Кіріспе
1966 жылғы Формула-1 маусымы – FIA Формула-1 автокөлік жарыстарының 20-шы маусымы. Онда 17-ші Жүргізушілер әлем чемпионаты, 9-шы F1 өндірушілер арасындағы халықаралық кубок және Формула-1 машиналары үшін арналған төрт чемпионаттан тыс жарыс өткізілді. Әлем чемпионаты 1966 жылдың 22 мамыры мен 23 қазаны аралығында тоғыз жарысқа бөлінді. Джек Брэбхам Brabham Repco көлігімен Жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті. Бұл оның үшінші және соңғы чемпионаты болды. Брэбхам сонымен қатар F1 өндірушілер арасындағы халықаралық кубокты да жеңіп алды, бұл олардың алғашқы титулы еді. Германия Гран-присі кезінде Джон Тейлор Формула-2 жүргізушісі Джеки Икске соқтығысты. Тейлор апатта ауыр күйік шақты және төрт аптадан кейін жарақаттарына байланысты қайтыс болды. Маусымда "қуатқа оралу" болды, FIA рұқсат етілген максималды қозғалтқыш көлемін 1,5 литрден 3 литрге дейін екі есе арттырды.
The 1966 Formula One season was the 20th season of FIA Formula One motor racing. It featured the 17th World Championship of Drivers, the 9th International Cup for F1 Manufacturers, and four non championship races open to Formula One cars. The World Championship was contested over nine races between 22 May and 23 October 1966. Jack Brabham won the Drivers' Championship in a Brabham Repco. It was his third and last championship. Brabham was also awarded the International Cup for F1 Manufacturers, their first title. John Taylor collided with Formula Two driver Jacky Ickx during the German Grand Prix. Taylor was badly burned in the accident and succumbed to his injuries four weeks later. The season saw "the return to power", with the FIA doubling the maximum allowed engine displacement from 1.5 to 3 litres.
Маусым ортасындағы өзгерістер
1966 жылы «Хонда» жарыстардың көп бөлігін қалыс қалдырды, бірақ Италия Гран-присінде жаңа 3 литрлік V12 қозғалтқышымен қайтадан қатысты. Ричи Гинтер екі жарыстан кейін «Купер» командасынан кетіп, жапон командасына оралды. 1964 жылғы F1 маусымының чемпионы Джон Суртиске «Феррари» операциялар менеджері Эухенио Драгони 1966 жылғы Ле-Манның 24 сағаттық жарысына қатысуға рұқсат бермеді. «Fiat» төрағасы Джанни Аньелли өзінің туысы Людовико Скарфиоттиді жақтады. Бас директор Энцо Феррари да Суртисті қолдамағандықтан, британиялық пилот команданы тастап кетті, соның салдарынан F1 жүргізушілігінен де бас тартты. Майк Паркс пен Скарфиотти, екеуі де Ле-Ман жарысына қатысқан, F1 командасына өтіп, ал Суртиз «Купер» командасында Гинтердің орнын басты.
Күнтізбелік өзгерістер
Принц Джордж трассасындағы Оңтүстік Африка Гран-приі чемпионатқа кірмейтін мәртебеге төмендетілді, себебі жарысқа 1,5 литрлік қозғалтқыштарға рұқсат берілді, ал F1 чемпионатында мұндай рұқсат енді болмайтын болды. Француз Гран-приі Шарад трассасынан Реймс-Геуге ауыстырылды. Ұлыбритания Гран-приі екі трасса арасындағы жарыстарды кезекпен өткізу келісіміне сәйкес, Сильверстоуннан Брэндс-Хатчқа көшірілді.
Техникалық регламенттер
"Қуаттың қайта оралуы" деп жарияланған жаңа қозғалтқыш формуласы енгізілді. Табиғи сору қозғалтқыштары үшін рұқсат етілген максималды көлем 1,5 литрден 3 литрге еселеді. Түрбокомпрессор немесе суперкомпрессор қолданылатын қысылған қозғалтқыштар 1960 жылғы F1 маусымынан бері алғаш рет рұқсат етілді, олардың максималды көлемі 1,5 литр болды. Ең төменгі салмақ көтерілді, ең жоғарғы жарыс қашықтығы қысқартылды.
