Кіріспе

1965 жылғы Формула-1 маусымы – FIA Формула-1 жарыстарының 19-шы маусымы. Онда жүргізушілердің 16-шы әлем чемпионаты, F1 өндірушілердің 8-ші халықаралық кубогы және Формула-1 машиналары үшін ашық жеті чемпионат емес жарыс өтті. Әлем чемпионаты 1965 жылдың 1 қаңтары мен 24 қазаны аралығында он жарысқа тартысты. Джим Кларк Lotus Climax көлігімен жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті. Бұл оның екінші және соңғы чемпионаты болды. Lotus F1 өндірушілердің халықаралық кубогын екінші рет жеңіп алды.

Командалар мен жүргізушілер

1965 жылғы FIA әлем чемпионатында келесі командалар мен пилоттар қатысты. Scuderia Ferrari SpA SEFAC North American Racing Team Ferrari 158/1512 Ferrari 205B 1.5 V8 Ferrari 207 1.5 F12 Джон Сёртис 1–8 Лоренцо Бандини Барлығы Нино Ваккарелла 8 Педро Родригес 9–10 Боб Бондурант 9 Людовико Скарфьотти 10 Owen Racing Organisation BRM P261 BRM P56 1.5 V8 Грэм Хилл Барлығы Жакки Стюарт Барлығы Team Lotus Lotus Climax 33/25 Climax FWMV 1.5 V8 Джим Кларк 1, 3–10 Майк Спенс 1, 3–10 Герхард Миттер 7 Геки 8 Мойсес Солана 9–10 Brabham Racing Organisation Brabham Climax BT7/BT11 Climax FWMV 1.5 V8 Джек Брабхэм 1–3, 5, 7, 9–10 Дэн Гёрни 1, 3–10 Денни Хулм 2, 4–8 Джанкарло Багетти 8 Cooper Car Company Cooper Climax T77/T73 Climax FWMV 1.5 V8 Брюс Макларен Барлығы Йошен Риндт Барлығы R. R. C. Walker Racing Team Brabham Climax BT7 Climax FWMV 1.5 V8 Йо Бонниер Барлығы Brabham BRM BT11 BRM P56 1.5 V8 Йо Сифферт Барлығы DW Racing Enterprises Brabham Climax BT11 Climax FWMV 1.5 V8 Боб Андерсон 1–7 Lotus Climax 33 Пол Хокинс 2, 7 Reg Parnell Racing Lotus BRM 25/33 BRM P56 1.5 V8 Тони Мэггс 1 Ричард Атвуд 2–3, 5–10 Майк Хейлвуд 2 Иннес Айрленд 3–6, 8–10 Крис Амон 4, 7 Боб Бондурант 10 John Willment Automobiles Brabham BRM BT11 BRM P56 1.5 V8 Фрэнк Гарднер 1–3, 5–8 Brabham Ford BT10 Ford 109E 1.5 L4 Пол Хокинс 1 John Love Cooper Climax T55 Climax FPF 1.5 L4 Джон Лав 1 David Prophet Brabham Ford BT10 Ford 109E 1.5 L4 Дэвид Профет 1 Otelle Nucci Alfa Special Alfa Romeo Special Alfa Romeo Giulietta 1.5 L4 Питер де Клерк 1 LDS Climax Mk2 Climax FPF 1.5 L4 Даг Серрьер 1 Lawson Organisation Lotus Climax 21 Climax FPF 1.5 L4 Эрни Питерсе 1 Scuderia Scribante Lotus Climax 21 Climax FPF 1.5 L4 Невилл Ледерле 1 Clive Puzey Motors Lotus Climax 18/21 Climax FPF 1.5 L4 Клайв Пузи 1 Sam Tingle LDS Alfa Romeo Mk2 Alfa Romeo Giulietta 1.5 L4 Сэм Тингл 1 Ted Lanfear Lotus Ford 22 Ford 109E 1.5 L4 Брауш Ниманн 1 Trevor Blokdyk Cooper Ford T59 Ford 109E 1.5 L4 Тревор Блокдик 1 Jackie Pretorius LDS Alfa Romeo Mk1 Alfa Romeo Giulietta 1.5 L4 Жакки Преториус 1 Ecurie Tomahawk Lotus Ford 20 Ford 109E 1.5 L4 Дейв Чарльтон 1 Honda R & D Company Honda RA272 Honda RA272E 1.5 V12 Ронни Бакнум 2–4, 8–10 Ричи Гинтер 2–6, 8–10 Scuderia Centro Sud BRM P57 BRM P56 1.5 V8 Люсьен Бьянки 3 Вилли Майрес 3 Мастен Грегори 3, 5, 7–8 Роберто Буссинелло 7–8 Джорджо Басси 8 Bob Gerard Racing Cooper Climax T60 Climax FWMV 1.5 V8 Джон Роудс 5 Cooper Ford T71/73 Ford 109E 1.5 L4 Алан Роллинсон 5 Ian Raby Racing Brabham BRM BT3 BRM P56 1.5 V8 Иан Рэби 5, 7 Крис Амон 5 Brian Gubby Lotus Climax 24 Climax FWMV 1.5 V8 Брайан Габби 5

