Кіріспе

Британ армиясының дивизиясы – 38-ші (Уэльстік) дивизиясы (бастапқыда 43-ші дивизия, кейіннен 38-ші (Уэльстік) жаяу әскер дивизиясы, содан кейін 38-ші жаяу әскер (резерв) дивизиясы) – Британ армиясының Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде белсенді болды. 1914 жылы дивизия Герберт Китченердің Жаңа армиясының 43-ші дивизиясы ретінде құрылды және бастапқыда Дэвид Ллойд Джордж қолдаған 50 000 саяқты Уэльс армиясының құрамына кіруді көздеді; Уэльстік жаңадан шақырылғандардың басқа құрылымдарға тағайындалуы осы идеяның ешқашан іске аспағанын білдірді. 43-ші дивизия 1915 жылдың 29 сәуірінде 38-ші (Уэльстік) дивизия деп аталды және сол жылдың соңында Францияға жіберілді. Ол Францияға нашар беделмен келді, оны жақсы оқытылмаған және нашар басқарылған саяси құрылым деп қарады. Дивизияның алғашқы ұрысқа қатысуы Сомма шайқасының алғашқы күндерінде болды, онда ол Мамец орманын басып алып, шамамен 4000 адамын жоғалтты. Осы берік ұсталған неміс позициясын Сомма шабуылының келесі кезеңін – Базентин қырқасы шайқасын – жеңілдету үшін бақылауға алу қажет болды. Мақсатына жеткеніне қарамастан, дивизияның беделі жоғары лауазымды офицерлер арасындағы байланыс үзілуінен зардап шекті. Бір жылдан кейін дивизия Пилькем қырқасы шайқасында, Үшінші Ипр шайқасының ашылуында сәтті шабуыл жасады. Бұл әрекет британдық әскерилерінің жоғарғы сатысында дивизияның беделін қайта жаңартты. 1918 жылы неміс көктемгі шабуылы мен одан кейінгі одақтастардың жүз күндік шабуылы кезінде дивизия бірнеше бекінілген неміс позицияларына шабуыл жасады. Ол Анкр өзенін кесіп өтті, Гинденбург шебі мен Сель өзеніндегі неміс позицияларын бұзды, соғысты Бельгия шекарасында аяқтады және армияның элиталық бөлімдерінің бірі саналды. Дивизия соғыстан кейін Рейн аймағын оккупациялауға қатысуға таңдалмады және бірнеше ай бойы демобилизацияланды. 1919 жылдың наурызында ол таратылды. 1939 жылдың наурыз айында Германияның қайтадан күшеуі мен Чехословакияны оккупациялауынан кейін британдық армия аумақтық армиядағы дивизиялар санын арттырып, қолданыстағы бөлімдерді дубликаттады. Қағаз жүзінде дивизия 53-ші (Уэльстік) жаяу әскер дивизиясының көшірмесі ретінде 38-ші (Уэльстік) жаяу әскер дивизиясы ретінде қайта құрылды. Ол 1939 жылдың қыркүйегінде құрылды, бірақ Ұлыбританияның ішкі қорғаныс міндеттерімен шектелгендіктен, дивизия ретінде шетелге жіберілген жоқ. 1944 жылы ол таратылды және оның бөлімдері Нормандиядағы 21-ші армия тобын нығайту үшін жөнелтілді немесе таратылды. 38-ші дивизия 1944 жылдың 1 қыркүйегінде 38-ші жаяу әскер (резерв) дивизиясы ретінде қайта құрылды, бұл бұрынғы 80-ші жаяу әскер (резерв) дивизиясының қызметін алған жаттығу құрылымы болды. Осы формада дивизия жаңадан келген сарбаздарды даярлады, содан кейін олар күш-жігер ретінде шетелге жіберілді. Соғыс аяқталғаннан кейін дивизия қайтадан таратылды.

