шумахер сол уақытта Просты озып кетті. Кейін Сенна соңғы бұрышта айналып кетті және Манселл, Шумахер және Просттан қалып қойды. Манселл Бергерді жылдам қуып желіп, 20-шы шеңберде оны озып, алға қарай жылжи бастады. Шумахер Бергерге шабуыл жасады, бірақ қателік жіберіп, трассадан шығып кетті. Ол қайтадан алтыншы орынға түсті. 33-ші шеңберде Бергер электрлік проблемаларға байланысты баяулап, жарыстан шықты. Бірден кейін Патрезе Сенаны озып, үшінші орынға көтерілді. Шумахер айналып кеткенде дөңгелектері тозып, пит-стоп жасады, нәтижесінде Сенаны озып кеткен Алесидің артына түсті. Манселл Прост, Патрезе, Алеси, Сенна және Шумахерден басты жүлде жеңіп алды. Екі жарыс қалғанда, Сенна Жүргзушілер Чемпионатында Манселлден 16 ұпайға, 85-ке 69-ға алда болды, ең көп дегенде 20 ұпай сақталып қалды. Патрезе 48 ұпаймен үшінші орында, ал Прост пен Бергердің екеуі де 31 ұпайдан жинады. Конструкторлар Чемпионатында да тартыс болды, Williams McLaren-ді бір ұпаймен, 117-ге 116-ға басып озды, ал Ferrari 52 ұпаймен үшінші орында тұрды.

15-ші жарыс: Жапония

Жапониядағы қиын Сузука трассасында «Макларен» командасы квалификацияда 1-2 нәтижесін көрсетті, Бэргер Сенадан, Манселл, Прост, Патрезе және Алесиден озып шықты. Стартта Бэргер жақсы жылдамдық алып, Сена Манселлдің жолын кесті, ал олардың артында Патрезе Простты басып өтті. Алеси ұзаққа шыдамады, оның қозғалтқышы тіпті бірінші айналымды аяқтамай тұрып істен шықты. Нәтиже: Бэргер, Сена, Манселл, Патрезе, Прост және Мартини. Сена Бэргерді алға шығарды, содан кейін Манселлді тоқтатып тұрды, оған Әлем Чемпионатындағы үмітін сақтау үшін жеңіске жету қажет болды. Манселл Бэргердің алға қашып бара жатқанын көріп наразы болды және Сена қателік жасаса деген үмітпен оны қуып жеңіске жетпек болды. Бірақ, қателік жасаған бірінші адам Манселл болды, ол 10-шы айналымның басында тежегіштерде мәселе туындағандықтан түтін бұлтында сырғып кетті. Ол жарыстан шықты, ал Сена үшінші рет Әлем Чемпионы атанды. «Макларен» командасы Бэргерге Сенаны өткізіп жіберуді және оны қорғауды, егер олар 1-2 сақтап тұрса, Сена соңғы айналымда оны қайтадан алға шығарады деп уәде берді. Тоқтаулардан кейін ешқандай өзгеріс болмады, нәтижесі: Сена, Бэргер, Патрезе, Прост, Мартини және Шумахер. Алдыңғы қатарда Сена мен Бэргер ең жылдам айналымдарды кезекпен көрсетіп жатыр. 29-шы айналымда Шумахер Мартиниді басып өтіп, бесінші орынға көтерілді. Екінші «Тиррелль» командасының пилоты Накадзима S қисықтарында сырғып, 31-ші айналымда шағыл тұзағындағы дөңгелектерге соқтығысты (Накадзима жарақат алмады). Алайда, 35-ші айналымда Шумахердің қозғалтқышы істен шығып, Мартиниге орын қайтарылды. Мартини оны тек бес айналымға ғана сақтап тұра алды, содан кейін оның ілеспесі бұзылып, жарыстан шығуға мәжбүр болды. Содан кейін ештеңе өзгермеді, және Сена «Маклареннің» Бэргермен жасаған келісімін орындап, соңғы айналымда Бэргерге жеңіске жетуге мүмкіндік берді. Бэргер жаңа әлем чемпионы Сенадан, Патрезеден, Просттан, Мартин Брандлдан және Моденадан озып шықты. «Макларен-Хонданың» 1-2 нәтижесі сонымен қатар олардың «Уильямс-Ренодан» 11 ұпайға басымдығын және Конструкторлар Чемпионатындағы көшбасшылық позицияларын сақтап қалғанын білдірді.