Күнтізбелік өзгерістер

Оңтүстік Африка Гран-приі бір аптаға ертерек жылжытылды, соның салдарынан ол 1964 жылдың соңғы жарысы емес, 1965 жылдың бірінші жарысы болды. Француз Гран-приі бір жылға Руан Лес-Эссарцтан Шарад трассасына көшірілді. Ұлыбритания Гран-приі екі трасса арасындағы жарыстарды кезекпен өткізу келісіміне сәйкес, Брэндс-Хэтчтен Сильверстоунға көшірілді. Голландия Гран-приі мамыр айының ортасынан шілде айының ортасына ауыстырылды. Австрия Гран-приі спорттық автомобильдер жарысы ретінде өткізілді.

1 - 3 кезеңдер

Бірінші рет чемпионат Оңтүстік Африкада басталды, және ол жылдың бірінші күні өтті. Он алты пилот шақырылып, стартқа қатысуға кепілдік алды. Тағы төрт орын бос болды, бірақ он төрт пилот өтініш берді. Іріктеу кезеңдерінен өткен соң, старт кестесі толықты. Пилоттар ең жылдам уақыттары бойынша стартқа тұрды: 1963 жылғы F1 чемпионы Джим Кларк өзінің Lotus Climax көлігімен поул-позицияда болды, ал одан кейін 1964 жылғы F1 чемпионы Джон Суртис (Ferrari) және 1959 және 1960 жылдардың F1 чемпионы Джек Брэбхэм (Brabham) орналасты. Старт берілген соң, Кларк көш бастады, ал оның командаласы Майк Спенс екінші орынға шықты. Содан кейін Брэбхэмнің қозғалтқышы істен шығып, май ағып, келесі айналымда Спенсті айналып кетірді. Алдында Кларк, Суртис және 1962 жылғы F1 чемпионы Грэм Хилл (BRM) тұрды. Спенс пен Брэбхэм тиісінше төртінші және сегізінші орындарда аяқтады. Бес айдан соң Монако Гран-присі өтті. Ұйымдастырушылар әрбір заводтық командаға стартқа бір орын кепілдеді. Қалған үміткерлер стартқа қатысу үшін іріктеу кезеңінде жеткілікті жылдамдық көрсетуі керек еді. Келіспеушілік туғандықтан, Lotus жарыстан бас тартты, орнына бір күннен кейін Индианаполис 500 жарысына қатысты. Хилл поул-позициядан старт алды, Брэбхэм мен Хиллдің командаласы Джеки Стюарттан озып кетті. Брэбхэм артқа шегініп, екі BRM көлігі көш бастады. Хилл жолдан шығып, машинасын жолға қайтаруға көп уақыт жұмсады. 30-шы айналымда Стюарт ең жылдам бұрылыстан шығу кезінде айналып кетті, ал Брэбхэмнің Climax қозғалтқышы істен шықты. Хилл қайтадан көшбасшы болды, Бандини мен Суртистің Ferrari көліктерінен озып кетті. Ричард Эттвуд өтпелі бұрылыста апатқа ұшырады, көшбасшылар оны қиындықпен болдырмады, ал Пол Хокинс портоға құлады. Оның көлігі суға батты, бірақ Хокинс пен Эттвуд ешқандай жарақат алмады. Хилл Бандини мен Стюарттан озып, жеңіске жетті, ал Суртис соңғы айналымда отыны бітіп қалды. Белгия Гран-присінде Хилл Кларк пен Стюарттан озып, қайтадан поул-позициядан старт алды. Жаңбыр жауып, барлығы алдыңғы көлікке қауіпсіз қашықтықта тұрды, бірақ Кларк трассадағы ең қауіпті бұрылыс – Маста Кинк арқылы көшбасшылыққа шықты. Ол тез арада үлкен артықшылыққа ие болды және тіпті Хиллді айналып өтті. Стюарт Брюс Макларен, Брэбхэм және Хиллден озып, екінші орынды иеленді. Эттвуд Мастада апатқа ұшырады, оның Lotus көлігі екіге бөлініп, өртеніп кетті, бірақ пилот тек жеңіл күйіктермен құтылды. Белгиядағы Гранд Слемнен кейін Джим Кларк (Lotus) 18 ұпаймен пилоттар чемпионатында көш бастады, Грэм Хилл (BRM, 15) және дебютант Джеки Стюарттан (BRM, 11) озып кетті. Өндірушілер чемпионатында BRM 19 ұпаймен көшбасшы болды, Lotus (18) және Ferrari (12) одан кейін келді.

