Кіріспе

63-ші (Royal Naval) дивизиясы – Ұлыбританияның Бірінші дүниежүзілік соғысындағы жаяу әскер дивизиясы. Ол соғыс басталғанда Корольдік теңіз дивизиясы ретінде құрылды, оған Корольдік теңіз күштері мен Корольдік теңіз жаяу әскерінің резервтегілері мен еріктілері кірді, олар теңізде қызмет етуге қажет болған жоқ. RN қызметкерлері үшін HMS Victory IV деген тағайындама қолданылды. Дивизия 1914 жылы Антверпенде және 1915 жылы Галлиполиде шайқасты. 1916 жылы, бастапқы теңіз еріктілерінің арасында көптеген шығындар болғаннан кейін, дивизия Британ армиясына 63-ші (Royal Naval) дивизиясы ретінде берілді, таратылған екінші құрамдағы 63-ші (2-ші Нортумбриандық) Территориялық күштер дивизиясының нөмірін қайта пайдаланды. Армия құрамы ретінде ол соғыстың соңына дейін Батыс майданында шайқасты.

Базалық күштің алдыңғы қатарлы бөлімдері

Соғыс басталғанда, Корольдік теңіз жаяу әскерінің жеңіл әскері мен Корольдік теңіз жаяу әскерінің артиллериясынан алынған төрт жаяу әскер батальонынан тұратын теңіз жаяу әскері бригадасы құрылды. Бұл бригада, соғысқа дейінгі жоспарға сәйкес, Әскери-теңіз күштерін уақытша теңіз базаларын алу, нығайту немесе қорғау құралдарымен қамтамасыз етуге арналған, яғни, флот операциялары үшін немесе армияның жедел күштерін жабдықтау үшін алдыңғы базалық күш ретінде тағайындалды. Бригадаға кәсіби теңізшілер мен флот резервінен шақырылғандар кірді; әр батальон Чатхэм, Портсмут, Плимут және Дил сияқты ірі теңіз портынан құрылды және сол атпен аталды.

Корольдік теңіз дивизиясы

16 тамызда Адмиралтействоның бірінші лорды Уинстон Черчилль, әскери-теңіз резервінің артық санын пайдаланып, тағы екі әскери-теңіз бригадасын құруға шешім қабылдады. Бұл бригадалар теңіз жаяу әскері бригадасымен біріктіріліп, Біріккен Әскери-теңіз дивизиясын құрады. Бірнеше кіші офицерлер мен сарбаздар теңіз күштерінен кадр ретінде ауыстырылды, ал кейбір офицерлер армиядан келді, бірақ жаяу әскердің көп бөлігі резервтегілер немесе соғыс басталғанда ерікті болып тілмекші болғандар еді. Сегіз батальонға теңіз қолбасшыларының есімдері берілді: Дрейк, Бенбоу, Хоук, Коллингвуд, Нельсон, Хоу, Худ және Ансон, кейіннен олар 1-ден 8-ге дейін нөмірленді. Дивизия медициналық, артиллериялық және инженерлік бөлімшелермен жабдықталмады, тек жеңіл қаруланған жаяу әскерден ғана тұрды. Көптеген оқытылған сарбаздар қайтадан флотқа қайтарылды, ал жаңадан келгендер армияның сұранысы бойынша солтүстік облыстардың толық жиналған полктерінен алынды. Оқу процесі баяу жүрді, себебі теңіз жаяу әскерінің өз инфрақұрылымы болды, ал армияның кеңеюіне ресурстар қажет болды. Сондай-ақ, теңізшілер шетелге аттанмас бұрын далалық жабдықтармен немесе хаки формасымен қамтамасыз етілмеді. 26 тамызда теңіз бригадасы Бельгия гарнизонын нығайту үшін Остендке жіберілді, себебі аймақта неміс атқыштары пайда болған еді. Бригада 1 қыркүйекте дабыл басылғаннан кейін қайтып келді. 3 қыркүйекте Адмиралтейство екі әскери-теңіз резервтік бригадасын жаяу әскер ретінде дайындауға және теңіз жаяу әскері бригадасымен бірге жаяу әскер дивизиясын құруға шешім қабылдады. Мылтықтар Корольдік теңіз күштерінің қорынан алынды және қыркүйек айының соңында ғана жеткізілді. Бұл армияға берілген қазіргі үлгідегі қысқа ұңғылы мылтықтардың орнына Charger Loading Lee–Enfield мылтықтары еді.

