Луис Сепульведа: Шыландық жазушының өмірі мен қызметі
Luis Sepúlveda
Луис Сепульведа: чилийлік жазушы, журналист, Пиночет режиміне қарсы күрескен. «Махаббат романдары оқитын қарт» авторы. Өмірбаяны, туған жылы мен шығармалары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чили жазушысы (1949–2020)
Чилилік велошабанды
АҚШ саясаткері
Chilean writer (1949–2020)
the Chilean cyclist
the U. S. politician
Луис Сепульведа Кальфукура (4 қазан 1949 – 16 сәуір 2020) – чилилік жазушы және журналист. Коммунистік белсенді, Аугусто Пиночет режиміне қарсы күрескен ол 1970-ші жылдары әскери диктатура кезінде тұтқындалып, азапталған. Сепульведа өлең кітаптары мен әңгімелердің авторы; испан тілінен өзге, ағылшын, француз және итальян тілдерін де білген. 1980-ші жылдардың соңында «Махаббат оқиғаларын оқыған қарт адам» атты алғашқы романы үшін сыншылардың жоғары бағасын алды.
Luis Sepúlveda Calfucura (; October 4, 1949 – April 16, 2020) was a Chilean writer and journalist. A communist militant and fervent opponent of Augusto Pinochet's regime, he was imprisoned and tortured by the military dictatorship during the 1970s. Sepúlveda was author of poetry books and short stories; in addition to Spanish, his mother tongue, he also spoke English, French and Italian. In the late 1980s, he earned critical acclaim for his first novel, El viejo que leía novelas de amor (The Old Man Who Read Love Stories).
Өмірбаян
Луис Сепульведа 1949 жылы Чилидің Лимари провинциясының Овалле қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Хосе Сепульведа Чили коммунистік партиясының белсенді мүшесі, ал анасы Ирма Кальфукура мапуче ұрпағынан шыққан медбике болған. Сантьягодағы орта мектептен кейін Чили ұлттық университетінде театр өндірісін оқыды. Луис Сепульведа саяси белсенділікпен алдымен студенттік қозғалыстың жетекшісі ретінде, сондай-ақ Сальвадор Альенде әкімшілігінің мәдени істер бөлімінде қызмет етті, онда ол жалпы жұртшылық үшін классиканың арзан басылымдарын басқарды. Сонымен қатар, ол Чили үкіметі мен компаниялар арасындағы делдал ретінде қызмет атқарды. 1973 жылғы Чилиде төңкерістен кейін генерал Аугусто Пиночет билікке келді, ол екі жарым жылға түрмеде отырды, содан кейін "Амнести Интернешнл" халықаралық ұйымының Германиядағы филиалының күшімен шартты түрде босатылды және үй қамауында ұсталды. Ол қашып құтылып, бір жылға жуық жер астына қашып жүрді. Ол Вальпараисодағы Француз Альянсының басшысы болған досының көмегімен драмалық топ құрды, ол қарсылықтың алғашқы мәдени орталығы болды. Ол қайтадан тұтқындалып, мемлекетке қарсы қызмет және бүлік жасау үшін өмір бойына бас бостандығынан айырылды (кейін ол жиырма сегіз жылға қысқартылды). Халықаралық Амнистияның неміс бөлімі тағы да араласты және оның түрме жазасы сегіз жылға сүргінге ауыстырылды, ал 1977 жылы ол Чилиден Швецияға ұшып кетті, онда ол испан әдебиетін оқытады деп жоспарланған. Буэнос-Айрестегі алғашқы аялдамадан қашып, Уругвайға кіруге қол жеткізді. Аргентина мен Уругвайдағы саяси жағдай өзінің туған еліндегіге ұқсас болғандықтан, Сепульведа Бразилиядағы Сан-Паулуға, содан кейін Парагвайға барды. Жергілікті режимге байланысты ол тағы да кетуі керек болды және ақырында Эквадордағы Кито қаласында досы Хорхе Энрике Адумның қонағы болып қоныс аударды. Ол Альянс Франсуа театрын басқарды, театр труппасын құрды және ЮНЕСКО экспедициясына шуар халқына отарлаудың әсерін бағалауға қатысты. Экспедиция барысында ол жеті ай бойы шуарлардың өмірін бөлісті және Латын Америкасын көп мәдени және көп тілді құрлық ретінде түсінуге келді, онда оған үйретілген марксизм қоршаған табиғи ортаға тәуелді ауылдық халыққа қолданылмайды. Ол жергілікті халықтардың ұйымдарымен тығыз байланыста жұмыс істеді және Анд тауларында орналасқан Имбабура шаруалар федерациясы үшін сауаттылықты оқытудың алғашқы жоспарын жасады. 