4-тен 7-ке дейінгі турлар

Француз Гран-приі алғаш рет Charade трассасында өткізілді, ол Нюрбургрингтің жылдам және қисық нұсқасы ретінде сипатталды. Чемпионаттың көшбасшысы Джим Кларк Lotus көлігімен pole position-да тұрды, екі "екінші нөмірлі жүргізушіден" – Джеки Стюарттан (BRM) және Лоренцо Бандиниден (Ferrari) оқпан алды. Олардың команда жетекшілері Грэм Хилл мен Джон Суртис 13-ші және 4-ші орындардан старт алды. Бандинидің 36-шы айналымдағы апатынан басқа, жарыс басталғандай аяқталды: Кларк Стюарт пен Суртистен оқпан алда тағы бір Гранд Слем жеңісін тойлады. Хилл бесінші орынға көтерілді. Британ Гран-приі Silverstone трассасында өтті, онда Кларк Хилл мен Honda жүргізушісі Ричи Гинтерден оқпан алда тағы бір pole position-ды иеленді. Стартта Гинтер Кларкқа жетекшілікке таласты, бірақ төртінші орынға түсіп, 26-шы айналымда жарыстан шықты. Суртис Lotus жүргізушісі Майк Спенспен үшінші орын үшін күресіп жатты, ал оның команда жетекшісі кенеттен жылдамдығын төмендетті. Climax қозғалтқышы майын жоғалтып, Кларк бұрыштарда көлігін инерциямен жүргізіп, түзу жолдарда ғана қуатты пайдаланды. Хилл қарсыласын қуып жете алу үшін бар күшін салды, бірақ Lotus 3 секунд қалып қойғанда жеңіске жетті. Суртис үшінші орын алды. Голландия Гран-приі бір аптадан кейін өтті, барлық назар Кларкқа аударылды. Алайда, оның қарсыласы Хилл pole position-ды иеленді. Кларк екінші, Гинтер үшінші орыннан старт алды. Жарыс басталмай тұрып, Lotus командасының иесі Колин Чэпман Голландия полициясымен қақтығысқа түсті. Осыдан кейін ол қамауға алынып, екі күнге түрмеге жабылды. Алайда, жарыс кедергісіз өтті, және Гинтер жетекшілікке шықты. Бесінші айналымда Хилл мен Кларк алдыңғы қатарға оралды, ал Lotus көп ұзамай алға шықты. Содан кейін Хилл екінші орынды командаласы Стюартқа, ал үшінші орынды Brabham жүргізушісі Дэн Гурниге жоғалтты. Кларк маусымдағы бесінші жеңісін тойлады, Стюарт төртінші подиумын, ал Гурни – жылдың бірінші подиумын алды. Германия Гран-приіне іріктеу кезінде Кларк тағы да бірінші орынды иеленді, Стюарт пен Хиллдің BRM көліктерінен 3 секундтан асып түсті. Стартта Суртистің қоробкасы бұзылып, ол артқа қалып қойды. Бұл оның 11-ші айналымда жарыстан шығуына әкеп соқты. Кларк пен Хилл жетекшілік үшін күресіп жатты, ал Стюарттың көлігінің аспасы бұзылып, ол үшінші орынды Гурниге берді. Кларк бірнеше рет айналым рекордын жаңартты және бес рет қатарынан жеңіске жетті. Бұл 1960 жылғы F1 маусымында Джек Брэбхамнан бері бірінші рет болды. Хилл екінші, Гурни үшінші орын алды. Джим Кларк (Lotus) әлі де 54 ұпаймен жүргізушілер чемпионатында көш бастап, Грэм Хилл (BRM, 30) және Джеки Стюарт (BRM, 25) одан қалып қойды. Хилл Кларктың чемпион болуына жол бермеу үшін қалған үш жарыста жеңіске жетуі керек. Құрылысшылар чемпионатында Lotus 54 ұпаймен көш бастап, BRM (39) және Scuderia Ferrari (21) командаларынан алда тұрды.