Білім беру және оқыту

1914 жылғы 28 шілдеде Бірінші дүниежүзілік соғыс басталды; 4 тамызда Германия Бельгияны басып алды, ал Ұлыбритания 1839 жылғы Лондон шартын қолдау үшін соғысқа кірді. Британия континенттік соғысқа дайын емес еді; Экспедициялық корпус жіберілді, бірақ елде әскери жетекшілік күткен, ұзаққа созылатын соғыс үшін қажетті күштер жетіспеді. 5 тамызда Герберт Киченер соғыс хатшысы болып тағайындалды. Бұл лауазым Киченерге соғыс кабинетінде еркін рөл атқаруға мүмкіндік берді. Оның алғашқы әрекеті, ертеңгі күні, британдық армияның қатарын 500 мың адамға арттыруға парламенттен рұхсат сұрау болды. Келесі күндері Армия кеңесі Киченер ұсынған кеңейту жоспарларын жасады: тұрақты армияны кеңейту үшін дәстүрлі жұмылдыру жүйесі қолданылатын болады, округтік қауымдастықтарды айналып өтіп, Территориялық күшті кеңейтуден аулақ болатын еді. Бастапқыда Жаңа экспедициялық корпус деп аталған алғашқы толқын, Бірінші жаңа армияға айналды. Тарихшы Питер Симкинс Киченердің Территориялық күшті жек көретінін, оны нашар даярланған «қалалық кеңсе қызметкерлерінің армиясы» деп атағанын және осы себепті ол параллель жұмылдыру жүйесін құрғанын жазды. Симкинс Киченердің шешімін тек қана көзқарастың бұрыштығы мен білімсіздікке байланысты деп айту «үлкен қателік» болар еді. Егер Территориялық күш кеңейтудің негізі ретінде пайдаланылса, ол «құрылысқа көміліп», «ешқандай функцияны орындай алмайтын жағдайға» түсіп қалар еді, ал неміс басқыншылығының қаупіне байланысты «жетілдірілген ішкі қорғаныс күштері» қажет болған кезде. 1914 жылғы 19 қыркүйекте Казначейство канцлері Дэвид Ллойд Джордж «Уэльс армиясын далада көргім келеді» деп ашық мәлімдеді. Бұл ой саясаткерлер мен Киченердің қолдауын тапты; 10 қазанда екі дивизиядан тұратын, жалпы саны 50 000 адамдық Уэльс армиясының корпусы бекітілді. Жауынгерлер Уэльстен, Монмутширден, сондай-ақ Ливерпульде, Лондонда және Манчестерде тұратын уэльстіктерден алынуға тиіс еді. Корпусты құру Ллойд Джордж пен Киченер арасындағы даудың себебіне айналды және жеткілікті жұмылдыру мүмкіндігі болмағандықтан ешқашан іске аспады. 38-ші (Уэльстік) дивизияның офицері Льюэллин Уин Гриффит «Уэльстің халқы екі толық дивизияны және барлық корпустық бөлімдерді жинауға жеткіліксіз» деп түсіндірді. 1914 жылдың соңына қарай тек бір дивизия құрылатыны шешілді. Уэльс армиясының корпусына қосылған 10 000 адам Киченердің Бесінші жаңа армиясының 43-ші дивизиясын құрады. Дивизия 113-ші, 114-ші және 115-ші бригадалардан тұрады және Корольдік Уэльс фузилерлері (RWF), Оңтүстік Уэльс шекарашылары (SWB) және Уэльс полкі (Welsh) батальондарынан құралды. 