1 - 3 кезеңдер
1966 жылғы маусым Монако Гран-приімен басталды. Бұрылысты жол басым бөлігінде 3 литрлік Ferrari қозғалтқыштары мен 2 литрлік BRM және Climax қозғалтқыштары (Lotus-та қолданылатын) арасындағы қуаттың айырмашылығын теңестірді. 1963 және 1965 жылғы F1 чемпионатының чемпионы Джим Кларк Lotus Climax-те поул позициясын иеленді, ал 1964 жылғы F1 чемпионатының чемпионы Джон Суртис Ferrari үшін одан оза шақты. Екінші қатарда Джеки Стюарт пен 1962 жылғы F1 чемпионы Грэм Хиллдің екі BRM машинасы орналасты. Стартта Кларк машинасы бірінші жылдамдыққа ілігіп, барлығы оны басып өтті. Суртис пен Стюарт алаңның қалған бөлігіне қашықтық жасады. Әдетте Ferrari BRM-ді озып кетер еді, бірақ Суртистің артқы осі бұзылып, ол 16-шы айналымда жарыстан шықты. Стюарт жеке басымен жүрді, одан кейін Джохен Риндт Cooper Maserati-де, ал Хилл екінші орынға көтерілген Лоренцо Бандиниден бұрын келді. Кларк алаңның алдына қайта оралып жатты, бірақ көп уақытын Хиллдің артында өткізді. Кларк бірінші бұрылысқа өтпек болып үшінші орынға шықты. Риндт қозғалтқыш бұзылуынан жарыстан шықты, бірақ Lotus-тың сол артқы серпімдігі кейінірек айналымда бұзылып, ағымдағы чемпион жарыстан шықты. Стюарт мансабындағы екінші жеңісін Бандини мен Хиллден озып алды. Боб Бондюрант төртінші орынды алып, үш BRM машинасының ұпай жинауына мүмкіндік берді. Артынан үш Cooper машинасы келді, бірақ олардың ешқайсысы жіктелмеді және чемпионат ұпайларын алмады. Бельгия Гран-приіне дайындық кезінде Стюарт жаттығуларда бірінші орынды иеленді, бірақ жоғары жылдамдықтағы трассада Суртис өзінің Ferrari-сімен поул позициясын жеңіп алды, Cooper Maserati-дегі Риндттен үш секундтан астам озып кетті. Стюарт үшінші орыннан старт алды, ал Кларк тек оныншы орынға қол жеткізе алды. Старт берілген кезде, жолдың соңында жаңбыр жауа бастады. Стюарт пен Хилл ең қауіпті бұрылыс ретінде танымал Маста Кинк бұрылысында апатқа ұшырады, ал шотландтық 25 минут бойы жанармай ағып жатқан көлігінің астында қамалып қалды. Хилл мен Бондюрант, екеуі де апатқа ұшыраған, оны босату үшін көрерменнің құрал-сайманын қолданды. Жарыстың бірінші айналымында Кларк қоса алғанда тағы бес машина жарыстан шықты. Суртис Риндт пен Бандиниден озып, жарысқа көш бастады, содан кейін фиништік сызықты да осы ретпен кесті. Олардан кейін 1959 және 1960 жылғы F1 чемпионатының чемпионы Джек Брэбхам және Риндттің командаласы Ричи Гинтер келді. Тағы екі жүргізуші жарыста болды, бірақ олар жіктелмеді, бұл жаңа ереже бойынша чемпионат ұпайларын қатарынан екі жарысқа қалдырды. Апаттан кейін Стюарт Гран-приде де, жалпы автокөлік спортында да жүргізушілердің қауіпсіздігін жақсартуды ынталандырды. Суртиске 24 сағаттық Ле-Ман жарысына Ferrari командасынан қатысуға рұқсат берілмегендіктен, ол итальяндық команданы тастап, F1 жүргізушілігінен де бас тартты. Ол Купер командасында орын тапты, онда Гинтер бұрынғы командасына, Honda-ға оралды. Бандини Франция Гран-приіне поул позициясын жеңіп алды, ал оның жанында бірінші қатарда бұрынғы командаласы Суртис және жаңа командаласы Майк Паркс орналасты. Стартта Суртис жанармай беруде қиындықтарға тап болды, содан кейін 5-ші айналымда жарыстан шықты. Брэбхам екінші орынға көтерілді, Бандинидің қарқынына ілесе алатын жалғыз жүргізуші. 