Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотланд математигі және физигі (1766–1832)
Scottish mathematician and physicist (1766–1832)
Сэр Джон Лесли, FRSE KH (10 сәуір 1766 – 3 қараша 1832) – шотланд математигі және физигі, ең алдымен жылу туралы зерттеулерімен танымал. Лесли 1802 жылы капиллярлық әрекеттің алғашқы қазіргі заманғы сипаттамасын берді және 1810 жылы ауа сорғышын пайдаланып суды мұздатты, бұл мұздың алғашқы жасанды өндірісі болды. 1804 жылы ол қайнаған суға толы текше ыдыс арқылы сәулелі жылумен тәжірибе жасады. Текшенің бір жағы жоғары жылтыратылған металдан, екі жағы күңгірт металдан (мыс) және бір жағы қара боялған. Ол сәулеленудің қара жағынан ең жоғары, ал жылтыратылған жағынан өте аз екенін көрсетті. Бұл құрал Лесли текшесі деп аталады.
Sir John Leslie, FRSE KH (10 April 1766 – 3 November 1832) was a Scottish mathematician and physicist best remembered for his research into heat. Leslie gave the first modern account of capillary action in 1802 and froze water using an air pump in 1810, the first artificial production of ice. In 1804, he experimented with radiant heat using a cubical vessel filled with boiling water. One side of the cube is composed of highly polished metal, two of dull metal (copper) and one side painted black. He showed that radiation was greatest from the black side and negligible from the polished side. The apparatus is known as a Leslie cube.
Ерте өмір
Лесли Роберт Леслидің, ағаш шебері және жиһаз жасаушының, және оның әйелі Энн Карстерстің Файф қаласындағы Ларгода туған ұлы еді. Ол алғашқы білімін сол жерде және Левенде алды. Он үш жасында, математика және физика ғылымдарына қабілетті екенін ертерек байқаған достарының ынталандыруымен, ол Сент-Эндрюс университетіне түсті. 1784 жылы оқуын аяқтағаннан кейін, ол Эдинбург университетінде дінтануды номиналды түрде оқыды, бірақ басқа да ғылыми атақтар алған жоқ. 1788–1789 жылдары ол Вирджиниядағы бір отбасыда жеке репетитор болып бір жылдан астам уақыт жұмыс істеді, ал 1791 жылдан 1792 жылдың соңына дейін Джозиа Веджвудтың отбасында Стаффордширдің Этрурия қаласында ұқсас қызмет атқарды. Бос уақытын тәжірибелік зерттеулерге және 1793 жылы тоғыз томдық түрінде жарық көрген Буффонның «Құстардың табиғи тарихы» атты еңбегін аударуға жұмсады, бұл оған ақша табуға көмектесті.
Leslie was born the son of Robert Leslie, a joiner and cabinetmaker, and his wife Anne Carstairs, in Largo in Fife. He received his early education there and at Leven. In his thirteenth year, encouraged by friends who had even then remarked his aptitude for mathematical and physical science, he entered the University of St Andrews. On the completion of his course in 1784, he nominally studied divinity at the University of Edinburgh but gained no further degrees. From 1788–1789 he spent rather more than a year as a private tutor in a Virginian family, and from 1791 till the close of 1792 he held a similar appointment at Etruria, Staffordshire, with the family of Josiah Wedgwood, employing his spare time in experimental research and in preparing a translation of Buffon's Natural History of Birds, which was published in nine volumes in 1793, which brought him money.
Орта жастары
Келесі он екі жыл бойы (көбінесе Лондон немесе Ларгода, сондай-ақ Еуропа құрлығына сирек сапарлар жасап) ол физикалық зерттеулерін жалғастырды, нәтижесінде ол Николсонның философиялық журналына көптеген мақалаларын ұсынды және 1804 жылы «Жылудың табиғаты мен қасиеттерін эксперименталдық зерттеу» атты еңбегі жарық көрді. Бұл еңбегі үшін ол Лондон Корольдік қоғамының Румфорд медалін алды. 1805 жылы шотланд университетіндегі кафедраға ие болуға бірнеше рет тырысқаннан кейін сәтсіздікке ұшырағаннан соң, Лесли Джон Плейфейрден кейін Эдинбургтегі математика кафедрасына сайланды, оған дінге қарсылық танытқан тарап күшті қарсылық көрсетті. Осы кафедрада қызмет еткен кезінде ол «Математика курсы» атты екі томдық еңбегін жариялады: біріншісі, «Геометрия элементтері, геометриялық талдау және жазық тригонометрия» 1809 жылы, ал екіншісі, «Иістік сызықтардың геометриясы» 1813 жылы жарық көрді; үшінші том, «Суреттік геометрия және қатты денелер теориясы» аяқталған жоқ. 1810 жылы жасанды мұз жасау процесін ойлап тапқандығы туралы ол 1813 жылы «Ауаның жылу мен ылғалға қатынасына байланысты эксперименттер мен құралдар туралы қысқаша есеп» жариялады. Ал 1818 жылы «Жоғары атмосферадан берілетін суықтың кейбір сезімдері туралы» мақаласы, осыны өлшеуге арналған құралмен (эфириоскоп) бірге, Эдинбург Корольдік қоғамының еңбектерінде жарияланды. 1807 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының мүшесі болды. Оны Джон Плейфейр, Томас Чарльз Хоуп және Джордж Данбар ұсынды.
