Кіріспе

Халықтық клуб – халық және дәстүрлі музыкаға арналған тұрақты шара, белгілі бір орын немесе орынның бөлігі. Халықтық клубтар 1960-1970 жылдардағы Ұлыбритания мен Ирландияның қалалық құбылысы болды және британдық халық музыкасының екінші қайта жаңғыруына зор үлес қосты, сондай-ақ бүгін де сол жерлерде және басқа да елдерде өз қызметін жалғастыруда. Америкада американдық халық музыкасының қайта жаңғыруы аясында олар акустикалық музыкада ғана емес, кейіннен рок-н-роллға айналған топтардың мансабын бастауға да маңызды рөл атқарды.

Шығу тегі

Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Лондон мен Бирмингемдегі ағылшын халық биі және ән қоғамы дәстүрлі музыка орындалатын клубтар құруға тырысты. 1950 жылдардың ортасында Лондондағы Good Earth Club және Topic Club сияқты бірнеше жеке клубтар құрылды, олар халық әндеріне мүмкіндік берді, бірақ халықтық клубтар қозғалысы шамамен 1955 жылдан 1959 жылға дейін болған, қысқа ғұмырлы британдық скиффл қызығушылығынан үлкен серпін алды, бұл американдық халық, блюз және джаз музыкасының нұсқаларын ойнауға деген сұранысты тудырды, көбінесе түрлі акустикалық және импровизацияланған аспаптарда. Бұған, атасы айтқандай, Ewan MacColl бірлесіп құрған Round House, Wardour Street, Soho-дағы "Баллада мен блюз" клубы да кірді, бірақ клубтың алғашқы жылдарының күні мен мәні даулы. 1950 жылдардың ортасынан бастап осы клубтардың көпшілігі ағылшынның дәстүрлі халықтық материалдарын орындауға көшті, бұл американдық поп және рок-н-ролл музыкасының өсуіне реакция болды. "Баллада мен блюз" клубы "Әншілер клубы" болып өзгерді және 1961 жылы Холборндағы Принцесса Луиза пабына көшті, бұл ретте ағылшынның дәстүрлі музыкасына және өз мәдениетінің әндерін орындауға баса назар аударылды, мысалы, ағылшын әншілері американдықтарды еліктеуден және керісінше аутентикалық акустикалық аспаптар мен сүйемелдеу стильдерін пайдаланудан аулақ болуы керек. Бұл музыканың таза және дәстүрлі формасын ұстанатын қатаң "саясатты клубтардың" құрылуына әкелді. Бұл жылдам өсіп келе жатқан қозғалыстың моделі болды және көп ұзамай Ұлыбританияның әрбір ірі қаласында өзінің халықтық клубы болды. 1960 жылдардың ортасына қарай Ұлыбританияда 300-ден астам клуб болды, олар дәстүрлі әндер мен күйлерді акустикалық түрде орындайтын артистерге маңызды мүмкіндіктер ұсынды, олардың кейбіреулері шағын, бірақ адал аудиторияға ойнап, өмір сүре алды. Шотландиялық халықтық клубтар ағылшын әріптестеріне қарағанда аз догматикалық болды және шотландиялық, ирландтық, ағылшын және американдық материалды араластыруды жалғастырды. Олар алғашқыда Дональд Хиггинс және Блэргоури Стюарттары сияқты дәстүрлі орындаушыларды, сондай-ақ ағылшын орындаушыларын және Робин Холл (1936-1998), Джимми Макгрегор (1930 ж.т.) және The Corries сияқты жаңа шотландиялық жаңғыртушыларды қабылдады. Ұлыбританиядағы ең ықпалды клубтардың бірі Лондондағы Les Cousins, Bunjies және The Troubadour, сондай-ақ Англияның Батыс өңіріндегі Бристоль трубадуры болды. Шотландияда Абердинде, Эдинбургте (Эдинбург халықтық клубы) және Глазгода белгілі клубтар болды.

