Кіріспе

III Сезострис

Сезострис – ежелгі Египеттің аңызға толы патшасы, Геродоттың мәлімдемесіне сәйкес, ол Еуропаның бір бөлігіне әскери жорықтар ұйымдастырған. Сезострис туралы әңгімелер, әлдебір Сенусрет I, Сенусрет III және мүмкін басқа да Перғауындар, мысалы Шошенк I-нің өміріне негізделген болуы мүмкін. Сезостристің есімі кейбір дереккөздерде Сезосис немесе Сезонхозис деп те аталады.

Геродоттың жазғандары

Геродоттың "Тарих" кітабында Мысыр дін қызметкерлерінің айтуынша, Сесострис перғауын туралы әңгіме келтіріледі. Ол солтүстікке қарай Кіші Азияға дейін әскерін жетектеп, батысқа қарай жорық жасап, Еуропаға өткенге дейін скифтер мен фракийлерді (қазіргі Румыния және Болгария аумағында болуы мүмкін) жеңген. Содан кейін Сесострис үйіне қайтып, Колхидадағы Фазис өзенінде отарлаушыларды қалдырып кеткен. Геродот оқырманға осы әңгіменің көп бөлігі Мысыр дін қызметкерлері арқылы екінші қолдан жеткенін ескерткен, сонымен қатар колхиандықтардың Мысыр отарлаушыларының ұрпақтары саналатынын атап өткен. Геродот сондай-ақ Сесострис қарсылық көрмеген әскерді жеңген кезде, олардың астанасында әскердің әйелдерше соғысқандығын көрсететін белгілі бір нысанды тіккенін айтады. Плиний Ескі де Сесострис туралы айтады, оны Колхиданың алтынға бай патшасы Саулак жеңгенін мәлімдейді. Геродот Сесостристі соқыр патша Феронның әкесі деп сипаттайды, ол әкесінен гөрі соғысқа бейім емес еді. Профессор Алан Ллойдтың сөзіне сәйкес, Геродоттың баянының негізгі бөлігі – Сесостристі патшалықтың үлгісі ретінде көрсететін Мысыр дәстүрі. Бұл әрине тарихи элементтерді қамтиды, бірақ ол халық аңыздарымен, ұлтшылдық насихатпен және гректердің көзқарастарымен толықтырылып, бұрмаланған.

Диодор Сицилийлік

Диодор Сицилий (оны Сезозис деп атайды) және Страбонның мәлімдемесінше, ол бүкіл әлемді, тіпті Скифия мен Эфиопияны бағындырды, Мысырды әкімшілік аймақтарға немесе номдарға бөлді, ұлы заң шығарушы болды және Мысырға касталық жүйені және Серапис құлшылығын енгізді. Диодор сондай-ақ: "Осы патша туралы грек жазушылары ғана емес, тіпті мысырлықтардың арасында да оны мақтап ән салатын дін қызметкерлері мен ақындардың әңгімелерінде де қайшылықтар бар" (1.53) деп жазды.

Қазіргі заманғы зерттеулер

Манетонның "Египет тарихы" еңбегінде "Сесострис" деп аталатын перғауын, XII династияның белгілі перғауыны Сенусрет III-нің орнын иеленген. Оның есімі қазір көбінесе Сенусрет/Сенвосрет/Сенвосри сөздерінің бұрмалануы деп есептеледі. Шындығында, ол Сенусрет III-ге негізделген деп саналады, сонымен қатар сол династияның басқа да аттас перғауындарының естеліктерімен қатар, Сети I және Рамсес II-нің естеліктері де қосылған болуы мүмкін. Бұл перғауын, Қарабел жотасының лувия жазуларымен және Таркаснава, Арзаванның Мира мемлекетінің патшасы салған Қарабел мүсінімен байланысты болуы мүмкін. XVIII және XIX династиялардың патшалары, Египет тарихындағы ең ұлы жаулап алушылардың бірі болған, олардың қалдырған жазбалары ескі династияларға қарағанда әлдеқайда анық, тіпті Эфиопияға дейін созылған. Семнадағы екінші шатқастың үстіндегі жеңіс стеласы, Геродоттың баяндаған Сесостристің стелаларын еске түсіреді: демек, Сесострис – осы перғауынның өте зорлатылған бейнесі болуы мүмкін. Сесострис туралы "Александр романсында" да айтылады, онда Александр "жаңа Сесострис, әлемнің билеушісі" деп сипатталады.