32-ші айналымда австралиялық жүргізуші Ferrari-дің газ тросі жыртылғандықтан көшбасшы болды. Италиялық жүргізуші трассаның жиегіндегі сабан балдағынан бір сымды алып, газ тросіне байлап, оны қолмен басқарып, машинасымен пит-стопқа қайтып келді, бірақ ұпайсыз аяқтады. Брэбхам жарыста Паркс пен командаласы Денни Хулмды озып, жеңіске жетті. Жүргізушілер чемпионатында Джек Брэбхам (Brabham Repco) 12 ұпаймен көш бастады, Лоренцо Бандини (Ferrari, 10 ұпай) одан кейін келді, содан кейін Суртис, Стюарт және Риндт (барлығы 9 ұпай) орналасты. Өндірушілер чемпионатында Ferrari 21 ұпаймен көш бастады, Brabham (12) және BRM мен Cooper (9 ұпай) одан кейін келді.
4-тен 6-ға дейінгі турлар
Брэндс-Хатчта өткен Британ Гран-присінде Джек Брэбхэм мен Денни Хулм дуэті бірінші орынға шықты, Дэн Гурнидің Eagle, Грэм Хиллдің BRM және Джим Кларкның Lotus көліктерінен озып кетті. Келесі орында Джон Суртис (Cooper) болды, осылайша алғашқы алты орынға бес түрлі конструктор кірді. Стартта Брэбхэм мен Хилл көш бастады, бірақ жаңбыр жауған кезде Джохен Риндт жаңбырға арналған шиналарды ауыстырды. Риндт екінші орынға көтеріліп, Брэбхэмге қысым көрсетті, ал Суртис үшінші орында қалды. Бірақ жаңбыр тоқтағанда Риндт артқа шегініп, Суртис жарыстан шықты, нәтижесінде Брэбхэм мен Хулм бірінші және екінші орындарды жеңіп алды. Олардан кейін Хилл, Кларк және Риндт келді. Брэбхэм мен Хулм Голландия Гран-присінде де бірінші және екінші орындарға ие болды, Кларктан озып, ол әлі де 2 литрлік Climax қозғалтқышы бар Lotus көлігін жүргізіп жатқан еді. Хулмнің қозғалтқышы 17-ші айналымда жұмысын тоқтатты, ал 37-ші айналымда жарыстан шығып, Брэбхэмді Кларк шабуылына осал қалдырды. Кларк, кейбір көліктерді озу кезінде, австралиялықтан озып, айтарлықтай көшбасшылыққа шықты. Жарты жолда Грэм Хилл Кларк пен Брэбхэмнен озылмаған жалғыз жүргізуші болды, бірақ содан кейін Lotus көлігінің коленвалдық білігіндегі амортизатор жыртылып, су насосына тесік салды, нәтижесінде қозғалтқыштың салқындатқыш сұйығы ағып кетті. Бұл оны пит-стоп жасауға мәжбүр етті және үшінші орынға түсірді. Брэбхэм үшінші рет қатарынан жарыс жеңіске жетті, Хиллден озып кетті. Германия Гран-приі Нюрбургринг Нордшлейфеде өткізілді. Жарысқа жеткілікті қатысушылар болмағандықтан, жарысқа қызығушылық танытпаудан қорқып, FIA Формула 2 қатысушыларына да қатысуға рұқсат берді. Бірақ олар Формула 1 чемпионатының ұпайларын жеңіп ала алмады. Квалификацияда 2 литрлік жеңіл көліктер үздік уақыт көрсетті, ал Кларк, Суртис және Стюарт алдыңғы қатарда тұрды. Бірақ стартта 3 литрлік қуатты көліктер жақсы старт алды: Суртис көшбасшы болды, бірақ Брэбхэм мен Лоренцо Бандини оның ең жақын қарсыластары болды. Джон Тейлор жаңбырдың салдарынан жолдан шығып кетті. Ол өртенген көлік ішінде қалып қойды, бірақ Формула 2 жүргізушісі Джеки Икс оны құтқарып алды. Бірінші айналымның соңында Брэбхэм Суртис, Риндт және Кларктан озып, көшбасшы болды. Соңғысы 11-ші айналымда жарыстан шығып кетті, ал подиум орындары өзгермеді. Төрт жарысты қатарынан жеңген Джек Брэбхэм (Brabham) 39 ұпаймен Драйверлер чемпионатында көш бастады, Грэм Хилл (BRM, 17 ұпай) және Джон Суртис пен Джохен Риндт (Cooper командаластары, екеуі де 15 ұпай) одан кейін келді. Конструкторлар чемпионатында Брэбхэм 39 ұпаймен көшбасшы болды, Ferrari (23) және BRM (22) командаларынан озып кетті.