1979 жылы Никарагуада соғысып жатқан Симон Боливар халықаралық бригадасына қосылды және революция жеңісінен кейін ол журналист ретінде жұмыс істей бастады және бір жылдан кейін Еуропаға кетті. Ол неміс әдебиетін (тілін түрмеде үйренген) әсіресе Новалис және Фридрих Холдерлин сияқты романтиктерге деген құрметіне байланысты Германияның Гамбург қаласына барып, онда журналист ретінде жұмыс істеді, Латын Америкасы және Африка бойынша кеңінен саяхаттады. 1982 жылы ол Гринписпен байланысқа келіп, 1987 жылға дейін олардың бір кемесінде экипаж мүшесі болып жұмыс істеді. Кейіннен ол ұйымның түрлі филиалдарының координаторы болды. Оның экологиялық белсенділігі Гринпистен кеткеннен кейін де жалғасты. Мысалы, ол өзінің сүйікті Патагониядағы қоршаған ортаны қорғау үшін күшті жақтаушы болды, оның ең танымал шығармаларының тақырыбы. 1988 жылы ол "Un viejo que leía novelas de amor" романы үшін Тигр Хуан сыйлығын жеңіп алды, ал 2009 жылы "La sombra de lo que fuimos" романы үшін "Primavera de Novela" сыйлығын жеңіп алды. Ол роман, балалар кітаптары мен саяхат нұсқаулықтарын жазды. Ол сондай-ақ кино сценарист және режиссер болды. 2020 жылдың 1 наурызында Португалиядағы конференциядан оралғаннан кейін, ол Испанияның Астурия аймағында COVID-19 жұқтырған алғашқы адам болып расталды. 11 наурыз күні Сепульведаның ауыр халде екені, Овьедо ауруханасында бірнеше мүшелерінің істен шығуынан ауруға шалдыққандықтан, дем алу аппаратының көмегімен комаға түскені туралы хабарланды. Ол 16 сәуірде вирустан қайтыс болды.
Luis Sepúlveda was born in Ovalle, Limarí Province, Chile in 1949. His father, José Sepúlveda, was a militant of the Chilean Communist Party; and his mother, Irma Calfucura, was a nurse of Mapuche descent. After High School in Santiago, he studied theatre production at the National University of Chile. Luis Sepúlveda was politically active first as a leader of the student movement and in the Salvador Allende administration in the department of cultural affairs where he was in charge of a series of cheap editions of classics for the general public. He also acted as a mediator between the government and Chilean companies. After the Chilean coup of 1973 which brought to power General Augusto Pinochet he was jailed for two and a half years and then obtained a conditional release through the efforts of the German branch of Amnesty International and was kept under house arrest. He managed to escape and went underground for nearly a year. With the help of a friend who was head of the Alliance française in Valparaíso he set up a drama group that became the first cultural focus of resistance. He was rearrested and given a life sentence (later reduced to twenty eight years) for treason and subversion. The German section of Amnesty International intervened again and his prison sentence was commuted to eight years of exile, and in 1977 he left Chile to fly to Sweden where he was supposed to teach Spanish literature. At the first stopover in Buenos Aires he escaped and managed to enter Uruguay. Because the political situations in both Argentina and Uruguay were similar to those in his home country, Sepúlveda went to São Paulo in Brazil and then to Paraguay. He had to leave again because of the local regime and finally settled in Quito in Ecuador guest of his friend Jorge Enrique Adoum. He directed the Alliance Française theatre, founded a theatrical company and took part in a UNESCO expedition to assess the impact of colonization on the Shuar people. During the expedition he shared the life of the Shuars for seven months and came to an understanding of Latin America as a multicultural and multilingual continent where the Marxism he was taught was not applicable to a rural population that was dependent on its surrounding natural environment. He worked in close contact with organizations of the Indigenous people and drafted the first literacy teaching plan for the Imbabura peasants' federation, in the Andes. In 1979, he joined the Simón Bolívar International Brigade