Кіріспе

Жаңа Зеландияның субантарктикалық архипелагы

Антипода аралдары – Жаңа Зеландияның оңтүстігіндегі субантарктикалық суларда орналасқан, адам тұрмайтын жанартау аралдары. Архипелаг Стюарт аралынан/Ракиура аралынан оңтүстік-шығысқа қарай, ал Кемпбелл аралынан солтүстік-батысқа қарай жатыр. "Антипоус" (ἀντίπους) сөзі "қарсы аяқтар" деген мағынаны білдіретін көпше түр, ол "қарсы" (anti) және "аяқ" (πούς) сөздерінен құралған. Аралдар тобы бастапқыда "антиподаларға жақын" деген мағынаны білдіретін Пеноантиподалар деп аталды, себебі ол Лондонның антиподасына жақын орналасқан (шамамен 51,5° оңтүстік ендік, 180° батыс бойлық). Уақыт өте келе бұл атау Антипода деп қысқартылды. Аралдың нақты антиподасы Нормандиядағы Барфлер аймағында, Шербург-ан-Котентин қаласына жақын жерде орналасқан.

География

Стьюарт аралынан оңтүстік-шығысқа қарай орналасқан вулкандық Антипод аралдары. Олар негізгі аралдан (Антипод аралы) тұрады, оның ауданы , және шағын жағалау аралдары мен жартастармен қоршалған. Бұл аралдарға негізгі аралдың Солтүстік мүйісінің солтүстік-шығысында орналасқан, топтағы екінші үлкен Боллон аралы, және жақын маңдағы кішкентай Арчвей аралы; негізгі аралдың шығыс жағалауының ортасына жақын орналасқан Ливард аралы (ол төмен суда жартасты тақтамен байланысты); екі Желбарыс аралы, бір-бірінен бөлек орналасқан, олардың ең шығысы Кав-Пойнттан, негізгі аралдың батыс нүктесінен солтүстікке қарай орналасқан; және кішкентай Орд Лис аралы, негізгі аралдың солтүстік-батыс жағалауына жақын орналасқан. Көптеген кішкентай аралдар мен үймектер негізгі аралдың жағалауын қоршап тұр. Аралдар тік, және жағалауларының көп бөлігі жартастар мен жартасты рифтермен жабылған. Ең биік нүктесі – негізгі аралдың солтүстігіндегі Галлоуэй тауы, биіктігі , ол сондай-ақ топтың соңғы белсенді жанартауының бір бөлігін құрайды. Галлоуэйдің оңтүстік-батысында орналасқан Уотерхаус тауы да биіктігінен асып түседі. Негізгі аралдағы бірнеше нүктелер де , биіктігінен жоғары, сондай-ақ Боллон аралының ең биік нүктесі де. Басты аралдың оңтүстік жағалауында Релианс жотасы деп аталатын шыңдар тізбегі орналасқан. Негізгі аралдың шыңдарының беткейлерінен бірнеше кішкентай өзендер ағып жатыр, олардың ішіндегі ең үлкені – Дугалл ағымы, ол Уотерхаус тауының шығыс беткейлерінен солтүстік-шығысқа қарай ағып, Ливард аралына жақын шығыс жағалауына жетеді. Рингдоув ағымы Релианс жотасының солтүстік жағалауымен шығысқа қарай ағып, негізгі аралдың оңтүстік-шығысындағы үлкен, жартасты Рингдоув шығанасына жетеді. Тағы бір маңызды өзен Уотерхаус тауының солтүстік-батыс беткейлерінен оңтүстік-батысқа қарай ағып, Кав-Пойнт түбегінің оңтүстігіндегі Стак шығанасына жетеді, ал төртіншісі Галлоуэй тауының беткейлерінен солтүстікке қарай ағып, теңізге жетеді, Солтүстік мүйісінің батысына қарай, Риф Пойнтқа жақын.

Аралдар

Келесі кестеде Жаңа Зеландияның жер туралы ақпарат басқармасы бойынша аталатын аралдар тізімделген. Орналасқан жері Аумағы (га) Антипод аралы 2,014.8 Боллон аралы 52.6 Ливард аралы 12.5 Шығыс Виндвард аралы 8.5 Батыс Виндвард аралы 7.0 Арчвей аралы 6.3 Орде Лис аралшасы 1.8 Барлығы 2,103.7

Тарихқа дейінгі дәуір

Аралдарды еуропалықтар ашқанға дейін адамдардың келгендігін көрсететін археологиялық дәлелдер жоқ. 1886 жылы негізгі аралда жер бетінен 0,61 метр тереңдікте табылған, және Жаңа Зеландия Те Папа Тонгарева мұражайының қорында сақталған ерте полинезиялық керамика сынығы туралы мәліметтер расталмаған. Мұражай өз қорында мұндай сынықты таба алмады, ал мұражайдың коллекциялық құжаттарындағы бұл затқа жасалған алғашқы сілтеме полинезиялық ықпал туралы ешқандай мәлімет бермейді.