Табиғат

Атауы берілген орынды білдіргенімен, көптеген клубтар апта сайын мейрамхананың артқы немесе жоғарғы қабатындағы тұрақты жиналыстар болатын. Бұл клубтар көбінесе қалалық құбылыс еді және мүшелерінің көпшілігі урбанизацияланған орта тапқа жатқан сияқты, алайда олардың назар аударған тақырыбы көбінесе ауылдық (және аздаған дәрежеде өнеркәсіптік) жұмысшы табының өмірі болды. Клубтар өнер орындауларының әуесқойлық сипатымен белгілі болды, көбінесе жергілікті «әуесқойлар» қатысып, тіпті бір-екі ән орындайтын мүшелерге баса назар берілетін. Олардың арасында әдетте талантты жергілікті орындаушылардан құралған «тұрғындары» да болды, олар үнемі әндерден тұратын қысқа жиынтықтар орындайтын. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында, әсіресе Батыс аймағында, Таунтон, Халбертон, Оттери Сент-Мэри, Эксетер, Барнстейпл, Труро, Пэдстоу сияқты жерлерде тұрақты апталық жиналыстармен жергілікті фольклорлық клубтардың жаңадан өркендеуі байқалды. Сирил Тауни сияқты жаңа жергілікті орындаушылар «Come all Ye» кештерінде жергілікті әншілермен бірге үнемі өнер көрсетті. Олардың көптегені кейіннен өзінің жетекші орындаушылары ретінде танылды, соның ішінде А. Л. Ллойд, Мартин Карти және Ширли Коллинз клубтарды айналып саяхаттауға және ірі студиялық әртістерге айналуға мүмкіндік алды. Келесі буын орындаушылары фольк-клуб айналымын өте табысты мансапты құру үшін пайдаланды, олардың ішінде Билли Коннолли, Джаспер Каротт, Иан Дюри және Барбара Диксон бар.

Кейінгі жылдар

Музыкалық және әлеуметтік үрдістердің өзгеруіне байланысты клубтардың саны 1980-ші жылдары азая бастады. Лондонның Грек көшесіндегі Les Cousins, Джон Ренборн жиі ойнаған жерде, және Кембридж циркіндегі The Scots Hoose екеуі де құлдырады. The Singers Club (George IV, Линкольн қонақүйі) 1993 жылы жабылды. 1990-шы жылдардың ортасында халық музыкасына қызығушылықтың қайта жандануымен төмендеу тоқтады, қазір Ұлыбританияда 160-тан астам халықтық клуб бар, олардың көптегені 1950-ші жылдарға дейін тамыр тартады. Олардың ішінде Ньюкаслдағы The Bridge Folk Club (бұрынғы Folk Song and Ballad клубы) өзінің бастапқы орнында әлі де жұмыс істеп тұрған ең көне клуб екенін мәлімдейді (1953 жылдан бері). Эдинбургте Sandy Bell клубы Forest Hill-де 1960-шы жылдардың соңынан бері ашық. Лондонда Боб Дилан, Пол Саймон, Сэнди Денни және Мартин Карти өнер көрсеткен Earl's Court-тағы Troubadour клубы 1990-шы жылдары поэзия клубына айналды, бірақ қазір қайтадан халық музыкасы клубы болып табылады. Сақталған халық музыкасы клубтарының сипаты да өзгерді, көптеген ірі клубтар үн күшейткіш жүйелерді (PA systems) пайдаланады, бұл электрлі аспаптарды қолдануға мүмкіндік берді, бірақ барабандар мен толық электрлі топтар әлі де сирек кездеседі. Музыкалық репертуар көбінесе американдық халық музыкасы, блюз, британдық фолк-рок және әлемдік музыканы, сондай-ақ дәстүрлі британдық халық музыкасын қамтиды. 2000 жылдан бастап BBC Radio 2 Folk Awards жүлдесінде "үздік халық музыкасы клубы" номинациясы бар. 2002 жылдан бастап, жергілікті билік органдарынан музыканы көпшілік алдында орындау үшін "көпшілік ойын-сауық лицензиясы" алу қажет болды. Лицензияны жаңа іс-шаралар үшін қайтадан алу қажеттігінен құтылу үшін, кейбір халық музыкасы клубтары "Жеке мүшелер клубы" құруды жөн көрді. Бұл үшін, тыңдаушылардың клубқа кем дегенде 24 сағат бұрын тіркелуі керек еді, ал орындау күні тіркелуге рұқсат етілмейді. Келесі жылдары лицензиялау заңдары өзгерді. Мысалы, 2012 жылғы "Тікелей музыка туралы" заңға енгізілген өзгерістердің нәтижесінде, лицензиясы бар жайларда тікелей музыка ойнату, сағат 08:00 мен 23:00 аралығында 200 адамға дейінгі аудитория алдында лицензиялауға жатпайтын қызмет болып саналады.

