Солтүстік Нортумберленд: Тарих пен мәдениеттердің тоғысқан жері
History of Northumberland
Солтүстік Англияның тарихи графтығы – Нортумберленд. Римдіктер, аңгло-саксондықтар, нормандардың ізі, көптеген қамалдар, ежелгі тарих және көміртегі өндірісі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англияның ең солтүстік графтығы – Нортумберленд – римдік жаулаушылар қабырғамен қоршалған шекараны күзеткен, ағылшын басқыншылары келт халқымен шайқасқан, ал норманды билеушілер көтерілістерді басу және Шотландиямен даулы шекараны қорғау үшін қамалдар салған жер. Бүгінгі күнгі графтық – бір кезде Эдинбургтен Хэмберге дейін созылған тәуелсіз мемлекеттің қалдығы, сондықтан оның аты, сөзбе-сөз "Хэмбердің солтүстігінде" дегенді білдіреді. Көтеріліске толы тарихын көрсететін Нортумберлендте Англияның басқа графтықтарынан көбірек қамалдар бар, сондай-ақ танылған шайқас орындары да ең көп осы жерде. Күнінде өнеркәсіптік революцияны қоздырған көмірдің көп бөлігін жеткізген маңызды экономикалық аймақ болған Нортумберленд қазір негізінен ауылдық жер және халық саны аз, біртіндеп азайып бара жатыр.
Northumberland, England's northernmost county, is a land where Roman occupiers once guarded a walled frontier, Anglian invaders fought with Celtic natives, and Norman lords built castles to suppress rebellion and defend a contested border with Scotland. The present day county is a vestige of an independent kingdom that once stretched from Edinburgh to the Humber, hence its name, meaning literally 'north of the Humber'. Reflecting its tumultuous past, Northumberland has more castles than any other county in England, and the greatest number of recognised battle sites. Once an economically important region that supplied much of the coal that powered the industrial revolution, Northumberland is now a primarily rural county with a small and gradually shrinking population.
Тарихқа дейінгі дәуір
Көптеген тас суреттері куә болатындай, Нортумберленд аймағының бай тарихы бар. Археологтар Ховиктегі мезолиттік құрылысты зерттеді, ол б.з. 7500 жылға дейін саналады және 2010 жылға дейін Ұлыбританиядағы ең көне үй ретінде танылған. Бұл атақ Солтүстік Йоркширде бұрынғы Стар Карр үйінің табылуымен, ол б.з. 8770 жылға дейін саналады, алынып тасталды. Олар сонымен қатар қола және темір дәуірлеріне жататын құралдар, әшекейлер, құрылыс құрылымдары және обаларды тапты. Бұл аймақты континенттік Еуропадан көшіп келген бритондық кельт халықтары мекендеген, олардың арасында Эдинбург пен Форт фиртінен Нортумберлендке дейін аумағы созылған Вотадинилер ең белгілісі болды. Вотадинилер мен басқа ірі тайпа – бриганттар арасындағы шекараның қайда екені нақты белгісіз, бірақ соғыстардың нәтижесінде және кішігірім тайпалар мен қауымдастықтардың адалдығын өзгерткеніне байланысты ол жиі өзгерген болуы мүмкін. Қоршаған тайпалардан өзгеше, Вотадини шаруашылықтары үлкен қабырғалармен, қоршаулармен және арықтармен қоршалған. Олар құнды металл заттарды құрбандыққа шалған, бірақ ірі білезіктер таққан жоқ. Олардың аумағында кем дегенде үш үлкен төбелік бекініс бар (Йеверинг Белл, Эйldon Хилл және Traprain Law, соңғы екеуі қазір Шотландияда), олардың әрқайсысы көрнекті төбе немесе таудың басында орналасқан. Бұл бекіністер осы уақытқа дейін мың жылдан астам уақыт бойы паналасу орындары және саяси және діни рәсімдерге арналған жиналыстар өткізілетін орындар ретінде пайдаланылған болуы мүмкін. Солтүстік Нортумберлендтегі Дуддо бес тасы және Адриан қабырғасының жанындағы Ешкі тастары қола дәуірінен қалған тас шеңберлер болып табылады.