1915 жылғы 19 қаңтарда генерал-майор Ивор Филиппс бірінші дивизия командирі болып тағайындалды. Наурыз айына қарай 20 000 адам жұмылдырылды, ал келесі айларда алғашқы бөлімдер толық күшке жетті. Жұмылдыру тұрақты болғанына қарамастан, 1915 жылғы 30 маусымға қарай жұмылдырылғандардың 20 пайызы шығарылды, олар негізінен медициналық себептермен босатылды немесе басқа бөлімдерге ауыстырылды, нәтижесінде Уэльс армиясының корпусында 27 836 адам қалды. Дивизия негізінен уэльстіктерден тұрды, бірақ оған Ұлыбританияның қалған бөлігінен және басқа бірнеше елдерден келген сарбаздар да кірді. Сент-Дэвид күні (1915 жылғы 1 наурыз) Ллойд Джордж жаңа дивизияны тексерді. Сәуір айында төртінші жаңа армия, орналастырылған жауынгерлік бөлімдерге күш беру үшін таратылды. Бесінші жаңа армия өз кезегінде төртінші жаңа армия деп аталды. Осы қайта ұйымдастырудың бір бөлігі ретінде 38-ші дивизия 31-ші дивизияға айналды. 29 сәуірде 43-ші дивизия 38-ші (Уэльстік) дивизия деп аталды. Дивизия 1915 жылдың көп бөлігін шашыраңқы күйде өткізді, олардың көпшілігі Солтүстік Уэльсте орналасқан, Пвлхелли, Колвин-Бэй, Лландуно және Рилде оқу бөлімдерімен; кейбір бөлімшелер оңтүстіктегі Абергавенниде орналасқан. Бұл орындарда сарбаздар негізгі жаттығуларды алып, бұрғылау мен ашық соғысқа дайындықтан өтті. 19 тамызда дивизия Англияның Винчестер қаласына көшіп барды, онда ол тұңғыш рет біріктірілген бірлік ретінде жиналды. Соңғы дайындық өтті және Францияда практикалық тәжірибе алу оңайырақ болады деген болжаммен, окоптық соғыс тактикасы бойынша шектеулі нұсқаулар берілді. Оқудан кейін дивизияның толықтай мылтықпен жабдықталуы қарашаға дейін созылды. Шетелдік қызметке жарамды деп танылу үшін дивизия сарбаздары мылтық полигонына 24 рет оқ атуы керек еді. 29 қарашада дивизия соңғы рет тексерілді; Королева Мэри мен Мэри принцессасы Краули Даундағы әскерлерді қарап шықты. Дивизияның құрамында шамамен 18 500 адам болды. Қараша айында дивизия Саутгемптоннан кетіп, 5 желтоқсанға қарай Францияның Ле-Авр портына жетті. Дивизияның артиллериясы бастапқыда тірі оқпен жаттығулар жасау үшін Ларкхиллде қалды, бірақ желтоқсан айының соңына қарай дивизияға қосылды. Хьюз Филиппстің саяси тағайындалуы «оны одан әрі беделсіз етуі мүмкін емес» екенін айтты және оны «Индия армиясының бұрынғы майоры, дивизия командирі болуға ешқандай құқығы жоқ» деп есептеді, оның лауазымы Ллойд Джорджпен байланысы арқылы алынған.

Алғашқы әрекеттер және Сомма шайқасы

Францияда болғаннан кейін дивизия XI корпусқа қосылып, 46-дивизияны (Солтүстік Мидленд) ауыстырып, резервке орналасты. Оқу кезінде гранаталармен болған апаттардан бірінші жарақаттар тез келді. Содан кейін дивизия уақытша бөлініп, окоп соғысында тәжірибе алу үшін Гвардия дивизиясы мен 19-шы (Батыс) дивизиясына қосылды. Ол 19-шы (Батыс) дивизияны ауыстырды және жазға дейін Норд-Па-де-Кале аймағындағы фронтты ұстады. XI корпус секторы бойынша ауысып, Фестубер, Живанши, Ла Горг, Лавенти және Нев Шапельде уақыт өткізді. Дивизия бөлімшелері кезекпен фронт шебінде тұрып, позицияларын сақтап, траншея шабуылдарын жүргізіп, неміс оқ жаудындарына ұшырады, бұл ерлерге жауынгерлік жағдайларда тәжірибе жинақтауға мүмкіндік берді. Кешке қарай 14-ші РВФ кішкентай траншея шабуылын бастады. 