8-10-раундтар

Чемпионаттың фавориті Джим Кларк (Lotus) Италия Гран-присінде биылғы жылғы бесінші поул-позициясын жеңіп алды, Ферраридің Джон Суртисі мен BRM-нің Джеки Стюартын еселеді. Стартта Суртистің қоробкасымен (клачпен) мәселе туды, сондықтан Кларк пен Стюарттан кейін Грэм Хилл келді, ол чемпионатта күресу үшін бірінші болып келуге тиіс болды. Алдыңғы үш жүргізуші ағынмен (slipstream) шайқасып, кезегімен көшбасшылыққа ие болды. Бәсеке соңына жеткенде, Кларк күйін жоғалтып, жанармай сорғысының бұзылуынан тоқтады, ал Хилл мен Стюарт тең мүмкіндіктермен жеңіс үшін күресе алды. Соңғы айналымға кіргенде Хилл сыртқы дөңгелектерімен шөпке тиіп, айналып кетпесе де, бағалы секундтар жоғалтты. Стюарт өзінің алғашқы жарысын жеңіп алды, Хилл екінші, ал Дэн Гурни үшінші орынды иеленді. Кларк жарыстан шықса да, Хиллдің екінші орыны 1965 жылғы чемпионаттың мәресіне жеткенін білдірді. Хилл АҚШ Гран-присінде поулдан старт алып, Кларк пен Honda жүргізушісі Ричи Гинтерді еселеді. Кларк жылдам көшбасшылыққа шықты, бірақ поршенінің жұлынуынан жарыстан шықты. Гинтер бұрынғыдай артқа шегінді, ал оның американдық қарсыласы Гурни көтеріле бастады. Британиялық жүргізуші жолдан шығып кеткенде ол Хиллге төрт секундқа жақындады, бірақ өзі қателік жасағаннан кейін оның командалық басшысы Джек Брэбхам екінші орынға ие болды. Австралиялық Хиллге қарсы тұрды, бірақ оны жеңе алмады, содан кейін шөпке шыққан үшінші жүргізуші болды. Финиш бойынша Хилл, Гурни, Брэбхам. Lotus Конструкторлар Чемпионатын жеңіп алды, себебі BRM соңғы жарыста оларды қуып жете алмады. Маусым Мексика Гран-присімен аяқталды, онда Кларк америкалық Гурни мен Гинтерден алда тағы бір поул-позициясын жеңіп алды. Honda жүргізушісі стартта көшбасшылыққа шықты, ал Стюарт екінші орынға көтерілді, бірақ Майк Спенс оны басып өтті. Оның командаласы Кларк үшінші рет қатарынан жарыстан шықты, ал Стюарт жарты жолда, ал Хиллдің қозғалтқышы бәсеке соңына жеткенде тоқтады. Гурни Спенсті екінші орынға ығыстырып, көшбасшыдан 3 секундқа жақындады, бірақ Гинтер өзінің және Honda-ның алғашқы жеңісін сақтап қалды. Джим Кларк (Lotus) 54 ұпай жинап, 1965 жылғы Жүргізушілер Чемпионатын жеңіп алды, Грэм Хилл (BRM, 40) және Джеки Стюарт (BRM, 33) одан кейін келді. Lotus Конструкторлар Чемпионатын да жеңіп алды, 54 ұпаймен, BRM (45) алдында, Brabham Ferrari-ді үшінші орынға ығыстырды (27 және 26 ұпаймен).