7-9-раундтар
Осы уақытқа дейін шектеулі қуатпен жұмыс істеген командалар, енді Италия Гран-приіне жаңа 3 литрлік қозғалтқыштарды алуға мүмкіндік алды: BRM өз командасы мен клиенті Lotus үшін H16 қозғалтқыштарын енгізді, Eagle жаңа Weslake V12 қозғалтқышымен жабдықталды, ал Honda осы жылы өз V12 қозғалтқышымен алғаш рет жарысқа қатысты. Тифосидің қуанышына орай, Ferrari командасының пилоттары Майк Паркс пен Людовико Скарфиотти бірінші қатарда, Джим Кларк (Lotus), Джон Суртиз (Cooper) және Лоренцо Бандини (Ferrari) алдында квалификациядан өтті. Чемпионаттың көшбасшысы Джек Брэбэм алтыншы орыннан старт алды, бірақ көп қысым сезінбеді, өйткені австралиялықтың титулды жеңіп алуына кедергі келтіру үшін Суртиске қалған үш жарыста да жеңіске жету қажет болды. Скарфиотти стартта көш бастады, бірақ бірінші айналымның соңында жетінші орынға түсіп қалды. Оның командаласы Бандини оны алдыңғы қатарға шығарды. Брэбэм төртінші айналымда одан өтті, бірақ майдың ағып кетуінен жарыстан шықты. Содан кейін Суртиз, Бандини және Кларк та жарыстан шықты, нәтижесінде Скарфиотти көшбасшы болды, Паркс пен Денни Хулм (Brabham) одан кейін келді. Жохен Риндттің алдыңғы доңғалағы соңғы бұрылыстан шыға келе жарылып кетті, австриялық айналып, шөпке түсіп финиш сызығын өтті. Суртиздің жарыстан шығуымен Брэбэм 1966 жылғы жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті. Әдеттегідей, чемпионат шетелде аяқталды, біріншіден АҚШ Гран-приінде. Жаңадан чемпион атанған Брэбэм өткен жылғы чемпион Кларкпен бірге бірінші қатардан старт алды. Бандини үшінші орыннан старт алды, бірақ Брэбэм 10-шы айналымда одан өтті. Кейін Бандини австралиялықтан қайта озып кетті, бірақ қозғалтқышы бұзылып жарыстан шықты. Жарыстың ортасында Брэбэм де жарыстан шықты. Кларк көшбасшы екеуліктен қалып қойды, бірақ жарыста жеңіске жетті. Риндт отын қалдырмады және жылдамдығын төмендетті. Ол жарысты аяқтады, бірақ соңғы айналымы соншалықты ұзаққа созылды, нәтижесінде бір айналымға қалып қойды, бірақ классификацияда екінші орынды сақтап қалды, өйткені үшінші орындағы Суртис одан да артта қалды. Маусымның соңғы кезеңі – Мексика Гран-приінде Суртиз Куперде алғаш рет поулды жеңіп алды, Кларк пен Гинтерден озып кетті. Honda пилоты стартта көшбасшы болды, Риндт (бесінші орыннан старт алған) және Брэбэм (төртінші орыннан старт алған) одан кейін келді. Суртиз бесінші орынға түсіп қалды, бірақ жарыстың ортасына қарай