Ирландиялық клубтар

Ирландиялық дәстүрлі музыканың қайта жаңғыруы 20 ғасырдың басында болды, оған феiseanna, céilís және ұйымдастырылған музыка жарыстары кірді. Би мен ән айту белгілі орындарда, жергілікті және көшпелі музыканттармен бірге орындалды. Ирландиялық ән салудың дәстүрлі түрі – sean nós ("ескі стильде") әлі де кездесті, негізінен ирланд тіліндегі өте поэтикалық әндер үшін. Діңбасылар мен үкімет тарапынан қысым көрсетілді, олар өздерінің қызметін қысқартуға мәжбүр болды. 1940 жылдары өсіп-өнуінің төмендеуінен кейін, бір топ флейташылар халық дәстүрін қайта жаңғыртуға тырысты. Ирландияның алғашқы ұлттық дәстүрлі музыка фестивалі 1951 жылы Муллингарда өтті. Сол жылы Comhaltas Ceoltóirí Éireann құрылды, ол Ирландияның музыкасын, әнін және биін насихаттауға арналған. Сондай-ақ, келесі жылдары Ұлыбритания мен АҚШ-та болып жатқан фольклорлық қайта өрлеуге қызығушылық артты, және АҚШ-та The Clancy Brothers табысқа жетті. Алпысыншы жылдардың басында Дублинде және басқа да ирланд қалаларында халықтық клубтар пайда болды, оларға Abbey Tavern Singers, The Dubliners, The Johnstons, The Pattersons, Tír na nÓg және Sweeney's Men сияқты музыканттар жиі қатысатын болды. Дублиндегі алғашқы фольк-клуб – Пирс Макколл басқаратын Моулсворт көшесіндегі Coffee Kitchen болды, онда Джонни Мойнхан Джо Долан мен Энди Ирвинмен кездесіп, Sweeney's Men тобын құрды. Джонни сондай-ақ Каннингэм-роудтағы Neptune Folk Club-та ойнады, онда ол теңізшілер әндерін Ирландияның фольклорлық сахнасына енгізді. "The Auld Triangle" Emmet Spiceland тобының сүйікті фольклор клубы болды. Сәрсенбі күндері Капел көшесіндегі Slattery's-тегі дәстүрлі халық клубында Press Gang, Al O'Donnell, Frank Harte және басқалар өнер көрсетті. Garland тобы Дублин фольклорлық айналымында адал жанкүйерлерге ие болды және жиырма бес жыл бойы топ ретінде ән айтуды жалғастырды. Олар негізінен Дублиннің The Coffee Kitchen, The Universal, The Swamp in Inchicore және The Neptune Folk Club сияқты клубтарында ойнады. Garland ақырында Блессингтон қонақ үйіндегі (Blue Gardenia деп те аталады) халық клубын басқарды. Олардың қонақтарында Джонни Мойнхан, Pumpkinhead және Тони МакМахон болды. Келесі онжылдықта The Barleycorn, Dublin City Ramblers, Planxty және Clannad сияқты топтар халық сахнасында танымал болды. Шей Хили ұсынған Дублин халық сахнасы туралы апта сайынғы радио бағдарлама болды. Алайда, 1980 жылдан кейін халықтық клубтардың саны азайды, сонымен бірге паб сессияларының танымалдылығы артты. Сонымен қатар, 1950 жылдан бастап Ұлыбританияда негізінен ирланд иммигранттарының ұрпақтары үшін ирланд мәдени орталықтары жұмыс істейді. Әдетте жұма және сенбі күндері бұл орталықтар атаулары бойынша ғана емес, халықтық клубтар болып табылады. Олар қарапайым фольклорлық клубтардың қолынан келмейтін ірі ирландтық топтарды шақыра алды.