16-шы жарыс: Австралия

Аделаидадағы соңғы жарысқа дейін, Австралияда Прост командаға қатысты өткір сын айтқандықтан, командадан босатылды. Ол машинасының амортизаторлары бұзылғанда, оны "көлік" деп атады және Жапон Гран-присіндегі баспасөз мәслихатында Ferrari командасымен жұмыс істеуге құштар емес екенін айтты. Оның орнына Ferrari тестілеушісі Джанни Морбиделли (Минарди үшін бұрын жүргізген) келді. Жүргізушілер чемпионатының нәтижесі белгілі болғанмен, конструкторлар чемпионаты әлі де шешілмеген еді – бұл үшін McLaren және Williams командалары күресіп жатты. Іліккен кезеңде McLaren, Williams және Benetton командаларынан басымдық алып, Сена Бергер, Манселл, Патрезе, Пике және Шумахерден озып кетті. Жарыс басталғанда, қатты жаңбыр жауып тұрғанда, Патрезе уақыт жоғалтып, Пике мен Алесидің де одан өтуіне мүмкіндік берді. Сена Бергер, Манселл, Пике, Алеси және Патрезеден бастап кетті. 3-айналымда Бергер жолдан шығып кетті, бұл Манселлге екінші орынға көтерілуге және Сенаны қууға мүмкіндік берді. 5-айналымда ол Сенаға жақын келді, келесі айналымда оның қасына тізіліп, бірақ Никола Ларинидің апатынан сары ту көтерілді. Сондықтан ол жылдамдығын төмендетуге мәжбүр болды, ал Сена көшбасшылығын сақтап қалды. Алеси бірден жолдан шығып кетті, одан кейін Шумахер де солай жасады. Екеуі де жарыстан шықты. 8-айналымда Пьерлуиджи Мартини қабырғаға соқтығып, машинасынан бөлінген алдыңғы қанаты Патрезеге тиіп, оның машинасының астына кіріп қалды. Алдыңғы қатарда Манселл енді Сенаны шабуылдамайтын болды, бірақ Сена қашып кетуге де мүмкіндік таппады. Ауа райы жақсарды, бірақ тағы жеті айналымнан кейін жаңбыр қайтадан күшейді және көптеген жүргізушілер жолдан шығып кетті, соның ішінде Манселл қабырғаға соқтығып, McLaren командасына конструкторлар чемпионатында жеңіске жетуге мүмкіндік берді. Бергер келесі айналымда екі рет жолдан шығып, Сена жарысты тоқтату үшін маршалдарға белгі берді. Патрезе де соған ілесіп, ақыры Сена 16-айналымды аяқтағаннан кейін жарыс тоқтатылды. Бірақ, төрешілер нәтижені 2 айналымқа кері санап, 14-айналымды есепке алды, нәтижесінде Сена Манселл, Бергер, Пике, Патрезе және Морбиделлиден жеңіске жетті. Жарыс 75% қашықтыққа дейін аяқталмағандықтан, жарты ұпай ғана берілді. Бұл Гран-при ең қысқа Гран-при ретінде рекорд орнатты, 2021 жылы 29 тамыздағы Бельгия Гран-приі Спада барлығы 3 айналымға созылды, барлық уақытта қауіпсіздік машинасы жол ашып тұрды. Австралияда жарты ұпай ғана берілгендіктен, маусым соңында Сена 96 ұпаймен әлем чемпионы атанды, Манселл 72 ұпаймен екінші, Патрезе 53 ұпаймен үшінші, Бергер 43 ұпаймен төртінші, Прост 34 ұпаймен бесінші, Пике 26,5 ұпаймен алтыншы, Алеси 21 ұпаймен жетінші, Модена 10 ұпаймен сегізінші орында тұрды. Конструкторлар чемпионатында McLaren Honda 139 ұпаймен әлем чемпионы болды, Williams Renault 125 ұпаймен екінші, Ferrari 55,5 ұпаймен үшінші, Benetton Ford 38,5 ұпаймен төртінші орын алды. 1991 жылғы маусым Аиртон Сена, Ален Прост, Найджел Манселл және Нельсон Пике бірге жарысқа шыққан соңғы маусым болды, төрт жүргізуші 1985 жылдан бері 112 Гран-придің 93-ін жеңіп, осы кезеңде барлық жеті жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті. Пике маусым соңында F1 командасынан кетіп қалды, ал Прост 1992 жылы демалысқа шықты. Манселл 1992 жылы жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетіп, кейін F1 командасынан CART-қа ауысты, Прост 1993 жылы чемпиондық атақты жеңіп, кейін зейнеткерлікке шықты, ал Сена 1994 жылы Сан-Марино Гран-присінде қаза тапты.