Кіріспе

53-ші (Уэльстік) жаяу әскер дивизиясы – Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда күш көрген британдық армияның жаяу әскер дивизиясы. 1908 жылы Уэльс дивизиясы ретінде құрылған, ол Территориялық күштердің (ТК) бөлігі болды. Дивизия Бірінші дүниежүзілік соғыста қызмет етті, 1915 жылдың ортасында 53-ші (Уэльс) дивизиясы деп аталды және Ғалиполи кампаниясында және Таяу Шығыста шайқасты. Соғыстар арасында Территориялық армияда (ТА) бейбіт уақыттағы құралым ретінде сақталды, ал Екінші дүниежүзілік соғыста 1944 жылдың маусымынан 1945 жылдың мамырына дейін Солтүстік-Батыс Еуропа майданында әрекет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін 53-ші дивизия уақытша таратылды, бірақ 1947 жылы Территориялық армия реформаланғанда және қайта ұйымдастырылғанда қайта құрылды. 1968 жылы дивизия толығымен таратылды, бірақ оның 160-шы бригадасы бүгінгі күнге дейін қызметте. Дивизия атауынан көрініп тұрғандай, негізінен Уэльсте, сондай-ақ Херефордшир, Шропшир және Чеширде жұмылдырылды.

Құрылу

Территориялық күш (TF) 1908 жылғы 1 сәуірде Территориялық және резервтік күштер туралы 1907 жылғы заңның (7 Edw.7, c.9) қолданысқа енуімен құрылды. Бұл заң ескі ерікті күштерді, Құрметті артиллерия компаниясын және йоманриді біріктіріп, қайта ұйымдастырды. Құрылған кезде Территориялық күштің құрамында 14 жаяу әскер дивизиясы және 14 атты әскер бригадасы болды. Осы дивизиялардың бірі – Уэльс дивизиясы. Бейбіт уақытта дивизия штаб-пәтері 1909 жылдан бастап Шрусбери қаласындағы 3 Белмонт мекенжайында орналасқан.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Уэльс дивизиясы 1914 жылдың тамызының басында Ұлыбританияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысуымен бірге жұмылдырылды. Эвакуация соғыс қимылдарының, аурудың және қатал ауа райының салдарынан болды, бұл дивизияны бар болғаны 162 офицер мен 2428 сарбазға дейін, яғни толық құрамының шамамен 15%-ына дейін азайтты. 1917 жылдың 26 наурызында 53-ші (Уэльстік) дивизия Газа шайқасының бірінші кезеңінде ең ауыр соққыны алды, онда үш бригада, сондай-ақ 54-ші (Шығыс Англия) дивизиясының 161-ші (Эссекс) бригадасы түрік бекіністерін басып алу үшін ашық жерге шабуыл жасауға мәжбүр болды, олар шрапнель, пулемет және мылтық оқтарына қарсы тұрып, алға жылжыды. Күннің соңына қарай артықшылыққа қол жеткізгеніне қарамастан, британдық қолбасшы, генерал-лейтенант Филип Четвуд шабуылды тоқтатты, нәтижесінде дивизияның қазасы босқа кетті. Басқа дивизияның қатысуларына 1916 жылдың тамызындағы Романи шайқасы, 1917 жылдың қазанындағы Эль-Буггар қырқасы шайқасы және 1918 жылдың наурызындағы Tell 'Asur операциясы кірді.

1939 жыл

Аумақтық армия және Батыс командалық бағынында қызмет ететін генерал-майор Бевилл Уилсон басқаратын 53-ші (Уэльс) дивизиясы 1939 жылдың 1 қыркүйегінде, неміс армиясы Польшаға басып кірген күні жұмылдырылды, ал екі күннен кейін Екінші дүниежүзілік соғыс ресми түрде басталды. 53-ші дивизияның соғыстың алғашқы күндерін дивизияның 2-ші саптық дубликаты – 38-ші (Уэльс) жаяу әскер дивизиясын даярлауға жұмсады. Бұл дивизия жыл басында құрылған және 53-ші дивизияның көптеген бұрынғы саягөйлерін және жабдықтарын қамтыды. Қазан айында, соғыс басталғанынан кейін бір айдан астам өткен соң, 53-ші дивизияның көп бөлігі Солтүстік Ирландияға жіберілді, бұл дивизиялар Ұлыбритания әскерлерінің Солтүстік Ирландиядағы басшылығына бағынды. Дивизиялар III корпусқа қарасты болды. 1941 жылдың наурыз айында гарнизон 1940 жылы Францияда шайқасқан, тұрақты армия құрамына жататын 5-ші жаяу әскер дивизиясымен күшейтілді. 53-ші дивизия батальон, бригада, дивизия және корпус деңгейінде оқу-жаттығуларға қатысты. "1941 жылдың қараша айында өзінің туған жеріне оралған 53-ші дивизия, 1939 жылдың қазаны мен 1940 жылдың сәуірі аралығында Ирландияға кезең-кезеңімен жеткізілген, салыстырмалы түрде жаттығудан өтпеген дивизиядан мүлдем өзгеше болды." 1941 жылдың қараша айында генерал-майор Джерард Бакналл басқаратын 53-ші дивизия Уэльс шекаралық округтеріне қайта оралды, дивизия штабы Шропширдегі Уитчерч қаласында орналасты.