қайтадан бірінші орынға шықты. Ол жарысты Брэбэмнен жеті секундқа, ал Хулм мен қалған пилоттардан кем дегенде бір айналымға алда жеңіп шықты. Брэбэм 42 ұпаймен жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті, Джон Суртиз (28 ұпай) және Жохен Риндт (22 ұпай) одан кейін келді. Бұл Брэбэмнің үшінші жүргізушілер чемпионаты болды (1959 және 1960 жылғы F1 маусымдарындағы жеңістерден кейін), ол рекордтық есеп бойынша бес дүркін чемпион Хуан Мануэль Фангиодан кейін екінші орынға көтерілді. Ол өзінің атын таңбалаған машинамен чемпионатты жеңіп алған бірінші және қазірге дейін жалғыз пилот болды. Бұл сондай-ақ Еуропа немесе Ұлыбританиядан тыс машинаның чемпионатты жеңіп алған алғашқы жағдайы болды. Brabham командасы Өндірушілер чемпионатында да 42 ұпай жинап, Ferrari (31 ұпай) және Cooper (30 ұпай) командаларын озып, титулды жеңіп алды.
Жүргізушілер чемпионатының турнирлік кестесі
1966 жылғы Жүргізушілер әлем чемпионатына ұпайлар әр жарыста алғашқы алты орын үшін 9–6–4–3–2–1 жүйесімен берілді. Әр жүргізуші тек ең үздік бес жарыстың нәтижесін есепке ала алды. Поз. Жүргізуші MON BEL FRA GBR NED GER ITA USA MEX Ұпай. 1 Жэк Брабам Сақталмады (4) 1 1 1 1 Сақталмады Сақталмады 2 42 (45) 2 Джон Сёртис Сақталмады 1 Сақталмады Сақталмады Сақталмады 2 Сақталмады 3 1 28 3 Йошен Риндт Сақталмады 2 4 (5) Сақталмады 3 4 2 Сақталмады 22 (24) 4 Денни Халм Сақталмады Сақталмады 3 2 Сақталмады Сақталмады 3 Сақталмады 3 18 5 Грэм Хилл 3 Сақталмады Сақталмады 3 2 4 Сақталмады Сақталмады Сақталмады 17 6 Джим Кларк Сақталмады Сақталмады БМЖ 4 3 Сақталмады Сақталмады 1 Сақталмады 16 7 Жакки Стюарт 1 Сақталмады Сақталмады 4 5 Сақталмады Сақталмады Сақталмады 14 8 Майк Паркс 2 Сақталмады Сақталмады 2 12 = Лоренцо Бандини 2 3 БМЖ 6 6 Сақталмады Сақталмады 12 10 Лудовико Скарфьотти Сақталмады 1 9 11 Ричи Гинтер Сақталмады 5 Сақталмады Сақталмады 4 5 12 Дэн Герни БМЖ 5 Сақталмады Сақталмады 7 Сақталмады Сақталмады 5 4 = Майк Спенс Сақталмады Сақталмады Сақталмады Сақталмады 5 Сақталмады 5 Сақталмады БМЖ 4 14 Боб Бондурант 4 Сақталмады 9 Сақталмады 7 АҚД Сақталмады 3 = Жо Сифферт Сақталмады Сақталмады Сақталмады БМЖ Сақталмады Сақталмады 4 Сақталмады 3 = Брюс Макларен Сақталмады БМЖ 6 БМЖ 5 Сақталмады 3 17 Питер Арунделл БМЖ Сақталмады Сақталмады Сақталмады 12 8 6 7 1 = Жо Боннье БМЖ Сақталмады БМЖ Сақталмады 7 Сақталмады Сақталмады БМЖ 6 1 = Боб Андерсон Сақталмады 7 БМЖ Сақталмады