Бектеу

Аралдар тобын 1800 жылғы 25 наурызда "HMS Reliance" кемесінің капитаны Генри Уотерхаус көрген. Мэтью Флиндэрс – бірінші лейтенант, ал оның інісі Самуил кемеде мичман болды; Самуил аралдардың картасын жасады. Уотерхаус аралдарда теңіз түлкілерінің (тұнбалардың) бар екенін хабарлады. 1803 жылы Уотерхаустың қайын інісі Джордж Басс, Жаңа Оңтүстік Уэльс губернаторы Филипп Гидлиге, Жаңа Зеландияның оңтүстігін Дуски саундтан Отаго портына дейін бөлетін сызықтан басталатын балық аулау монополиясын беру үшін өтініш жасады. Бұл монополия оңтүстікке қарайғы барлық жерлер мен теңіздерді, соның ішінде Антипод аралдарын қамтуға тиіс болды, өйткені ол аталған аралдардың көптеген терілі теңіз түлкілерінің мекені екенін білген болса керек. Сол жылы Басс Сиднейден оңтүстікке қарай теңізге шықты және одан кейін оның жайлы ешкім естімеді, бірақ оның берген ақпараты 1805-1807 жылдары аралдарда теңіз түлкілерін аулаудың өркендеуіне әкелді. 1805 жылдың ақпан айында американдық "Favorite" және "Independence" кемелері аралдарға алғашқы теңіз түлкілерін аулаушылар тобын жеткізді. Олар аралдарда өткізген бір жыл ішінде шамамен 60 000 теңіз түлкісін өлтірді. Бір кезде сексен адам болды; американдық және британдық топтар арасында шайқас болды, ал 80 000-нан астам теріден тұратын бір жүк – Австралиядан тасымалданған ең ірі жүктердің бірі – Кантонда бір фунт стерлингке сатылды, бұл қазіргі шаралармен есептегенде миллиондаған долларға бағаланады. Сиднейдің көрнекті саудагерлері, Симеон Лорд, Генри Кэйбл және Джеймс Андервуд, сондай-ақ америкалықтар Дэниел Уитни және Оуэн Фолгер Смит осы саудамен айналысты. Стюарт аралын картаға түсіргенімді айтқан Уильям В. Стюарт және сақталған маори бас сүйектерін сатуды бастаған Уильям Таккер осы өркендеу кезінде қатысты. 1807 жылдан кейін теңіз түлкілерін аулау сирек болды және тасымал көлемі азайды, әрине, себебі жануарлардың көп бөлігі қырылып қалған еді.

Кеме апаттары

Көп ұзамай аралдарда мал өсіндіруге жасалған тағы бір әрекет те сәтсіз аяқталды (малдың өзі де). 1893 жылы "Спирит оф Даун" кемесі (16 адамнан тұратын экипажымен) негізгі аралдың жағалауында сүңгіп кеткенде, аман қалған он бір теңізші аралда үш шақтыдай кемеден құтылғандар ретінде өмір сүрді. Олар 87 күн бойы шикі қазқұстар, мидиялар мен тамырлармен күш алды. Аралдың екінші жағында кемеден құтылғандарға арналған жақсы жабдықталған қойма болған, бірақ аман қалғандардың осал күйі мен аралдың таулы ландшафты оларға қойманы іздеуге мүмкіндік бермеді. Аталған қойманы 1908 жылы Анкоридж шығанағында құлаған француздық барка "Президент Феликс Фоур" экипажы тауып пайдаланды. Олар құтқарылғанға дейін алпыс күн аралда қалды. Антипод аралдарындағы соңғы кеме апаты – 1999 жылғы маусымда Джерри Кларк пен Роджер Сэйлдің қазасына әкеп соққан "Тотороре" яхтасы болды.

Ядролық сынақтардың ұсыныстары

1955 жылы британ үкіметі жаңа термоядролық құрылғыларын сынау үшін халық қоныстанған аймақтардан шалқап жатқан үлкен алаң іздеді. Оңтүстік Тынық мұхиты мен Оңтүстік мұхиттардағы түрлі аралдар, сондай-ақ Антарктика да қарастырылды. Адмиралтейство Антипода аралдарын ұсынды.

Флора мен фауна

Аралдардың флорасы егжей-тегжейлі сипатталған, оның ішінде алып өсімдіктер де бар. Аралдарда көптеген құс түрлері мекендейді, соның ішінде эндемикалық Антиподтар снайпы, Антиподтар қанаты, Рейшек қанаты, сондай-ақ бірнеше альбатростар, петрелдер және пингвиндер, оның ішінде тік шоқты пингвиннің жартысы осы аралдарда қоныстанады. Жылқы тұнбалардың бастапқы популяциясы аймақтық деңгейде жойылған немесе өте қауіпті жағдайда деп есептеледі, ал "Жоғары жатқан тұнбалар" Антипод және Маккуори аралдарында табылған, ғалымдар оларды қалың терісі бар жеке түр деп санайды, бірақ бұл тұнбалардың генетикалық ерекшеліктері әлі анықталған жоқ.

Құстардың маңызды аймағы

Антиподалар тобы бірнеше теңіз құсының көбею орны ретінде маңыздылығы себепті BirdLife International ұйымы тарапынан Маңызды құс аймағы (IBA) ретінде танылды. Бұл теңіз құстары – оңтүстік тасшабақ пингвині, тік шоқылы пингвин, антипода альбатросы, қара қабақты альбатрос, ақ жамылғылы альбатрос және ақ бас альбатросы, сондай-ақ солтүстік алып петель, сұр петель және ақ иегі петель.

Қорғау

Көптеген басқа аралдардағыдай, әкелінген кеміргіштер жергілікті фаунаға зиян келтіріп, проблема тудырды. 2012 жылы Жаңа Зеландия үкіметінің "Жыртқышсыз 2050" жобасының аясында "Миллион долларлық тышқан" науқаны басталып, жою бағдарламасына қаражат жинау мақсатында болды. 2016 жылдың қысында Табиғатты қорғау департаменті үш тікұшақтан барлығы 65 тонна жем тастады және қалған кеміргіштерді іздеу үшін оқытылған иттерді пайдаланды, нәтижесінде Антипод аралындағы шамамен 200 000 тышқан жойылды. Аралдар тобы Моутере Махуе / Антипод аралдары теңіз қорығымен қоршалған.