8 шілдеде бұл ормандағы оңтүстік ұшына шабуылға дамуы тиіс еді. Дивизия батальондық шабуылға дайындалып жатқанда, XV корпусының қолбасшысы генерал-лейтенант Генри Хорн взводтық кішкентай шабуылға бұйырды. Күн шатасумен өтті; қайшы бұйрықтар берілді және Хорн өз ниеттерін түсіндіру үшін дивизияға келді. Нәтижесінде, шабуыл болған жоқ. Хорн 14-ші РВФ-тың жылжымағанын және олардың шабуылы 8 шілдеге шегерілгенін білгенде, Айвор Филиппсті корпустың штаб-пәтеріне шақырды және оны қызметтен босатылған. Бұл оқиғаны BEF қолбасшысы генерал Дуглас Хейг өзінің күнделігіне жазды. Ол: "XV корпусы штабына барып, генерал Хорнмен кездестім. Ол 38-ші Уэльс дивизиясының жұмысына өте көңілі қалды" деп жазды. Хейг Филиппстің қолбасшылықтан босатылғанын, өйткені дивизияның көп бөлігі "ең тиімді оқ жаудынына" қарамастан, орманға "ешқашан кірмегенін", шабуыл кезінде "150-ден аз жарақат алғанын" және "орманға кірген бірнеше батыл адам аз қарсылыққа тап болғанын" айтты. Тарихшы Дон Фарр Хейгтің жазбалары фактілермен сәйкес келмейтінін және ол Хорнның айтқандарына көп сүйенгенін жазды. Фарр Хорнның Хейгке берген есебінің өзіне пайдалы болғанын, "жердегі әскерлердің қиындықтарына" әділдік танытпағанын және оқ жаудынының сәтсіздігін мойындамағанын айтады. Сондай-ақ, ол Филиппстің жұмыстан босатылуы саяси себептерге байланысты болуы мүмкін екенін, сенімсіз офицерлер тобының саяси тағайындалған деп санайтын адамға деген күмәнін болжады. Хьюз Филиппстің "тамаша әкімші" екенін және "дивизиядағы қызметі үшін бағаланғанын" айтқан дивизияға қосылған бір офицердің сөзін келтірді. Тарихшы Тим Траверс "Филиппс нашар қолбасшы болған шығар" деп жазды, бірақ Маметс Вудқа жасалған алғашқы шабуылдар тек Филиппстің ғана емес, бүкіл қолбасшылық құрылымның кемшіліктерін көрсетті, өйткені жоғарыдан төменге нәтиже алу үшін қысым болды. Фарр "Филиппс машиналарына қарсы қорғалмаған [өзінің] адамын жіберуге қарсылық көрсеткеніне дәлел бар" деп жазды және Траверс Филиппстің дайынсыз шабуылдарды тоқтатуда және әскерлеріне "машинадан атыс болған жағдайда шабуылды жалғастырмауды бұйырғанда" моральдық батылдық көрсеткенін жазды. Хорн Филиппсті генерал-майор Чарльз Блэкадермен алмастыруды жоспарлаған, бірақ Хейг оған келіспеді және 7-дивизияның командирі Герберт Уоттсты уақытша қолбасшылыққа тағайындады. 9 шілдеде дивизия келесі күні толық шабуыл жасайтын болады деген шешім қабылданды. 10 шілдеде сағат 03:30-да алдын ала оқ жаудырыла бастады. Бастапқы оқ жаудырылу 45 минутқа созылды, неміс алдыңғы қатарлы позицияларын нысанаға алды; неміс қорғаушыларын фронтқа қайтаруға тырысу үшін оқ жаудырылу уақытша тоқтатылды. Сағат 04:15-те дивизия шабуылға шықты. 13-ші Уэльс (оң жақ қанатта), 14-ші Уэльс (ортада) және 16-шы РВФ (сол жақ қанатта) оқ жаудырылудың артынан жылжыды. Шабуылдан неміс отын аулақ етуге көмектесетін түтін экраны екі жақта орнатылды. Бұл шабуыл "соғыс кезіндегі ең тамаша көріністердің бірі" деп сипатталды. 14-ші Уэльс тез ормандағы позицияны басып алып, штык пен мылтықпен неміс позицияларын тазартты. Немістердің табанды қарсыласуына және флангтағы пулемет отына қарамастан, 13-ші Уэльс көп жарақат алды және олардың шабуылы тоқтады. Дивизия оң жақ қанатты 15-ші Уэльспен нығайтты, олар ормандағы позицияны басып алды. Олар 13-ші батальонға көмектесу үшін қосылуға үлкермей, неміс әскерлері екі батальон арасындағы саңылауға кіріп, 15-ші Уэльс батальонының артына өтіп, бір ротаны жойып жіберді. Бұл әскерлер өздерін қорғауға мәжбүр болды, ал тек жетісі ғана қайтып келді. Жоғалтуларға қарамастан, Уэльс полкінің үш батальоны орманың шетін қорғап, немістердің күшті қарсы шабуылдарын тойтарды. 