Сақталмады 6 1 = Джон Тейлор 6 8 8 Сақталмады 1 — Крис Ирвин 7 0 — Ронни Бакнум Сақталмады 8 0 — Крис Амон 8 БМҚ 0 — Гай Лижье БМЖ БМЖ БМЖ 10 9 БМЖ 0 — Геки 9 0 — Крис Лоуренс 11 Сақталмады 0 — Джанкарло Багетти БМЖ 0 — Педро Родригес Сақталмады Сақталмады 1 Сақталмады 0 — Иннес Айрленд Сақталмады Сақталмады 0 — Тревор Тейлор Сақталмады 0 — Мойзес Солана Сақталмады 0 — Фил Хилл БМЖ Сақталмады БМҚ 0 — Вик Уилсон БМЖ 0 Формула-1 ұпайларына жарамсыз жүргізушілер, өйткені олар Формула-2 машиналарымен жүрді — Жан Пьер Бельтуаз 8 — Хуберт Хане 9 — Жо Шлессер 10 — Ханс Геррманн 11 — Пирс Карэйдж Сақталмады — Алан Рис Сақталмады — Курт Аренс кіші Сақталмады — Жэки Икс Сақталмады — Сильвио Мозер БМЖ — Герхард Миттер БМЖ Поз. Жүргізуші MON BEL FRA GBR NED GER ITA USA MEX Ұпай. 1 – Формула-1 ұпайларына жарамсыз, өйткені ол Формула-2 машинасымен жүрді.
F1 құрастырушылар арасындағы халықаралық кубок
Нүктелер әр раундта 9–6–4–3–2–1 жүйесі бойынша берілді, соның ішінде тек ең жақсы бес раундтың нәтижелері есепке алынды. Әр раундта әр өндірушінің ең жоғары көрсеткен автокөлігі ғана ұпай жинауға құқылы болды. Поз. Өндіруші MON BEL FRA GBR NED GER ITA USA MEX Ұпай. 1 Brabham Repco Аяқталмады (4) 1 1 1 1 (3) Аяқталмады 2 42 (49) 2 Ferrari 2 1 2 6 (6) 1 Аяқталмады 31 (32) 3 Cooper Maserati Бағаланбады 2 4 (5) 7 2 (4) 2 1 30 (35) 4 BRM 1 Аяқталмады Аяқталмады 3 2 4 7 Аяқталмады Аяқталмады 22 5 Lotus BRM Аяқталмады Аяқталмады Аяқталмады Аяқталмады 5 12 5 1 7 13 6 Lotus Climax Аяқталмады Аяқталмады Аяқталмады 4 3 Аяқталмады 9 6 Аяқталмады 8 7 Eagle Climax Бағаланбады 5 Аяқталмады Аяқталмады 7 Сынақтан өтпеді Дисквалификацияланды 5 4 8 Honda Аяқталмады Бағаланбады 4 3 9 McLaren Ford Аяқталмады Аяқталмады 5 Аяқталмады 2 10 Brabham Climax Аяқталмады Аяқталмады 7 7 Аяқталмады Аяқталмады 6 1 = Brabham BRM Аяқталмады 6 8 8 Аяқталмады Сынақтан өтпеді = McLaren Serenissima Сынаққа қатыспады 6 Сынаққа қатыспады 1 — Cooper Ferrari 11 Аяқталмады 0 — Eagle Weslake Аяқталмады Аяқталмады Аяқталмады 0 — Shannon Climax Аяқталмады 0 Поз. Өндіруші MON BEL FRA GBR NED GER ITA USA MEX Ұпай. Ерекше жазылған нәтижелер чемпионаттың жалпы есебіне қосылды.
Гран-при 1966 жылғы Формула 1 маусымының фильмі
Гран-при фильмі 1966 жылғы маусымның көркемделіп бейнеленген нұсқасы болып табылады, онда нақты жарыстардан түсірілген кадрлар, актерлер сахналаған жарыс көріністерінің кадрларымен біріктірілген.