Остенд

Бельгияға неміс шабуылы кезіндегі алғашқы бельгиялық және Антанта күштерінің жеңілісінен кейін, және неміс әскерінің ілгерілеуінен одақтастардың қалған бөлігінен үзіліп қалғаннан соң, бельгиялық армияның көп бөлігі 1914 жылғы тамыздың соңында Антверпеннің бекітілген портына қайта шегінді. Бельгиялық әскерлер Бельгия жағалауындағы порттардан да шығарылды. Әскери-теңіз министрлігі немістердің Бельгия порттарындағы теңіз асты қайықтарының базаларын пайдалануына жол бермеуді қалады, олар Англия арнасында операциялар жүргізуі мүмкін болды. 24 тамызда Остенд маңында неміс атқыштар тобының бар екені хабарланды және қаланы қорғау үшін шағын теңіз жасағын құрылтайлау туралы шешім қабылданды. Оңтүстікте француз армиясы мен Ұлыбритания экспедициялық корпусы (ҰЭК) Монстан шегінді, ал неміс армиясы олардың соңынан оңтүстік-батысқа қарай жылжыды, коммуникация желілерін күзетуге өте аз күш қалдырды. Әскери-теңіз министрлігі неміс құрлықтағы жабдықтау жолдарына шабуыл жасау үшін арна портын база ретінде пайдалануды жоспарлады, Корольдік теңіз бригадасы десант күшінің ядросын құрады. Диль батальоны әлі жиналып жатқандықтан, Фландрияға тек Чатем, Портсмут және Плимут батальондары жіберілді; екеуі 27 тамызда таңертең Остендке, ал үшіншісі келесі күні жетті. Олар Францияға шегінген бельгиялық әскерлер алмастырылғанша қаланы ұстап тұруға бұйрық алды, және 30 тамызда 4000 бельгиялық әскер келді. Одақтастардың жылдам шегінуі Соғыс министрлігін Францияның батыс портары арқылы жабдықтауды ұйымдастыруға мәжбүр етті, өйткені Па-де-Кале порттарындағы қолданыстағы шаралар тым осал болды. Бұл Остендтегі күшке қолдау көрсету үшін жеткілікті теңіз кемелерін қалдырмайтын, теңіз күзетіне қосымша талаптар қойды. 31 қыркүйекте теңізшілер қайта кемеге мініп, өз порттарына оралды.