Жүргізушілер чемпионатының турнирлік кестесі

1965 жылғы Жүргізушілер әлем чемпионатына ұпайлар 9–6–4–3–2–1 жүйесі бойынша әр кезеңдегі алғашқы алты жүргізушіге берілді. Есепке тек үздік алты кезеңнің нәтижелері ғана алынды. Поз. Жүргізуші RSA MON BEL FRA GBR NED GER ITA USA MEX Ұпайлары. 1 Jim Clark 1 1 1 1 1 1 10 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 54 2 Graham Hill 3 1 (5) (5) 2 (4) 2 2 1 Сыныптан шықты 40 (47) 3 Jackie Stewart (6) 3 2 2 5 2 Сыныптан шықты 1 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 33 (34) 4 Dan Gurney Сыныптан шықты 10 Сыныптан шықты 6 3 3 3 2 2 25 5 John Surtees 2 4 Сыныптан шықты 3 3 7 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 17 6 Lorenzo Bandini 15 2 9 8 Сыныптан шықты 9 6 4 4 8 13 7 Richie Ginther Сыныптан шықты 6 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 6 14 7 1 11 8 Mike Spence 4 7 7 4 8 Сыныптан шықты 11 Сыныптан шықты 3 10 = Bruce McLaren 5 5 3 Сыныптан шықты 10 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 5 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 10 10 Jack Brabham 8 Сыныптан шықты 4 Стартқа жіберілмеді 5 3 Сыныптан шықты 9 11 Denny Hulme 8 4 Сыныптан шықты 5 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 5 = Jo Siffert 7 6 8 6 9 13 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 11 4 5 13 14 Jochen Rindt Сыныптан шықты Стартқа жіберілмеді 11 Сыныптан шықты 14 Сыныптан шықты 4 8 6 Сыныптан шықты 4 14 15 Pedro Rodríguez 5 7 2 = Ronnie Bucknum Сыныптан шықты Сыныптан шықты Сыныптан шықты Сыныптан шықты 13 5 2 = Richard Attwood Сыныптан шықты 14 13 12 Сыныптан шықты 6 10 6 2 — Jo Bonnier Сыныптан шықты 7 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 7 Сыныптан шықты 7 7 8 Сыныптан шықты 0 — Frank Gardner 12 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 8 11 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 0 — Masten Gregory Сыныптан шықты 12 8 Сыныптан шықты 0 — Bob Anderson Н/Қ 9 Стартқа жіберілмеді 9 Сыныптан шықты Сыныптан шықты Стартқа жіберілмеді 0 — Innes Ireland 13 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 10 9 Сыныптан шықты Стартқа жіберілмеді 0 — Paul Hawkins 9 10 Сыныптан шықты 0 — Bob Bondurant 9 Сыныптан шықты 0 — Peter de Klerk 10 0 — Tony Maggs 11 0 — Ian Raby 11 Стартқа жіберілмеді 0 — Moisés Solana 12 Сыныптан шықты 0 — Lucien Bianchi 12 0 — Nino Vaccarella 12 0 — Sam Tingle 13 0 — Roberto Bussinello Стартқа жіберілмеді 13 0 — David Prophet 14 0 — Chris Amon Сыныптан шықты Стартқа жіберілмеді Сыныптан шықты 0 — John Love Сыныптан шықты 0 — Mike Hailwood Сыныптан шықты 0 — John Rhodes Сыныптан шықты 0 — Gerhard Mitter Сыныптан шықты 0 — Giancarlo Baghetti Сыныптан шықты 0 — Geki Сыныптан шықты 0 — Giorgio Bassi Сыныптан шықты 0 — Willy Mairesse Стартқа жіберілмеді 0 — Alan Rollinson Стартқа жіберілмеді 0 — Ludovico Scarfiotti Стартқа жіберілмеді 0 — Trevor Blokdyk Стартқа жіберілмеді 0 — Doug Serrurier Стартқа жіберілмеді 0 — Neville Lederle Стартқа жіберілмеді 0 — Brausch Niemann Стартқа жіберілмеді 0 — Ernie Pieterse Стартқа жіберілмеді 0 — Brian Gubby Стартқа жіберілмеді 0 — Jackie Pretorius Стартқа жіберілмеді 0 — Clive Puzey Стартқа жіберілмеді 0 — Dave Charlton Стартқа жіберілмеді 0 Поз. Жүргізуші RSA MON BEL FRA GBR NED GER ITA USA MEX Ұпайлары.