which was fighting in Nicaragua and after the victory of the revolution he started working as a journalist and one year later he left for Europe. He went to Hamburg in Germany because of his admiration of German literature (he learned the language in prison) especially the romantics such as Novalis and Friedrich Hölderlin and worked there as journalist traveling widely in Latin America and Africa. In 1982, he came in contact with Greenpeace and worked until 1987 as a crew member on one of their ships. He later acted as coordinator between various branches of the organization. His environmental activism then continued after he left Greenpeace. For example, he was a strong advocate for environmental protection in his beloved Patagonia, the subject of some of his most popular works. In 1988 he won the Tigre Juan Award for his novel Un viejo que leía novelas de amor, and in 2009 he won the Premio Primavera de Novela for his novel La sombra de lo que fuimos. He wrote novels, children's books, and travel guides. He was also a film writer and director. On March 1, 2020, after returning from a conference in Portugal, he was confirmed as the first man in the Asturias region of Spain to be infected by COVID 19. By March 11, it was reported that Sepúlveda was in critical condition, that he was in an induced coma with assisted breathing due to multiple organ failure in an Oviedo hospital. He died on April 16 due to the virus.
Сыни қабылдау
Сепульведаның еңбегі Латын Америкасындағы қоршаған орта мәселелерінің талқылануына қосқан үлесі үшін ерекше назар қадаған. Лаура Барбас Роден "Махаббат әңгімелерін оқыған қарт адам" романы қоршаған ортаға зиян келтіретін неоколониалдық жаңарту жобаларын сынап көрсетеді. Скотт М. ДеВриз "Махаббат әңгімелерін оқыған қарт адам" романындағы бірнеше эпизодтар испандық американдық "selva" романының перспективасынан экологиялық идеологияны көрсетеді деп санайды. Джонатан Титтлер "Махаббат әңгімелерін оқыған қарт адам" романының экологиялық этикасы мен повестік құрылымын Марио Варгас Льосаның "Әңгімеші" романымен салыстырады. Хуан Габриэль Арайя Грандон Сепульведаның 1994 жылғы "Мундо дель фин дель мундо" ("Әлемнің соңындағы әлем") романын экологиялық тұрғыдан маңызды туынды деп сипаттайды, ол қоршаған ортаны қорғау және пайдалану күштері арасындағы негізгі қайшылықты талқылайтын сындық дискурсқа негізделген. Адриан Тейлор Кейн "Махаббат әңгімелерін оқыған қарт адам" және "Әлемнің соңындағы әлем" романдары Доминго Фаустино Сармиентоның 1845 жылғы "Цивилизация және варварлық" трактатында ұсынылған қазіргі заманның еуроцентристік түсінігін жоққа шығарады, Сармиентоның өркениет және варварлық тұжырымын ирониямен кері қайтарады.
Sepúlveda's work has received particular attention for its contributions to discussions of environmental issues in Latin America. Laura Barbas Rhoden contends that The Old Man Who Read Love Stories critiques environmentally destructive neocolonial modernization schemes. Scott M. DeVries asserts that several moments in The Old Man Who Read Love Stories "articulate an environmentalist ideology from the perspective of the Spanish American novela de la selva." Jonathan Tittler compares the environmental ethics and narrative structure of The Old Man Who Read Love Stories with Mario Vargas Llosa's The Storyteller. Juan Gabriel Araya Grandón describes Sepúlveda's 1994 novel Mundo del fin del mundo (World at the End of the World) as an eco narrative based on a critical discourse that addresses the fundamental tension between environmentalist and extractivist forces. Adrian Taylor Kane argues that The Old Man Who Read Love Stories and World at the End of the World undermine the Eurocentric notion of modernity proffered by Domingo Faustino Sarmiento in his 1845 treatise Civilización y barbarie o vida de Juan Facundo Quiroga by ironically inverting Sarmiento’s concept of civilization and barbarism.