Антверпен

Дивизия Антверпен қоршауына қатысты. Корольдік теңіз бригадасы 4 қазанда Лиерге қарама-қарсы реквизицияланған лондондық автобустармен келді және Лиердің солтүстік шетіндегі позицияны иеленді, ол тікұшақтардың арасындағы шамалы тереңдіктегі траншеяның бөліктері болып шықты, ал алдында сымның бір қатары болды. Екі теңіз бригадасы 6 қазанның таңында теңіз бригадасын күшейту үшін келді, бірақ ішкі сақинаның 1-ден 8-ге дейінгі форттарына ауыстырылды, онда траншеялар тағы да шамалы екені және алдындағы жер тазартылған, бұл оларды неміс артиллериясының бақылаушыларына оңай көрінетін етті. 6/7 қазан түнде екі теңіз бригадасы мен 4-ші және 7-ші фортец полктері 2-ші және 7-ші форттар арасындағы аралық траншеяларды басып алды, ал Бельгияның 2-ші дивизиясы мен теңіз бригадасы резервте болды. Генерал-майор Арчибальд Паристің басқаруындағы британдық күштерге Уинстон Черчилль қорғанысты мүмкіндігінше ұзақ сақтауға және батыс жағалауға (Нидерланд шекарасына жақын) өтуге дайын болуға бұйрық берді. Бельгиялық қолбасшылар Антверпенді гарнизондық әскерлермен қорғауды жалғастыруға және 2-ші дивизия мен британдық күштерді Шельда арқылы жылжытуға шешім қабылдады; егер 1-ші және 2-ші форттар құласа, Корольдік теңіз дивизиясы кешкісін шегінуге тиіс болды. Форттар сағат 17:00-де түскендігі туралы хабар келді және 2-ші дивизия мен британдықтарға сағат 19:00-де басталған шегінуге бұйрық берілді, бірақ бұйрықтар 1-ші теңіз бригадасының барлығына жетпеді, тек бір батальон ғана кері қайтты. Сағат 21:30-да қателік анықталды, ал дивизияның қалған бөлігі сағат 22:00-ден 23:30-ға дейін өзеннен өтіп, Нидерланд шекарасына параллель батысқа жылжыды. 1-ші теңіз бригадасы түн ортасында Шельдаға жетті, бірақ көпірлер бұзылып жатқан және неміс шрапнельдерімен бомбалануда болды. Әскерлер баржалар мен қайықтар арқылы өтіп, 9 қазан күні таңғы сағат 4:00-де жеткен Звиндрехтке кездесуге бет алды. Британдықтар Синт-Гиллис-Вааске көшті, онда немістер Моербекедегі теміржолды кесіп тастағаны туралы ақпарат келді. Командир, коммодор Хендерсон солтүстікке қарай Нидерланд шекарасына қарай жол тартты және сағат 22:00-де 1500 шамасындағы адам, бастапқы құрамның жартысы, интернировкаланды, ал қырыққа жуық адам шекара бойымен жасырынып, қашып құтыла алды. Олар соғыстың қалған бөлігін Гронингенде өткізді, онда олар HMS Timbertown деп аталатын лагерьде ұсталды, бұл атау олар тұрған ағаш құрылыстарынан туындаған.

Құмға түсіру

Дивизия Мысырға жіберілді және Анзак шығанағы мен Хельс мүйісінде Галлиполи шайқасында шайқасты. Науқан басталғанға дейін Руперт Брук 1915 жылғы 23 сәуірде жұқтырған маса шаққаннан кейін теңізде қайтыс болды. RND Галлиполиға түскен екі британдық дивизияның бірі болды (екіншісі – тұрақты 29-дивизия). Он бір әскери кеме, «Канопус», «Дартмут» және «Дорис», екі эсминец және траулерлер таң атпай Булаир жағасында кездесті, содан кейін соғыс кемелері күн шығысымен бірге күндізгі бомбалауды бастады. Бір эсминец жағаға жақыннан өтіп өтті, ал кейін әскер кемелерінен қайықтар түсіріліп, траулермен тартылған сегіз қайықтың тізімі жағаға қонуға дайындалғандай болды. Кешкі сағаттарда адамдар қайықтарға міне бастады, қараңғы түскенге дейін жағаға беттеді және түн түскен соң қайтып келді. Түнде лейтенант-коммандер Бернард Фрейберг жағаға жүзіп өтіп, жағалау бойында шашу шақты, ішкі жерге қарай иеленіп, Османдық қорғанысын бақылады. Фрейберг қорғаныстың алдау екенін анықтап, аман-есен хабарлау үшін қайтып келді. Таң атқаннан кейін алдау күштері оңтүстікке қарай жүзіп, 30 сәуірде негізгі қонуға қосылды.