F1 құрастырушылар арасындағы халықаралық кубок

Нүктелер әр раундта 9–6–4–3–2–1 жүйесі бойынша берілді, тек ең жақсы алты раундтың нәтижелері есепке алынды. Әр раундта әр өндірушінің ең жоғары көрсеткен автокөлігі ғана ұпай жинауға құқылы болды. Поз. Өндіруші RSA MON BEL FRA GBR NED GER ITA USA MEX Ұпай. 1 Lotus Climax 1 10 1 1 1 1 1 10 12 (3) 54 (58) 2 BRM (3) 1 2 2 2 (2) (2) 1 1 Сыныптан шықты 45 (61) 3 Brabham Climax 8 7 4 (4) (6) 3 3 3 2 2 27 (31) 4 Ferrari 2 2 9 3 3 7 (6) 4 4 7 26 (27) 5 Cooper Climax 5 5 3 Сыныптан шықты 10 Сыныптан шықты 4 5 6 Сыныптан шықты 14 6 Honda Сыныптан шықты 6 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 6 14 7 Brabham BRM 7 6 8 6 8 11 Сыныптан шықты Сыныптан шықты 11 4 5 8 Lotus BRM 11 Сыныптан шықты 13 Сыныптан шықты 13 10 Сыныптан шықты 6 10 6 2 — Brabham Ford 9 0 — Alfa Special Alfa Romeo 10 0 — LDS Alfa Romeo 13 0 — Cooper Ford Стартқа жіберілмеді Стартқа жіберілмеді 0 — LDS Climax Стартқа жіберілмеді 0 — Lotus Ford Стартқа жіберілмеді 0 — Поз. Өндіруші RSA MON BEL FRA GBR NED GER ITA USA MEX Ұпай. Ерекше жазылған нәтижелер чемпионаттың жалпы есебіне қосылды.