16-шы РВФ, оқ жаудырылудан қалып қойған, немістердің табанды қарсыласуымен кездесті, ол екі шабуылды тойтарды. 15-ші РВФ нығайту үшін жіберілді және екі батальон да ормандағы позицияны басып алды, бірақ неміс қарсыласуы, соның ішінде пулемет, одан әрі ілгерілеуге кедері келтірді. 10-шы Уэльс бес батальонның арасындағы саңылауды жабу үшін алға жылжыды, ал 13-ші РВФ олардың бауыр батальондарының алдындағы неміс позициясын тазалауға жіберілді; дивизия инженерлері траншея қазу және сым төсеу үшін келді. Күндіз 10-шы SWB және 17-ші РВФ ормандағы шайқасқа қосылды. Сағат 16:00-де тағы бір шабуыл басталды және аз қарсылыққа тап болды. 10-шы SWB орманың шығыс бөлігін басып алып, немістерге көп зиян келтірді. 15-ші Уэльс, 15-ші және 17-ші РВФ-пен бірге, орманда солтүстікке қарай жылжыды және солтүстік шетіне жақын жерге жетті, бірақ неміс отынан кері шегінді. Кешке тағы бір шабуыл жойылды және әскерлер түнгі уақытта позицияларын нығайту үшін кері шегінді. Түнде 113-ші және 114-ші жаяу әскер бригадалары ормандан шығарылды және олардың орнына 115-ші бригада жиналды. Келесі күні 115-ші бригада немістерді тазалау үшін шабуылға дайындалды. 115-ші бригаданың қолбасшысы генерал-бригадир Х.Дж. Эванс күтпеген шабуыл жасағысы келді, бірақ оған келіспеді. Шабуылды қолдау үшін жасалған оқ жаудырылу кейбір жерлерде британдық әскерге тиді және неміс артиллериясын ояртты. Достас оттан басқа, оқ жаудырылу ормандан қашқан неміс әскерлерін де ұстады. Қалған немістер табанды қарсылық көрсетті және 16-шы Уэльс пулемет отынан және от тастағыштан тоқтатылды. Бұл кедергілерге қарамастан, бригада күнінің соңына дейін Маметс Вудты тазартты. Неміс екінші шебі орманың шетін бақылайтын биік жерде орналасқан, сонымен қатар артиллерия отынан кейін, бригада одан әрі жарақаттарды болдырмау үшін бастапқы позициясына қайта шегінді. Кешке 21-ші дивизия 38-ші дивизияны ауыстырды, ол Гоммекурға жақын орналасты және 48-ші (Оңтүстік Мидленд) дивизиясын ауыстырды. 12 шілдеде Уоттс 7-ші дивизияға оралды, ал Блэкадер 38-ші дивизияның қолбасшысы болды. Дивизия Соммадағы алты күні ішінде 3993 жарақат алды, оның ішінде 600-дан астам адам қаза тапты. Ол 400 тұтқынды және Соммадағы ең ірі ормандардың бірі - Маметс Вудты басып алды, Базентин төбесіне шабуыл жасауға жол ашты, бірақ дивизияның беделіне нұқсан келтіретін қателіктер болды. Бірінші шабуылдың сәтсіздігі дивизияның беделін түсірді, өйткені салыстырмалы түрде аз жарақаттар адамдардың шешімсіздігінің дәлелі ретінде қарастырылды. 113-ші бригаданың қолбасшысы генерал-бригадир Прайс Дэвис жағдайды нашарлатты, ол адамдар арасында үрей мен бұйрықтарды орындаудан бас тарту туралы хабарлады. Прайс Дэвис кейінірек: "Мен бригадама толық құрмет көрсетпегенім мүмкін..." деп жазды.