For the next twelve years (passed chiefly in London or at Largo, with an occasional visit to the continent of Europe) he continued his physical studies, which resulted in numerous papers contributed by him to Nicholson's Philosophical Journal, and in the publication (1804) of the Experimental Inquiry into the Nature and Properties of Heat, a work which gained him the Rumford Medal of the Royal Society of London. In 1805, after having been rejected in several attempts to obtain a Chair at a Scottish university, Leslie was elected to succeed John Playfair in the chair of mathematics at Edinburgh, despite violent opposition on the part of a party who accused him of heresy. During his tenure of this chair he published two volumes of A Course of Mathematics the first, entitled Elements of Geometry, Geometrical Analysis and Plane Trigonometry, in 1809, and the second, Geometry of Curve Lines, in 1813; the third volume, on Descriptive Geometry and the Theory of Solids was never completed. With reference to his invention (in 1810) of a process of artificial ice making, he published in 1813 A Short Account of Experiments and Instruments depending on the relations of Air to Heat and Moisture; and in 1818 a paper by him, On certain impressions of cold transmitted from the higher atmosphere, with an instrument (the aethrioscope) adapted to measure them, appeared in the Transactions of the Royal Society of Edinburgh. In 1807 he became a member of the Royal Society of Edinburgh. His proposers were John Playfair, Thomas Charles Hope and George Dunbar.
Кейінгі жылдар
1819 жылы Джон Плейфэр қайтыс болғанда Лесли табиғи философия кафедрасына көтерілді және ол өмірінің соңына дейін оны басқарды. Ол 1820 жылы көбейту кестесі туралы "Арифметика философиясы" атты белгілі кітабын жариялады. 1823 жылы ол, негізінен студенттерінің пайдалануы үшін, ешқашан аяқталмаған "Табиғи философия элементтері" атты алғашқы томын шығарды. Леслидің физика ғылымына қосқан ең маңызды үлесі дифференциалдық термометрдің көмегімен жасалды, оның өнертабысы үшін граф Рамфордпен дауласты. Осы құралға түрлі тапқыр құрылғыларды бейімдеп, Лесли оны фотометрия, гигроскопия және кеңістіктің температурасымен байланысты көптеген зерттеулерде пайдаланды. 1820 жылы ол Франция институтының корреспондент-мүшесі болып сайланды, ол бағалаған жалғыз құрметті атақ болды, ал 1832 жылдың басында ол рыцарь атағына ие болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол 62-ші Квин-стритте, Эдинбургтің Жаңа қаласындағы кең грузин стиліндегі пәтерде тұрған. Лесли 1832 жылдың қараша айында (сол жылғы эпидемия кезінде) Файф округіндегі Ларгоның жанындағы Коутс деген шағын мүлкінде 66 жасында тифтен қайтыс болды. Лесли атеист болған.
When John Playfair died in 1819, Leslie was promoted to the more congenial chair of natural philosophy, which he held until his death. He published a famous book about multiplication table The Philosophy of Arithmetic in 1820. In 1823 he published, chiefly for the use of his class, the first volume of his never completed Elements of Natural Philosophy. Leslie's main contributions to physics were made by the help of the differential thermometer, an instrument whose invention was contested with him by Count Rumford. By adapting to this instrument various ingenious devices, Leslie was able to employ it in a great variety of investigations, connected especially with photometry, hygroscopy and the temperature of space. In 1820 he was elected a corresponding member of the Institute of France, the only distinction of the kind which he valued, and early in 1832 he was knighted. In his final years he is listed as living at 62 Queen Street, a large Georgian flat in Edinburgh's New Town. Leslie died of typhus in November 1832 (during the epidemic of that year) at Coates, a small property he had acquired near Largo in Fife, at the age of 66. Leslie was an atheist.
Отбасы
Джон Лесли үйленбеген және балалары болған жоқ. Оның жүрегі туысы – инженер-құрылысшы Джеймс Лесли, оның ағасы, Ларго қаласындағы сәулетші-құрылысшы Александр Леслидің ұлы. Оның шөбересі (Джеймстің ұлы) Александр Лесли болды.
John Leslie did not marry and had no children. His nephew was the civil engineer, James Leslie, son of his brother, Alexander Leslie, an architect builder in Largo. His great nephew (James's son) was Alexander Leslie.
Леслидің өмірбаяндары
Э. М. Хорсбург (1933). "Сэр Джон Леслидің еңбектері (1766–1832)". Математикалық жазбалар, 28, i–iv бб. doi:10.1017/S1757748900002279.
E. M. Horsburgh (1933). "The Works of Sir John Leslie (1766–1832)". Mathematical Notes, 28, pp i v. doi:10.1017/S1757748900002279.