As attested by many instances of rock art, the Northumberland region has a rich prehistory. Archeologists have studied a Mesolithic structure at Howick, which dates to 7500 BC and was identified as Britain's oldest house until it lost this title in 2010 when the discovery of the even older Star Carr house in North Yorkshire was announced, which dates to 8770 BC. They have also found tools, ornaments, building structures and cairns dating to the bronze and iron ages, when the area was occupied by Brythonic Celtic peoples who had migrated from continental Europe, most likely the Votadini whose territory stretched from Edinburgh and the Firth of Forth to Northumberland. It is not clear where the boundary between the Votadini and the other large tribe, the Brigantes, was, although it probably frequently shifted as a result of wars and as smaller tribes and communities changed allegiances. Unlike neighbouring tribes, Votadini farms were surrounded by large walls, banks and ditches and the people made offerings of fine metal objects, but never wore massive armlets. There are also at least three very large hillforts in their territory (Yeavering Bell, Eildon Hill and Traprain Law, the latter two now in Scotland), each was located on the top of a prominent hill or mountain. The hillforts may have been used for over a thousand years by this time as places of refuge and as places for meetings for political and religious ceremonies. Duddo Five Stones in North Northumberland and the Goatstones near Hadrian's Wall are stone circles dating from the Bronze Age.
Римдіктер билік еткен
78 жылы Гней Юлий Агрикола Британияның римдік губернаторы болып тағайындалғанда, солтүстік Британияның көп бөлігі әлі де британдық тайпалардың бақылауында болды. Агрикола губернаторлық кезеңінде Рим билігін Эборакумның (Йорк) солтүстігіне және қазіргі Шотландияға дейін кеңейтті. Нортумберленд аймағында римдік поселеністер, гарнизондар мен жолдар салынды. Римдіктердің солтүстік шекарасы Понс Элиус (қазіргі Ньюкасл) мен Форт арасында өзгеретін. Адриан қабырғасы шамамен 130 жылы Рим Британиясының солтүстік шекарасын белгілеу және қорғау үшін аяқталды. 142 жылы римдіктер Форт пен Клайд аралығында орналасқан Антонин қабырғасын, солтүстікке қарайғы қорғаныс шекарасын аяқтады. Алайда, 164 жылы олар Антонин қабырғасын тастап, Адриан қабырғасындағы қорғанысты нығайта бастады. Аймақтағы екі маңызды римдік жолы – Станегейт және Дере көшесі болды, соңғысы Шевиот таулары арқылы Твид өзенінен солтүсқарайғы жерлерге дейін созылды. Осы екі жолдың қиылысында орналасқан Кория (Корбридж), римдік әскерін жабдықтау орталығы, Рим империясының ең солтүстік ірі қаласы еді. Адриан қабырғасындағы Верковициум (Хаустедс) және Станегейтті күзету үшін салынған Виндоланда (Честерхолм) римдік бекіністерінің айналасында кең азаматтық елді мекендер орналасқан. Тине мен Форт арасында тұратын кельт халықтары римдіктерге Вотадини тайпасы ретінде белгілі болды. Римдік билікке бағынбаған кезде, олар достық клиенттік мемлекет ретінде, солтүстіктегі соғысқұмар пикттерге қарсы белгілі бір деңгейде қорғаныс шебі болды. V ғасырда Британиядан Римнің біртіндеп кетуі, солтүстік Британияда әртүрлі халықтардың аумақтар үшін күресіне байланысты, жақсы құжатталмаған қақтығыс пен хаос кезеңіне әкелді.
When Gnaeus Julius Agricola was appointed Roman governor of Britain in 78 AD, most of northern Britain was still controlled by native British tribes. During his governorship Agricola extended Roman control north of Eboracum (York) and into what is now Scotland. Roman settlements, garrisons and roads were established throughout the Northumberland region. The northern frontier of the Roman occupation fluctuated between Pons Aelius (now Newcastle) and the Forth. Hadrian's Wall was completed by about 130 AD, to define and defend the northern boundary of Roman Britain. By 142, the Romans had completed the Antonine Wall, a more northerly defensive border lying between the Forth and Clyde. However, by 164 they abandoned the Antonine Wall to consolidate defences at Hadrian's Wall. Two important Roman roads in the region were the Stanegate and Dere Street, the latter extending through the Cheviot Hills to locations well north of the Tweed. Located at the intersection of these two roads, Coria (Corbridge), a Roman supply base, was the most northerly large town in the Roman Empire. The Roman forts of Vercovicium (Housesteads) on Hadrian's Wall, and Vindolanda (Chesterholm) built to guard the Stanegate, had extensive civil settlements surrounding them. The Celtic peoples living in the region between the Tyne and the Forth were known to the Romans as the Votadini. When not under direct Roman rule, they functioned as a friendly client kingdom, a somewhat porous buffer against the more warlike Picts to the north. The gradual Roman withdrawal from Britain in the 5th century led to a poorly documented age of conflict and chaos as different peoples contested territories in northern Britain.
