Кіріспе
Солтүстік Қытай қалаларындағы тар көшелер немесе аллеялардың түрі – хутонг. Хутонгтар Қытайдың солтүстік қалаларымен, әсіресе Пекинмен байланысты тар көшелер немесе аллеялар болып табылады. Пекинде хутонгтар – дәстүрлі аулалық тұрғын үйлер, сихэюань қатарынан құралған аллеялар. Көптеген аудандар бір сихэюаньді екіншісімен біріктіріп хутонг құру арқылы, содан кейін бір хутонгты екіншісіне қосу арқылы қалыптасқан. Хутонг сөзі мұндай аудандарды атау үшін де қолданылады. 20-ғасырдың ортасынан бастап Пекиннің көптеген хутонгтары жаңа жолдар мен ғимараттар салу үшін бұзылды. Бірақ, соңғы кезде көптеген хутонгтар қытай мәдени тарихының бұл ерекшелігін сақтау мақсатында қорғауға алынды. Хутонгтар алғаш рет Юань династиясы (1279–1368) кезінде пайда болды, ал кейін Мин (1368–1644) және Цин (1644–1911) династияларында кеңейді.
Hutong are a type of narrow street or alley commonly associated with northern Chinese cities, especially Beijing. In Beijing, hutongs are alleys formed by lines of siheyuan, traditional courtyard residences. Many neighbourhoods were formed by joining one siheyuan to another to form a hutong, and then joining one hutong to another. The word hutong is also used to refer to such neighbourhoods. Since the mid 20th century, many Beijing hutongs were demolished to make way for new roads and buildings. More recently, however, many hutongs have been designated as protected, in an attempt to preserve this aspect of Chinese cultural history. Hutongs were first established in the Yuan dynasty (1279–1368) and then expanded in the Ming (1368–1644) and Qing (1644–1911) dynasties.
Тарихи хутонгтар
Қытайдың династиялық кезеңінде императорлар Пекин қаласын жоспарлап, тұрғын үй аумақтарын Чжоу дәуірінің (1027–256 ж.б.д.) әлеуметтік топтарына сәйкес орналастырды. "Хутонг" термині алғаш рет Юань династиясы кезінде пайда болды, ол моңғол тілінен шыққан сөз және "су құдығы" деген мағынаны білдіреді. Мин династиясында (15 ғасырдың басында) қаланың орталығы Тыйым салынған қала болды, оның айналасында концентрлі шеңберлермен Ішкі қала мен Сыртқы қала орналасқан. Жоғары әлеуметтік статусы бар азаматтарға шеңберлердің ортасына жақын тұруға рұқсат берілді. Аристократтар император сарайының шығысы мен батысында тұрды. Осы жоғары лауазымды шенеуніктер мен бай саудагерлердің үлкен сихэюаньдарында әдемі ойылған және боялған шатыр балкалары мен тіректері, сондай-ақ мұқият жоспарланған бақшалар болды. Олар құрған хутонгтар кең үйлермен және қоршалған бақшалармен қатар, реттелген болып келді. Сарайдан алыс, солтүстік және оңтүстікке қарай қарапайым халық, саудагерлер, қолөнершілер мен жұмысшылар тұрды. Олардың сихэюаньдары көлемі жағынан кішідірек, дизайны мен әшекейлеуі қарапайым болды, ал хутонгтар тарлау болды. Дерлік барлық сихэюань ғимараттары мен қақпалары жақсы жарық түсуі үшін оңтүстікке қаратылған, сондықтан хутонгтардың көпшілігі шығыстан батысқа қарай созылған. Басты хутонгтардың арасында солтүстік және оңтүстікке қарай көптеген шағын жолдар өтті, олар қолайлы өтуге мүмкіндік берді. Тарихи тұрғыдан алғанда, хутонг ежелгі Қытайдағы қалалардағы әкімшілік-географиялық бөліністердің ең төменгі деңгейі ретінде қолданылған, мысалы, пайфан (牌坊) жүйесінде: ежелгі Қытайдағы қалалардағы ең ірі бөлініс – фан (坊), ол бүгінгі ауданға тең. Әр фан (坊) қабырғалармен немесе қоршаулармен қоршалған, ал осы қоршаулардың қақпалары әр түнде жабылып, күзетілген, бұл қазіргі заманғы қақпалы аудандарға ұқсас. Әр фан (坊) бірнеше тақтаға немесе пайға (牌) бөлінген, ол бүгінгі (қосылмаған) қауымдастыққа (немесе ауданға) тең. Әр пай (牌) өз кезегінде бірнеше хутонгты қамтитын аумақты қамтыды, ал Мин династиясы кезінде Пекин жалпы 36 фанға (坊) бөлінді. Алайда, ежелгі қытайлық қалалық әкімшілік бөліну жүйесі географиялық бөлінудің орнына халық және шаруашылық есебінен жүзеге асырыла бастағандықтан, хутонгтар енді әкімшілік-географиялық бөлінудің ең төменгі деңгейі ретінде қолданылмады және олардың орнына басқа бөліну әдістері енгізілді.