Ипрес шығыршығы

1916 жылдың тамыз айының соңында дивизия Йпр тұсымына орналастырылды, онда келесі он ай бойы ірі қақтығыстарға қатыспады. Дивизия уақытын жойылған окоптарды қайта жарақтап, нығайтумен және неміс позицияларына шабуыл жасаумен өткізді. Біріншісі үшін дивизия командирі Рудольф Ламбарт (XIV корпус) оларды мақтады. Қараша айында 14-ші Уэльс полкінің бөлімдері британдық желілерге қарап тұрған, биіктігі шамалы бекініс – «Жоғары командалық редут» деп аталатын неміс позициясына ірі шабуыл жасады. Немістер осы бекіністен британдық позицияларға артиллериялық оқтарды бағыттап, снайперлік оқтар атқан. 14-ші Уэльс полкі позицияны басып алып, қолға-қол соғыста 50 қорғаушыны өлтіріп, тағы 20-сын тұтқынға алды. Маусым айында дивизия резервке алынып, Йпр шабуылына дайындық жаттығуларын өткізді. Пилкем қырқасындағы неміс позицияларының макеттері жасалып, шабуылдар жаттықтырылды. 20 шілдеде дивизия 29-шы дивизиядан ауысып, майданға қайта оралды. Айдың соңына дейін дивизия неміс артиллериясының оқтарына ұшырады. Бұл оқтарда жарылғыш заттар мен иіссіз газ қоспасы болғандықтан, ауыр шығынға әкелді. Сонымен қатар, дивизияның әуеде барлау және жаяу әскер патрульдері британдық алдын ала шабуылдың немістерді екінші қатардағы позицияларына қайтаруға мәжбүр еткенін растады. 31 шілдеде сағат 03:50-де Пилкем қырқасы шайқасы басталды. Дивизияға неміс алдыңғы қатарын, Пилкем қырқасына негізделген екінші қатардағы позицияларды, оның ішінде қатты бомбаланған Пилкем ауылын, содан кейін шығысқа қарай жатқан Темір крест қырқасын басып алу тапсырылды, одан кейін қарсы жағына және Штенбек деп аталатын кішкентай өзенге өту керек болды. Дивизияға қарсы негізінен неміс 3-ші гвардиялық жаяу әскер дивизиясы, 3-ші резервтік дивизия мен 111-ші дивизияның бөлімдері қарсы тұрды, олар окоптар мен 280 бетондық қоралар мен бункерлер арасында бекініп орналасқан. Осы мақсаттарға жету үшін дивизия жаңа күштерді келесі мақсатқа жылжу үшін үнемі алға жылжыта отырып, толқындармен шабуыл жасауды жоспарлады. Бетон бункерлер кездескенде, әскерлер оларды айналып өтіп, неміс әскерлерін кесіп тастап, оларды қарсылық көрсетусіз беруге мәжбүр етті. Олардың қарсылығына қарамастан, неміс екінші қатары тез басып алынды. 13-ші және 14-ші Уэльс полкінің жартысы, сондай-ақ 15-ші RWF Темір крест қырқасына қарай жылжыды. Рудольф фермасын ұстап тұрған неміс әскерлері, әлі алға жылжуға үлкермеген 51-ші (Гайленд) дивизиясына қарасты аймақта, алға жылжыған әскерлердің қанаттарына оқ атар мүмкіндік алды. 15-ші Уэльс полкінің взводы фермаға шабуыл жасап, 15 адамды тұтқынға алды және қалғандарын өлтірді немесе шашыратты, бұл алға жылжудың қанаттарын қамтамасыз етті. 14-ші Уэльс полкі содан кейін Темір крест қырқасына шабуыл жасап, позицияны басып алу үшін қолға-қол соғысқа түсті, содан кейін медициналық пунктті басып алуға итермеледі. Олардың шабуылдары ауыр шығынға әкелді, бірақ 78 тұтқын мен үш пулеметті әкелді. 