Кіріспе

Үнді физигі (1922–2001)

Гопаласамудрам Нараян Рамачандран, немесе Г. Н. Рамачандран, FRS (8 қазан 1922 – 7 сәуір 2001) – пептид құрылымын түсінуге арналған Рамачандран диаграммасын жасаған еңбегімен танымал үнді физигі. Ол коллаген құрылымының алғашқы үш спиральді моделін ұсынды. 1939 жылы Тиручираппаллидегі Сент-Жозеф колледжін физика мамандығы бойынша бітірді. 1942 жылы Бангалор қаласындағы Үндістан ғылым институтының Электр инженерлері факультетіне қабылданды. Физикаға деген қызығушылығын сезіне, Нобель сыйлығының лауреаты Сэр С. В. Раманның жетекшілігімен магистрлік және докторлық диссертацияларын аяқтау үшін Физика факультетіне ауысты. 1942 жылы Мадрас университетінен физика магистрі дәрежесін алды (диссертациясын Бангалордан тапсырды, сол кезде Мадрас колледжіне бармады). Кейін 1947 жылы докторлық дәрежесін қорғады. Ол негізінен кристалл физикасы және кристалл оптикасын зерттеді. Оқу кезінде рентгендік микроскопқа арналған рентгендік айна жасады. Кристалл топографиясының пайда болуы кристалл өсуі және қатты дене реакцияларын зерттеуде кеңінен қолданылады. Рамачандран екі жыл (1947–1949) Кембридж қаласындағы Кавендиш зертханасында жұмыс істеді.

Мадрас университетінде профессор Рамачандран атақты вице-канцлер және көрнекті дәрігер, медицина ғалымы сэр Аркот Лаксманасвами Мудалиардың ізбасары болды. Проблемаларды неғұрлым түбегейлі деңгейде шешуді қалаған Рамачандран сол кездегі белгілі полипептидтік конформацияларды зерттеу және кез келген құрылымды, әсіресе пептидтерді зерттеуге және бағалауға қолданылатын «өлшегіш» құралды жасау үшін осы ақпаратты пайдалануға шешім қабылдады. 1962 жылы осы есептеулердің нәтижесінде пайда болған, қазір Рамачандран диаграммасы деп белгілі болған нәрсе, 1963 жылы «Молекулалық биология» журналында жарияланды және ақуыз конформациясы саласындағы маңызды құралға айналды. Алғаш есептелген кезде кез келген ақуыздың кристаллдық құрылымы жартылай ғана анықталған болатын. 1960 жылдардың ортасынан бастап Рамачандран пептидтердің конформациясына қатысты көптеген мәселелерді зерттеді, соның ішінде β-бұрылыстардың түрлері, пролил қалдықтарының конформациясы, цис-пептидтік топтар, пептидтердің жазықтықсыз болуының себептері мен қажеттілігі, ЯМР байланыс тұрақтылары, L және D қалдықтарын қамтитын пептидтер және тағы да басқалары. 1968 жылы ол ақуыз және полипептид конформациясын зерттеу үшін беделді Жавархарлал Неру стипендиясын алды және оның алғашқы иегерлерінің бірі болды. Рамачандран рентгендік кристаллграфия, пептид синтезі, ЯМР және басқа да оптикалық зерттеулер, сондай-ақ физикалық-химиялық тәжірибелердің сол кездегі әртүрлі салаларын молекулалық биофизиканың біртұтас саласына біріктіргені үшін құрметке ие болды. 1970 жылы ол Үндістан ғылым институтында Молекулалық биофизика бөлімін құрды, кейін ол Биофизиканың озық зерттеу орталығы болып белгіленді. 1981 жылы Рамачандран Дүниежүзілік мәдени кеңестің құрылтайшы мүшесі болды. Рамачандран алған марапаттардың ішінде Үндістандағы физика бойынша Шанти Сваруп Бхатнагар сыйлығы (1961) және Лондон Корольдік қоғамының стипендиясы бар. 1999 жылы Халықаралық кристаллография одағы оған «кристаллографияға қосқан ең үлкен үлесі» үшін Эвальд сыйлығын табыс етті. Ол ақуыз құрылымы мен функциясына қосқан фундаментальды үлесі үшін Нобель сыйлығына үміткер ретінде қарастырылды.

Кейінгі жылдар

Рамачандран 1998 жылы әйелі Раджалақшминің қайтыс болуына терең қайғы батып, денсаулығы біртіндеп нашарлады. Өмірінің соңғы жылдарында ол инсультты басынан өткерді және Паркинсон ауруына шалдықты.