1942-1943 жылдар

Дивизия қайтадан Батыс командасының бағынысында болды. 1942 жылдың сәуір айында дивизия Кентті қорғау үшін Оңтүстік-Шығыс командасына жіберілді, 1942–1943 жылдары генерал-лейтенант Бернард Монтгомери басшылығымен XII корпусына қосылып, неміс шабуылына тойтарыс беруге дайындық жасады («Теңіз арыстаны» операциясы), 43-ші (Уэссекс) және 46-шы жаяу әскер дивизияларымен бірге қызмет етті. 53-ші дивизия кейіннен Еуропаға басып кіру үшін Екінші армия құрамына енгізілуі жоспарланды. 1942 жылдың қыркүйегінде дивизияның жаңа GOC (General Officer Commanding) – генерал-майор Роберт Нокс «Бобби» Росс тағайындалды, ол Корольдік патшалық полкінің (Батыс Суррей) офицері болатын және генерал-майор Джерард Бакналлдың орнына келді. 1942 жылдың 17 мамырында 53-ші (Уэльс) дивизия қайта ұйымдастырылды, оның 159-шы жаяу әскер бригадасы 11-ші бронетанкті дивизияны («Қара бұқа») құруға көмектесу үшін бөлінді, ал 31-ші танк бригадасы жаңа үлгідегі дивизиялар (немесе аралас дивизиялар) тәжірибесінің аясында бір танк бригадасы мен екі жаяу әскер бригадасынан тұратын бөлім ретінде оның орнын басты. Тәжірибе 1943 жылдың соңында Солтүстік-Батыс Еуропаның географиялық ерекшеліктеріне сәйкес келмейтін болғандықтан тоқтатылды, ал 31-ші танк бригадасы қазан айында таратылған 42-ші бронетанкті дивизиядан 71-ші жаяу әскер бригадасымен (1-ші Восточный Ланкашир полкі, 1-ші Оксфордшир және Бакингхемшир жеңіл әскері және 1-ші Хайленд жеңіл әскерінен құралған, «Шет елдік немесе халықаралық бригада» деп аталған) ауыстырылды. Дивизияның қалған уақыты Одақтас әскерлерінің Нормандияға басып кіруіне (Overlord операциясы) дейін жаттығуларда өтті. 1944 жылы жаттығулардың қарқыны күшейді. Жыл басында 53-ші (Уэльс) дивизиясы екі корпус деңгейіндегі жаттығуларға қатысты. Наурыз айында дивизия штабы және бригада штабтары «Шуддер» жаттығуына қатысып, «үрмелеу желісі» тактикасын зерттеді, ал сәуір айында дивизияның барлық бөлімдері Оңтүстік Даунс жаттығу алаңында «Генри» жаттығуын өткізді; бұл жаттығуға өзеннен өту және толыққанды шабуылды модельдеу кірді. Мамыр айында «Буд» жаттығуы көлік құралдарын десанттық кемелерге тиеуді үйретуге бағышталды. Соңында, мамыр айының соңғы аптасында дивизия жиын алаңына, Хёрн-Бейге басып кіруге дайындық үшін қозғалды.