15-ші RWF қорғаныс шабуылынан қалып қойып, «Battery Copse» деп аталатын неміс позициясынан атысқа түсті. Көптеген шығынға қарамастан, олар алға жылжыды және Темір крест қырқасының өз бөлігін басып алды. Темір крест қырқасы британдықтардың қолында болғаннан кейін, 11-ші SWB және 17-ші RWF Стинбекке қарай алға жылды. Неміс қарсылығына қарамастан, бұл позициялар тазартылды және өзенге жетті, ал екі батальон қарсы жақта бекінді. Алдын ала неміс позицияларын тазартуға көмектескені үшін Айвор Рис Виктория кресімен марапатталды. Риз бір неміс пулемет позициясын үнсіздендірді, содан кейін гранаталармен бетон бункерін тазартты, нәтижесінде бес неміс қаза тапты, тағы 30-ы тұтқынға алынды және пулемет ұсталды. Алынған шығындарға байланысты 16-шы Уэльс және 10-шы SWB бөлімдері жаңадан алынған позицияны нығайту үшін алға жылжытылды. Сағат 15:10-да неміс жаяу әскері қарсы шабуылға көшті. Ұрыс күні бойы жалғасты, алдыңғы британдық батальондар Стинбектен артқа шегінуге мәжбүр болды; немістердің аумақты қайтарып алу әрекеттері сәтсіз аяқталды. Түстен кейін үш күн бойы қатты жаңбыр жауды, бұл алдағы операцияларға кедергі келтірді. Жарыс 3-ші гвардиялық дивизияны бұзды, ол Уэльстің дивизиялық тарихында «жарыс аяқталғаннан кейін дереу шығарылуы керек» деп жазылған. Күндіз дивизия 700-ге жуық тұтқынға алды. Конан Дойл дивизияның шығындарын 1300 адам деп есептейді. Артиллериялық атыстан басқа ешқандай ұрыс болмады және дивизия 6 тамызда желіден алынды. Тарихшы Тоби Тэкер «Пилкем қырқасына жасалған шабуыл Хайг тарапынан үлкен жетістік деп есептелді және тарихшылар тарапынан да осылай қарастырылды» деп жазды. Ол жалғастырды: «Хайгтың көзінде Уэльс дивизиясы Мамец орманындағы нашар көрсеткенінен кейін өзінің беделін қайта жаңартты». Хайг дивизия «солдаттық жетістіктердің ең жоғары деңгейіне жеткенін» жазды. Тарихшы Стивен Джон дивизия «Мамецті басып алудағы болжамды кешігуінен кейін әділетсіз жоғалтқан құрметін қайта алды» деді. Дивизия 20 тамызда майданға қайта оралды. 27 тамызда дивизия бөлімдері шабуыл жасады. Күндіз қатты жаңбыр жауып, топыраққа сіңді. Дивизия тарихында оқиға былай сипатталған: «Қабыршақтарда жатқан адамдар сумен толып жатқан қабыршақтардан шығуға және шабуылға қатысуға және шабуылмен бірге жүруге қиындық тапты». Жаяу әскерлер лайда батқанда, қорғаныс шабуылын жоғалтты. Дивизия бөлімдері 16-шы Уэльс тарихшысы «батылдықпен, бірақ үмітсіз тыраштанған» деп атаған неміс желісіне жетті. Дивизия желіде қалды, неміс артиллериясының оқтарына ұшырады, 13 қыркүйекте Армантьерде жаңа