Археология
2017 жылы Виндоландада доктор Эндрю Бирли басқаратын Видоланда Траст сарапшылары 2000 жылға жуық римдік бокс қолғаптарын тапты. Guardian басылымының хабарлауынша, бұл екі қолғаптың стилі мен қызметі қазіргі заманғы толық қолмен жабатын бокс қолғаптарына ұқсас келеді және б.з. 120 жылына дейін сақталған былғары ленталар сияқты көрінеді. Олардың гладиаторлар қолғаптарынан өзгешелігіне байланысты, осы типтегі қолғаптарды қолданған жауынгерлердің мақсаты бір-бірін өлтіру емес деп есептеледі. Бұл қолғаптар, әдетте, жауынгерлік шеберлікті дамытуға бағытталған спорт түрінде қолданылған болуы мүмкін. Қолғаптар қазір Виндоланда мұражайында қойылған.
Nearly 2000 year old Roman boxing gloves were uncovered at Vindolanda in 2017 by the Vidolanda Trust experts led by Dr Andrew Birley. According to the Guardian, being similar in style and function to the full hand modern boxing gloves, these two gloves found at Vindolanda look like leather bands date back to 120 AD. It is suggested that based on their difference from gladiator gloves warriors using this type of gloves had no purpose to kill each other. These gloves were probably used in a sport for promoting fighting skills. The gloves are currently displayed at Vindolanda's museum.
Англияның Дейра, Берниция және Нортумбрия патшалықтары
Англиялық шабуылшылардың жорықтары Дейра және Берниция патшалықтарының құрылуына әкелді. Бірінші ағылшын қонысын 547 жылы Ида жасады, ол өзінің алты ұлымен бірге Чевиоттар мен теңіз арасындағы тар жолақты басып өтіп, Бамбург қаласында бекініс салған, ол Берникия патшаларының резиденциясына айналды. 6 ғасырдың соңына қарай Берниция бірінші рет қарсыласы Дейра патшалығымен біріктірілді, ал Хамбер мен Форт арасындағы аймақ Нортумбрия патшалығы деп белгілі болды. 616 жыл шамасында Этельфрит шайқаста қаза болғаннан кейін Эдвин Дейралық Нортумбрияның патшасы болды. Этельфриттің ұлы Освальд солтүстік-батысқа, Гэлдік Дал Риата патшалығына қашқан, онда Иона монахтары оны христиан дініне өткізді. Темірде, Йорк архиепископы Паулин король Эдвинді Рим христиандығына көндіріп, дін тарату және крещение рәсімінен өтудің кең ауқымды бағдарламасын бастады. Оның заманында патшалық батыс жағалауға жеткен болуы керек, себебі Эдвин Англси және Мэн аралдарын бағындырған делінеді. Эдвиннің тұсында Нортумбрия патшалығы Британиядағы ең күшті мемлекетке айналды. Алайда, 633 жылы Кадуаллон ап Кадфан Эдвинді Хэтфилд Чейсте жеңген кезде Нортумбрия бұрынғы Берниция және Дейра патшалықтарына бөлінді, ал христиан діні уақытша құлдырады. 634 жылы Освальд Кадуаллон ап Кадфанды Хевенфилд шайқасында жеңіп, Нортумбрияның қайта бірігуіне қол жеткізді. Освальд патшалықта христиан дінін қайта орнатып, Хексемде епископтық құрды, онда Уилфрид танымал ерте ағылшын шіркеуін салды. Бірігуден кейін Нортумбрияның пиктік аймақтарына кеңеюі және батыстағы Дал Риата және Стратклайд кельт патшалықтарына үстемдік орнатуы жүрді. Нортумбриялықтардың жорықтары 685 жылы Эгфрит Нехтансмир шайқасында пиктік әскерлерінен толық жеңіліске ұшырағанда күрт тоқтатылды.