1944-1945 жылдар

53-ші (Уэльстік) дивизия 1944 жылғы 28 маусымда Нормандияға түсірілді, бұл британдық жаяу әскер дивизияларының екінші соңғысы болды және Одон алқабындағы позицияны қорғау үшін XII корпусының қолбасшылығына бағынды. Дивизия осы аймақта көптеген шайқастарға қатысты, ал 158-ші бригада шілде айының ортасында Гудвуд операциясына дейін Одонның екінші шайқасында (Гринлайн операциясы) 15-ші (Шотландия) жаяу әскер дивизиясымен бірге күресуге жіберілді. Тамыз айында дивизия Одоннан әрі жылжып, Орн өзенін кешіп, Фалаиз қапшығын жабуға көмектесті. Осы шайқастар барысында Уэльс полкінің 1/5-ші батальонының B ротасының командирі (ОК) капитан Таскер Уоткинсқа Виктория кресі табысталды – бұл соғыс кезінде полк пен дивизияға тағайындалған тұңғыш және жалғыз награда, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыста британ армиясының уэльстік азаматына берілген жалғыз VC. 2 тамызда дивизия командирі генерал-майор Росс дивизия Нормандиядағы шығындарға және жаяу әскерді ауыстырудың жетіспеуіне байланысты 158-ші бригаданың (Корольдік Уэльс фюзельерлерінің 4-ші, 6-шы және 7-ші батальондары) батальондарын алмастырып, дивизияның басқа бригадаларына жіберуге шешім қабылдады, 4-ші RWF 71-ші бригадаға, 6-шы RWF 160-шы бригадаға, ал 7-ші RWF 158-ші бригадада қалды. "Бір полктің үш батальоны бір бригадада болған жағдайда – 158-ші бригаданың Корольдік Уэльс фюзельерлерінің үш батальоны сияқты – ауыр шығындар болған кезде күшейтуді қамтамасыз етуде қиындықтар туындағаны анықталды. Бұл әсіресе офицерлерді күшейтуге қатысты". Дивизия 3800-ден астам әскери тұтқынды ұстады. Дивизия Бельгияға қарай "Суан" (жедел ілгерілеу) жорығына қатысты, онда Ломмель маңындағы Жоғарғы каналдағы маңызды көпір басын қамтамасыз ету үшін көптеген шайқастар болды. 53-ші дивизия кейіннен Эйндховеннің оңтүстігін кеңейту үшін Маркет-Гарден операциясымен бірлесіп күресті, бірақ қыркүйек айының соңында Арнем шайқасындағы жағдайларға байланысты операция сәтсіз аяқталды, онда британдық 1-ші әуе десанттық дивизиясы қатаң шайқастарда жартылай жойылды. Нидерландыға ілгерілеп, 53-ші (Уэльстік) дивизия 24 қазаннан бастап төрт күндік ауыр шайқаста Гертогенбош қаласын азат етті. 1944 жылғы желтоқсан айында XXX корпусына қосылған дивизия негізінен америкалық Арденн шайқасына қатысқан британдық дивизиялардың бірі болды, неміс қапшығының солтүстік ұшын жабуға көмектесті. 1-ші батальон командирі (CO) Шығыс Ланкашир полкі ормандағы шайқасты "ерлер үшін қатты қиындық" деп сипаттады. Психологиялық және психикалық тұрғыдан. Бұл қақтығыс негізінен штык, Sten және гранатамен жүрді. Bosch резерві әскерлері өте жақсы, қарсылық көрсетіп, оларды штыкпен қазуға тура келді". Veritable шайқасы кезінде 53-ші дивизия 2500-ге жуық адамнан зардап шекті (психиатриялық жарақаттарды қоса алғанда), бұл бүкіл науқандағы шығындардың шамамен төрттен бірін құрады, сонымен қатар 3000-нан астам тұтқынды ұстады. Қазір XII корпусының қолбасшылығындағы дивизия генерал-лейтенант Нил Ричи басшылығымен Рейн өзенін кешіп, Германияға ілгеріледі, онда соғыс аяқталды. 10 ай бойы үздіксіз соғысқан 53-ші (Уэльстік) дивизия 10 мыңға жуық адамнан шығын көрді: 113 офицер мен 1396 қатардағы сарбаз қаза тапты, 387 офицер мен 7221 қатардағы сарбаз жарақат алды және 33 офицер мен 1255 қатардағы сарбаз жоғалып кетті. Жоғалғандардың арасында 3 офицер мен 553 қатардағы сарбаз өз бөлімдеріне қайта оралды, бұл дивизияның жалпы шығындарын 9849-ға жеткізді – қаза тапқан, жарақат алған немесе жоғалып кеткен. Көптеген дивизиялардағыдай, бұл шығындардың басым бөлігін жаяу әскердегі "Томми" – PBI немесе "Жаяу әскердің қанды жағдайы" деген лақап атымен танылған қатардағы сарбаздар көтерді, олар жалпы шығындардың 80 пайызынан астамын құрады. Росс айтуынша, дивизия "шамамен 35000 әскери тұтқынды ұстады және өлгендер мен жарақат алғандардың саны да солай болды", ал 1967 жылы дивизия таратылды. ТА-да дивизияның бірнеше қалдықтары сақталды. 160-шы бригада Уэльстегі барлық ТА бөлімшелерін басқаруға жауапты аймақтық бригада, ал 53 (Уэльстік) Сигнал эскадрильясы 53-ші (Уэльстік) Дивизиялық Сигнал полкінің ұрпағы болып табылады және 160-шы бригадаға байланыс қолдауымен ұқсас қызметті жалғастыруда.