Америка клубтары

Нью-Йорктің Гринвич-Виллиджі 60-шы жылдары фольклорлық клубтардың ең танымал орталығы болды. Кейбір музыка Вашингтон сквері саябағында бейресми түрде орындалса, The Bitter End және Gerde's Folk City сияқты бірқатар клубтар бастапқыда «халық музыкасы» деп аталатын музыканың дамуында маңызды рөл атқарды, бірақ акустикалық музыканттардың көбірек өзіндік туындыларын орындауымен бұл «автор-әндерші» музыкасына айналды. The Lovin' Spoonful – фольклорлық ортада бастаған поп-топтың бір мысалы. Бостонның ең танымал клубы – 47-клуб, мұнда Джоан Баез өнер жолын бастады. Кейін бұл Passim's клубына айналды. (70-ші жылдардың көп бөлігінде жергілікті WCAS (AM) станциясы осы клубтан «Passim's-тен тікелей эфирде» деген тікелей хабар таратып тұрды; бүгінде клуб Club Passim деп аталады). Түрік басы және Тастағы қылыш (Чарльз көшесінде) және кейінірек Кембридждегі Idler сияқты танымал емес клубтар да «Бостон халық сахнасы» деп аталатын ортаның қалыптасуына көмектесті. Билл Стейнс және Крис Смитер сияқты көпке танылмаған, бірақ әлі де белсенді музыканттар да осы ортада өркендеді. Филадельфияда екі алкогольсіз клуб болды: Мэнни Рубиннің кішкентай Second Fret (The New Lost City Ramblers, Ian and Sylvia, Lightnin' Hopkins) және Брин-Маур қаласының шетіндегі Жаннет Кэмпбелдің The Main Point клубы, мұнда Джони Митчелл, Янис Ян, Фил Окс және Брюс Спрингстин сияқты жаңа таланттар өнер көрсететін. Калифорнияда Сан-Францискодағы маңызды клубтардың бірі – hungry i, ал Лос-Анджелесте The Troubadour және McCabe's Guitar Shop болды. The Freight and Salvage 1968 жылдан бері жұмыс істеп келеді. Нью-Йорктің Саратога-Спрингс қаласындағы Caffè Lena 1960 жылы ашылған ең көне халықтық кофехана деп саналады. Eighth Step Coffee House бастапқыда Олбаниде, Нью-Йоркте, ал қазір Шенеқтадиде орналасқан, ол 1967 жылы құрылды. Халық музыкасының өркендеуі оның рокқа ұласуына жол берді, көптеген клубтарды жабылуға немесе электрлі музыкаға көшуге мәжбүр етті, бірақ соңғы жылдары бірқатар орындар фольклорлық клубтардың қызметінің кем дегенде бір бөлігін сақтай отырып, акустикалық музыканы (әдетте өзіндік туындыларын) ұсынып келеді. Дегенмен, осы дамудың бастауында тұрған дәстүрлі музыканы көбінесе жергілікті халықтық қоғамдар ұсынады, мысалы, Calliope: Pittsburgh Folk Music Society, Athens Folk Music and Dance Society және т.б.