Қытай Республикасы дәуірінде
ХХ ғасырдың басында Цин әкімшілігі ыдырады, Қытайдың династиялық дәуірі аяқталды. Хутонгтардың дәстүрлі құрылымы да өзгеріске ұшырады. Ескі қаланың шетінде жоспарсыз, ретсіз салынған көптеген жаңа хутонгтар пайда болды, ал ескі хутонгтар бұрынғы әдемі түрін жоғалтты. Тұрғындардың әлеуметтік жіктелуі феодалдық жүйенің құлауын көрсете отырып, жойыла бастады. Мұндай хутонгтардың көптегені бұзылды. 1911 жылдан 1948 жылға дейінгі Қытай Республикасы кезеңінде қоғам тұрақсыз болды, азамат соғыстары мен шетелдік басқыншылықтар жиі қайталанды. Пекиннің жағдайы нашарлап, хутонгтардың халқы нашарлады. Бұрын бір отбасыға тиесілі болған және сол отбасының өмір сүрген Сихэюань үйлері көп отбасыларға бөлініп, қажеттілікке қарай қосымша бөлмелер салынды, қолға ұсаратын материалдармен құрылды. Цин әулетінің тізіміндегі 978 хутонг 1949 жылға қарай 1330-ға жетті. Бүгінде, 2008 жылы, Да Ши Лан сияқты хутонгтардың жағдайы әлі де қиын.
Халық республикасында
Қытайдың қалалануы күрт өскендіктен, 1989-2019 жылдар аралығында Пекиннің көптеген хутондары бұзылды, ал қалғандары көбінесе тарихи ескерткіштер ретінде туристік орындарға айналдырылды. Қоңырау мұнарасы мен барабан мұнарасы және Шичахай көлінің жанындағы көптеген хутондар, олардың кейбіреулері бірнеше ғасырлық, жаңадан салынған екі және үш қабатты үйлердің арасында сақталған. Бұл аймақта көптеген туристер болады, олардың көпшілігі педикәптерде (велорикшаларда) саяхаттайды. Бүгінде, бұрынғысын сияқты, хутондарда белгілі адамдар, кәсіпкерлер және шенеуніктер тұрады. 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтан кейін Жао Цзянь 15 жыл үй қамауында өмір сүрді. Жаоның хутонында бұрын Императрица Цысидің шаштаразы тұрған.
Мәдениет
Хутонгтар Пекин қаласының маңызды мәдени құрамын құрайды. Пекиннің ұзақ тарихы және алты әулеттің астанасы болғандықтан, әр хутонгтың өзіне тән әңгімелері бар, ал кейбіреулері тіпті тарихи оқиғалармен байланысты. Тыйым салынған қала, Жазғы сарай және Аспан ғибадатханасы сияқты сарай өмірі мен жоғары мәдениетті көрсететін нәрселерге қарағанда, хутонгтар қарапайым пекин тұрғындарының мәдениетін бейнелейді. Хутонгтар – ескі Пекиннің орталық бөлігін құрайтын тұрғын үйлер аудандары. 2014 жылдан 2019 жылға дейін "Хутонг іздері" немесе Hutong Races деп аталатын саяхат ойыны өткізілді. Командалар бір қалалық блок ішіндегі хутонгтарды мұқият зерттеп, өнер, тағам, қалампыр, тарих және технологияға негізделген тапсырмаларды орындайды, көбінесе жергілікті кәсіпорындармен бірлесіп.