Анкер шайқасы

Галлиполиден эвакуациядан кейін RND Францияға көшті, онда Сомма шайқасының соңғы кезеңіне қатысып, Бокуртты басып алу үшін Анкре өзенінің бойымен жылды. Анкре шайқасында дивизияның төрт мақсаты болды: нүктелі жасыл сызық, неміс алдыңғы траншеясы, содан кейін жасыл сызық, Бокурт станциясына баратын жол. Жол бекіністі қыраттың бойымен өтетін. Сары сызық – жолдан тыс аймақта, Бокурттың оңтүстік-батыс жиегіндегі қираған ғимараттар маңындағы траншея, ал соңғы мақсат – Қызыл сызық, Бокурттың артында, дивизияның бекінуі керек болған жер. Жоспар бойынша батальондар соңғы мақсатқа қарай тізбектей жылжуға тиіс болды. 1-ші RMLI, Хоу, Хоук және Худ батальондарына нүктелі жасыл сызық және сары сызық берілді, ал 2-ші RMLI, Ансон, Нельсон және Дрейк батальондары жасыл және қызыл сызықтарды басып алуға тиіс болды. 13 қарашаның таңертеңгі сағаттарында шайқас басталғанда, 1-ші RMLI взводтары неміс шебіне қарай ешкімнің жерімен иықтап өтті. Британдық артиллериясы тұрақты оқ-дәрі оғын атып тұрды, бірақ ешкімнің жерінде көптеген жарақаттар болды, жалпы жарақаттардың шамамен 50 пайызы бірінші неміс траншеясы басып алынғанға дейін тіркелді. Неміс артиллериясы мен пулемет атысы соншалықты тиімді болды, 1-ші RMLI-нің барлық рота командирлері бірінші мақсатқа жеткенге дейін қаза тапты. Неміс окоптары британдық артиллериясының оғынан қирап, шабуылдаушылар бағыттарын жоғалтып, тізбектей жылжу тоқтап қалды. Дрейк батальонының командирі мен екінші командирі қаза тапты, ал Хоук батальоны өз командирі мен бірнеше рота командирін жоғалтты. Фрейберг уақытша подполковник болып тағайындалып, Худ батальонына басшылық етіп, оны Жасыл сызыққа жеткізіп, Дрейк батальонының қалған күштерімен бірге алға жылды. Станцияға дейінгі жол бағдаршам ретінде қызмет етті, шабуылдаушыларға бағдарлануға және шабуылды қайта ұйымдастыруға көмектесті. Келесі тұрақты оқ-дәрі оғы таңғы сағат 7:30-да басталды, британдықтарды Бокурт станциясындағы Сары сызыққа қарай бастап кетті. Нельсон, Хоук және Хоу батальондары көптеген жарақаттарға ұшырады; Нельсон батальонының қолбасшысы подполковник Бердж нүктелі жасыл сызықтың бекіністі бөлігіне шабуыл жасағанда қаза тапты, ал Хоук батальонының қолбасшысы подполковник Уилсон сол мақсатқа шабуыл жасағанда ауыр жарақат алды. Ансон батальонының қолбасшысы подполковник Сондерс шайқастың басында қаза тапты, бірақ Ансон батальоны сол жағындағы 51-ші Хайленд дивизиясымен байланыс орнатып, Жасыл сызықты басып алып, Сары сызыққа қарай жылжуға қол жеткізді. Сағат 22:30-да Бокурт басып алынды. 17 қазанда, Анкре шайқасынан бұрын, Париж жараланып, генерал-майор Камерон Шут оның орнына тағайындалды. Шут дивизияның әскери емес «теңіз» дәстүрлеріне таң қалды және гигиеналық талаптарды орындамау және қару-жарақтарды таза ұстамау сияқты кемшіліктерді жоюға көптеген талпыныстар жасады. Окоптарды ерекше тексергеннен кейін, лейтенант А. П. Герберт (кейін юморист, заң сатиригі және Парламент мүшесі) жазды:

Мираумонттың іс-әрекеті

Анкре өзенінің солтүстік жағасында 63-ші дивизия 17 ақпанда 188-ші бригада және 189-шы бригаданың екі батальонымен бірге Байлескорт шаруашылығынан Пуизиеге қарай созылған жолды басып алу мақсатымен шабуылға шықты, Мираумонтты бақылауға алу және сол жақтағы қорғаныс шебін қалыптастыру үшін, бұл шепті қолданыстағы алдыңғы қатарға дейін жеткізуді көздеді. Екі батальон оң жақтан үшінші батальонмен бірге шабуыл жасады, оларды күшейту үшін немесе Анкре мен Мираумонт жолы арасындағы 18-ші дивизиямен ынтымақтастықпен жұмыс істеу үшін дайын тұрды. Солтүстік жақта екі жаяу әскер ротасы, инженерлер мен пионерлер сол жақтағы қорғаныс шебін құру үшін орналастырылды. Дивизиялық артиллерия және 54 дана 18 фунттық далалық зеңбірек пен 18 дана 4,5 дюймдік гаубицасы бар армиялық далалық бригада, солтүстік жақтағы қорғаныс шебі бойымен қорғаныс кедергісін орнату үшін 62-ші дивизияның үш далалық батареясымен бірге жабу атысын жүргізді. Қараңғылық, тұман және лай оңтүстік жағалаудағыдай болды, бірақ неміс қорғанысы одан әлдеқайда нашар болды. Көшпенді атыс төрт минут ішінде оңтүстік жағалаудағыдан баяу жылдамдықпен жылды және немістердің шағын ғана бекіністері тез жеңіліске ұшырады. Мақсат сағат 6:40-қа қарай орындалды және қорғаныс шебі құрылды, соңғы неміс бекінісі сағат 10:50-де басып алынды. Келесі күні неміс контршабуылы артиллерия атысымен тоқтатылды. 63-ші дивизия 549 адамдық шығынға ұшырады, ал үш шабуылдаушы дивизия 599 тұтқынға алды.

Пашендейльдің екінші шайқасы

Дивизия Екінші Пасшендейл шайқасы (26 қазан – 10 қараша) басталуға аздай қалғанда Ипрге келді. 26 қазанда, Канада корпусының солтүстігінде XVIII корпустың қолдауымен жасалған шабуылға 63-ші және 58-ші дивизиялардың әрқайсысынан бір бригада қатысты. 63-ші дивизияның 188-ші бригадасы Варлет фермасы мен Банф үйін жылдам басып алды. Шабуылдың орталық бөлігі Брей фермасы мен Валлемолен ауылы арасындағы жолда тоқтап, әскерлер Сурс траншеясының жанында бекінді. Қараңғы түскен кезде Банф үйі тасталып, желі Беркс үйі маңында қайта құрылды, Банф үйі мен Сурс траншеясы бірінші мақсаттың толық орындалмаған жалғыз бөлігі болып қалды. 30 қазанда 63-ші дивизияның жаяу әскері неміс артиллериясының атысына ұшырады, ал желіде терең лайда неміс пулеметтерінен аз ғана алға жылжыды. Жаяу әскерлер канадалықтармен кездесуге жетпеді, олардың әскерлері Source Farm және Vapour Farm-да қиын жағдайда қалды. Кейін екі рота Канада секторы арқылы өтіп, Сурс траншеясын басып алуға тырысты, бірақ тек Source Farm-дағы канадалық бекінісін нығайта алды, содан кейін Vapour Farm-ға қорғаныс қанатын құрды. 63-ші дивизия 26–31 қазан аралығында 3126 адамнан шығын көрді. Дивизия 1/2–4/5 қарашада түнде шабуыл жасап, Паддебикке жақындады, бұл әдіс қазан айындағы шабуылдарға қарағанда көбірек аумақты басып алды, нәтижесінде 14 адам қаза тауып, 148 адам жараланды.