Кіріспе

Матвей Исаакұлы Блантер (1903 жылдың 10 ақпанында [ескі стиль бойынша 28 қаңтарда] дүниеге келген, 1990 жылдың 27 қыркүйегінде қайтыс болған) – совет композиторы, Кеңес Одағындағы халыққа кең таралған әндер мен кино музыкасының ең белгілі композиторларының бірі. Ол көптеген шығармалардың авторы, соның ішінде бүкіл әлемде әлі күнге дейін орындалатын "Катюша" (1938) әнін жазған. 1975 жылға дейін композиторлық қызметпен айналысып, екі мыңнан астам ән шығарды.

Балалық шағы мен білімі

Блантер, еврей шебердің ұлы, Ресей империясының Чернигов облысындағы Почеп қаласында дүниеге келді. Курск жоғары музыка училищесінде фортепиано және скрипканы оқыды. 1917-1919 жылдары Мәскеуде скрипка мен композицияны оқыды.

Мансап

Блантердің алғашқы әндері 1920 жылдары жазылған. Сол кезде ол жеңіл би және джаз музыкасын жазды, соның ішінде "Джон Грей" (1923) – үлкен сәттіге ие болған фокстрот. 1930 жылдары, кеңестік мәдениет идеологиялық тұрғыдан қатаң болған кезде, Блантер кеңестік үгіт әндерін жазуға көшті. Ол Кеңес Одағының "халық әнін" жасаушылардың бірі ретінде танылды. Блантердің 1930 жылдардағы кейбір әндері 1918–1921 жылдардағы Ресей Азамат соғысының Қызыл Армия әндерінің стилінде жазылған және соғыстың большевик батырларын мифологиялық бейнелеген. Олардың ең танымалдары – Николай Шхордың өмірінен алынған "Шхор әні" (1935) және командир Железняк туралы "Партизан Железняк" (1936). Бұл ән әскери марш ырғағын жоқтау балладасының элементтерімен үйлестіреді, Железняк командирінің шайқаста қаһармандықпен қаза табуын суреттейді (ән Железняк қабірінің даладағы жалғыз үйіндісі туралы шумақпен басталады және аяқталады). Сол кезеңдегі Блантердің тағы бір атақты әндері – "Жастық" (1937), "Қазіргі уақытта біздің жас, көркейіп келе жатқан елімізде бәрі жас" деген сөздермен қуанышпен шеру маршын орындады; Иосиф Сталинге арналған "Сталин – біздің жеңіс даңқымыз" (1937), және Ресейдегі әрбір футбол матчының басында орындалатын "Футбол маршы" (1938). 1938 жылы Блантер ақын Михаил Исаковскиймен ұзақ мерзімді ынтымақтастығын бастады. Олардың бірінші әні, Блантердің ең танымал туындысы болған "Катюша" әлемге әйгілі болды. Онда Блантер ерлік, көтеріңкі шайқас әнінің элементтерін және сүйіктісін сағынып жылайтын шаруа әнінің элементтерін біріктірді. Өзен жағасында тұрған жас Катюша, кеңестік шекарада қызмет ететін сүйіктісі туралы ән айтады (оны "даланың сұр бүркітімен" салыстырады). Әннің тақырыбы – жауынгер Отанды және халқын қорғайды, ал бойжеткені олардың махаббатын сақтайды. Ән қуанышқа толы, құнарлы, гүлденген жерді бейнелейді, бірақ сонымен бірге Отан қауіп-қатерде екенін сезіндіреді. "Катюша" екінші дүниежүзілік соғыс кезінде өз жерін жаудан қорғауға шабыттандырды. 1937 жылы "Правда" газеті мыңдаған совет қыздарын елдің алыс шығыс аймағында әскери қорғаныс құрылысына көмектесу үшін жұмыс істеуге шақырды. Блантерге осы бастаманы атап өту үшін өте танымал "Амур жағалауында" опереттасын жазу тапсырылды: премьерасы 1939 жылы Мәскеу опера театрында өтті, ал туынды Мәскеу радиосы арқылы таратылды және елдің опера компаниялары қабылдады. Блантер 1945 жылдың басында Қызыл Армиямен бірге Берлинге барды. Ол Сталиннің тапсырмасымен Берлиннің басып алынуы туралы симфония жазды. Алайда, Василий Чуйков Гитлердің өзін-өзі өлтіруінен кейін капитуляцияласу үшін Ханс Кребс басқаратын неміс делегациясымен кездескенде, Чуйков бірнеше әскери тілшілерге өзінің бас штабының мүшелері болып көрінуін ұсынды, келіссөздерде кәсіби және қауіпті көріну үшін. Бірақ Блантер сол кезде Чуйковпен делегация келген кезде кездесіп отырды және азаматтық киім кигендіктен Қызыл Армия офицері ретінде таныла алмады. Сондықтан Чуйков оны делегат бөлмеге кірер алдында шкафқа тығып тастады. Ол конференцияның көп бөлігін сол жерде өткізді, бірақ ауа жетіспеушілігінен есінен танып, шкафтан құлап түсті, делегаттар кетіп бара жатқанда Чуйковты ұялтып, немістерді таң қалдырды. Блантер соғыс жылдарында тағы бірнеше өте танымал әндер жазды. Оның 1945 жылғы "Жауы үйін өртеп тастады" әні, майданнан қайтып келген сарбаздың барлық отбасы мерт болғанын көруі туралы, билік оны тым пессимистік деп санап, орындалуына тыйым салғандықтан, дау тудырды; ол 1961 жылы алғаш рет орындалды. Блантердің соғыстан кейінгі әндері – "Көшпелі құстар ұшып барады" (1949), патриоттық совет әні, онда баяндаушы көшпелі құстардың ұшып кетуін бақылайды және Отаннан артық жақсы орын жоқ деп санайды, және бас-баритон Леонид Харитонов үшін жазылған "Қара көзді казак қызы" (Russian: Черноглазая казачка). 1983 жылы Блантер Совет жұртшылығының антисионистік комитетінің мүшесі болды, бұл комитет Совет Одағы антисионистік үгіт құралы ретінде құрылған. Ол 1990 жылы Мәскеуде қайтыс болды.

Халықтық мәдениеттегі сілтемелер

Айн Рэндтің 1936 жылы жазылған "Біз тіріміз" романында 1923-1925 жылдар аралығындағы Петроградтағы оқиғаларға арналған бөлімде "Джон Грейдің" үлкен сұранысқа ие болуы суреттелген. 1966 жылғы "Соңғы шайқас" романында Корнелиус Райан Блантердің соғыстың соңғы күндері мен нацистік үкіметтің құлауы кезінде Қызыл Армиямен бірге Берлинге барғанын айтады. 2004 жылғы "Құлау" фильмінде Блантердің шағын рөлі бар, оны Борис Шварцман сомдады. Фильмде ол нацистік генерал Ханс Кребспен кездесуге асығысқан Василий Чуйковтың кабинетіндегі шкафқа тығылып қалады.