Conquests by Anglian invaders led to the establishment of the kingdoms of Deira and Bernicia. The first Anglian settlement was effected in 547 by Ida, who, accompanied by his six sons, pushed through the narrow strip of territory between the Cheviots and the sea, and set up a fortress at Bamburgh, which became the royal seat of the Bernician kings. About the end of the 6th century Bernicia was first united with the rival kingdom of Deira under the rule of Æthelfrith of Northumbria, and the district between the Humber and the Forth became known as the kingdom of Northumbria. After Æthelfrith was killed in battle around 616, Edwin of Deira became king of Northumbria. Æthelfrith's son Oswald fled northwest to the Gaelic kingdom of Dál Riata where he was converted to Christianity by the monks of Iona. Meanwhile, Paulinus, the first bishop of York, converted King Edwin to Roman Christianity and began an extensive program of conversion and baptism. By his time the kingdom must have reached the west coast, as Edwin is said to have conquered the islands of Anglesey and Man. Under Edwin the Northumbrian kingdom became the chief power in Britain. However, when Cadwallon ap Cadfan defeated Edwin at Hatfield Chase in 633, Northumbria was divided into the former kingdoms of Bernicia and Deira and Christianity suffered a temporary decline. In 634, Oswald defeated Cadwallon ap Cadfan at the Battle of Heavenfield, resulting in the re unification of Northumbria. Oswald re established Christianity in the kingdom and assigned a bishopric at Hexham, where Wilfrid erected a famous early English church. Reunification was followed by a period of Northumbrian expansion into Pictish territory and growing dominance over the Celtic kingdoms of Dál Riata and Strathclyde to the west. Northumbrian encroachments were abruptly curtailed in 685, when Ecgfrith suffered complete defeat by a Pictish force at the Battle of Nechtansmere.
Монастырь мәдениеті
Сент-Айдан Освальдтың өтініші бойынша Нортумбриялықтарға уағыз айту үшін келгенде, ол Линдисфарн аралын шіркеуі мен монастырының орны ретінде таңдады және 635 жылы құрған діни округінің басшысы етті. Бірнеше жыл бойы діни орталық бейбіт өмір сүрді, оның епископтарының ішінде Китберт те болды. Бірақ 793 жылы викингтер аралға шапқырап, елді мекенді өртеп, көптеген монахтарды өлтірді. Дегенмен, аман қалғандары шіркеуді қайта салып, 883 жылға дейін сонда тұруын жалғастырды. Содан кейін даниялықтардың тағы бір шабуылынан сескеніп, олар ішкі аймаққа қашып кетті, Кутберттің денесі мен басқа да қасиетті жәдігерлерін алып кетті. Осы оқиғаларға байланысты Нортумбрия монастырьлары өте ықпалды мәдени туындыларды жасады. Уитби аббаттығының монахы Кедмон 680 жылға дейін көне ағылшын поэзиясының ең ерте мысалдарының бірін жазды. Линдисфарн Евангелиясы – арал өнерінің ерте үлгісі. Стентон (1971, 191 б.) кітапты былай сипаттайды: «Жазу жағынан ол – асыл стильдің тамаша үлгісі ғана емес, сонымен қатар иллюстрацияларындағы суреттер классикалық үлгілерге негізделгенімен, біршама қарапайымдыққа ие. Оның ерекше маңыздылығы – әсемдігі мен таңғажайып күрделі безендіруінде. Оның әшекейлерінің сипаты оны Ирландия қолжазбалары тобымен тығыз байланыстырады, олардың ішіндегі ең танымал – Келл кітабы». Беданың Уэрмут және Жарроудағы Нортумбрия монастырьларында жазған еңбектері оған өз заманының ең білімді ғалымы ретінде атақ әкелді. Оның еңбегінің ерекшелігі – тарих, теология, ғылым және әдебиетті қамтитын кеңдігі мен жоғары сапасы, мысалы, дәйексөздерді қатаң қолдануы. Беданың ең танымал еңбегі – «Ағылшын халқының шіркеу тарихы», ол тарихи зерттеулердің өте ықпалды ерте үлгісі саналады.