позицияларға орналасу үшін алынды. Бригада көптеген қарсы шабуылдарды жеңіп алды, ал 115-ші бригада Жоғары орманын (Базентин-ле-Пети маңында) қоршап алып тазартты. Дивизияның шығындары шамамен 800 адамды құрады, сондай-ақ кемінде 100 тұтқынға алынды және 15 пулемет ұсталды. Келесі күні Лонгвельдің сыртында қатты ұрыс болды, өйткені 113-ші және 114-ші бригадалар алға жылжуға тырысты, бірақ олар неміс қарсылығымен және қайталап жасалған қарсы шабуылдармен тоқтатылды. Келесі күндерде артиллериялық атыс және неміс қарсы шабуылдары тағы да жеңіліске ұшырады. Лонгвель 28 тамыздың соңында немістердің жартылай шығуынан кейін басып алынды. Дивизия өз шабуылын жалғастырып, неміс қарсылығын жеңіп, Жинши, Девиль орманы және Лесбёфті басып алды, бірақ Морвальдағы шешімді қарсылыққа тап болды. Бір күндік шабуылдан кейін Морваль 1 қыркүйекте ауыр ұрыстан кейін басып алынды және дивизия Сейли-Сайлизель және Этрикур-Манакурды басып алуға итермеледі. Британдық шабуылды тоқтату үшін немістер Канал дю Нордың алыс жағына бекініп, дивизия тарихындағы сөздермен айтқанда, «каналды газ қабықтарымен жапты». 3 қыркүйекте неміс позицияларындағы әлсіздікті байқағаннан кейін, 13-ші және 14-ші Уэльс бөлімдері каналдан өтіп, шығыс жағалауын тазартты, бұл 114-ші бригаданың қалған бөлігіне өтуге мүмкіндік берді. 5 қыркүйекте дивизия жеңіліске ұшырады және резервке жіберілді. Тамыз және қыркүйектің басында артиллерия шайқасқа қолдау көрсету үшін 300 000-нан астам оқ атты, 3614 жаралы болды және 1915 неміс тұтқыны алынды. 11 қыркүйекте дивизия Гузокур маңындағы желіге қайта оралды; немістер Эпеден Трескоға дейін жота бойында бекініп, британдықтардың Гинденбург желісіне жетуін кешіктіруді көздеді. Төртінші армия осы позицияларды тазартатын міндеті алды. 18 қыркүйекте Эпе шайқасы болды. Дивизия 05:40-та 113-ші және 114-ші бригадалармен шабуыл жасады. Шабуылдағы рөлі үшін Уильям Эллисон Уайт ...

Эпилог

Жарыс аяқталғаннан кейін дивизия Францияның Ольне-Аймери қаласы маңында орналасты. Дивизия Рейн армиясының британдық оккупациялық күштерінің құрамына кірмеді. Оның орнына, ол бірнеше ай бойы демобилизацияланды. Алғашқы 3000 әскер желтоқсан айында үйлеріне жіберілді, ал 1919 жылдың наурызына дейін дивизия таратылды. Дивизия таратылмас бұрын, қалған әскерлерге Уэльс принці Эдуард (кейіннен VIII Эдуард) келді. Соғыс барысында дивизияның 4419 адамы қаза болды, 23 268 адам жараланды, ал 1693 адам жоғалып кетті. Батылдығы үшін бес әскер (кейбір жағдайларда қаза болғаннан кейін) Виктория кресімен марапатталды. Бұдан өзге, келесі наградалар (кейбір жағдайларда бірнеше рет) табысталды: 86 Еңбегі үшін орден, 447 Әскери крест, 254 Ерекше қызмет медалі және 1150 Әскери медаль; 453 адам баспасөз хабарламаларында аталды.