When Saint Aidan came at the request of Oswald to preach to the Northumbrians he chose the island of Lindisfarne as the site of his church and monastery, and made it the head of the diocese which he founded in 635. For some years the see continued in peace, numbering among its bishops Saint Cuthbert, but in 793 Vikings landed on the island and burnt the settlement, killing many of the monks. The survivors, however, rebuilt the church and continued to live there until 883, when, through fear of a second invasion of the Danes, they fled inland, taking with them the body of Cuthbert and other holy relics. Against this background, the monasteries of Northumbria developed some remarkably influential cultural products. Cædmon, a monk at Whitby Abbey, authored one of the earliest surviving examples of Old English poetry some time before 680. The Lindisfarne Gospels, an early example of insular art, is attributed to Eadfrith, the bishop of Lindisfarne from 698 to 721. Stenton (1971, p. 191) describes the book as follows. In mere script it is no more than an admirable example of a noble style, and the figure drawing of its illustrations, though probably based on classical models, has more than a touch of naïveté. Its unique importance is due to the beauty and astonishing intricacy of its decoration. The nature of its ornament connects it very closely with a group of Irish manuscripts of which the Book of Kells is the most famous. Bede's writing, at the Northumbrian monasteries at Wearmouth and Jarrow, gained him a reputation as the most learned scholar of his age. His work is notable for both its breadth (encompassing history, theology, science and literature) and quality, exemplified by the rigorous use of citation. Bede's most famous work is Ecclesiastical History of the English People, which is regarded as a highly influential early model of historical scholarship.
Нортумбрия графлығы
Нортумбрия патшалығы 927 жылы Ательстан, біріккен Англияның алғашқы королі, оны Англия құрамына графтық ретінде қосқанда жойылды. 937 жылы Брунанбур шайқасында Ательстанның біріккен викинг-кельт әскерлерін жеңісі Англияның солтүстік территориясын бақылауын бекітті. Шотландия королі Индульф 954 жылы Эдинбургті жаулап алды, ол одан кейін шотландтардың меншігінде қалды. Оның ізбасарлары аумақтарын оңтүстікке қарай кеңейтуге көп рет әрекеттенді. Малкольм II 1018 жылы Твид өзені бойындағы Кархам шайқасында Нортумбрия армиясын талқандағаннан кейін, Нортумбрия графы Эадульф осы өзеннің солтүстігіндегі барлық жерін бейбітшілік үшін бергенде, соңғы жеңіске жетті. Осыдан кейін Лотиан, Форт пен Твид арасындағы бұрынғы Нортумбрия аймағынан құралған, шотландиялық корольдердің меншігінде болды. Нортумберленд атауы алғаш рет 1065 жылы англосаксондық жылнамасында Тостиг Годвинсонға қарсы бүлік туралы жазбада қалыптасқан түрінде тіркелді.
The kingdom of Northumbria ceased to exist in 927, when it was incorporated into England as an earldom by Athelstan, the first king of a united England In 937, Athelstan's victory over a combined Norse Celtic force in the battle of Brunanburh secured England's control of its northern territory. The Scottish king Indulf captured Edinburgh in 954, which thenceforth remained in possession of the Scots. His successors made repeated attempts to extend their territory southwards. Malcolm II was finally successful, when, in 1018, he annihilated the Northumbrian army at Carham on the Tweed, and Eadulf the earl of Northumbria ceded all his territory to the north of that river as the price of peace. Henceforth Lothian, consisting of the former region of Northumbria between the Forth and the Tweed, remained in possession of the Scottish kings. The term Northumberland was first recorded in its contracted modern sense in 1065 in an entry in the Anglo Saxon Chronicle relating to a rebellion against Tostig Godwinson.
Одақ пен Азамат соғысы
Англия мен Шотландия тақтарын біріктіргеннен кейін, Джеймс VI мен I шекаралық қарақшылардың (рейверлердің) заңсыздықтарын қатаң түрде тоқтатты және аймаққа салыстырмалы бейбітшілік әкелді. 17-18 ғасырларда Нортумберлендте Шотландия шіркеуінің қауымдастықтары болды. 17 ғасырдағы Азамат соғысы кезінде Ньюкасл қаласы граф Ньюкаслмен патша үшін гарнизонға алынды, бірақ 1644 жылы оны Левен графы басқарған шотландтар басып алды, ал 1646 жылы Карл I Дэвид Леслидің күзетімен сол жерге тұтқын ретінде әкелінді. 1715 жылғы Якобит көтерілісінде Нортумберлендтің көптеген атақты отбасылары қирады.
After uniting the English and Scottish thrones, James VI and I sharply curbed the lawlessness of the border reivers and brought relative peace to the region. There were Church of Scotland congregations in Northumberland in the 17th and 18th centuries. During the Civil War of the 17th century, Newcastle was garrisoned for the king by the earl of Newcastle, but in 1644 it was captured by the Scots under the earl of Leven, and in 1646 Charles I was led there a captive under the charge of David Leslie. Many of the chief Northumberland families were ruined in the Jacobite rebellion of 1715.