Одесса қасіреті: Екінші дүниежүзілік соғыстағы еврейлердің қырғыны
1941 Odessa massacre
Одесса қырғыны: Екінші дүниежүзілік соғыста румындардың еврейлерге жасаған жаппай қырғыны. 1941-42 ж. 25 мыңнан астам адам қаза болды. Тарих, соғыс, Одесса.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде румындар жасаған еврейлерге қарсы қырғын
Romanian massacre of Jews during World War II
Одесса қырғыны – 1941 жылдың күзі мен 1942 жылдың қысында Одесса және Приднестровье генерал-губернаторлығының маңындағы қалалардың еврей халқына қарсы жасалған жаппай өлтіру. Бұл Украина аумағындағы ең қорқынышты қырғындардың бірі болды. Қолданылатын анықтамалар мен көлемге байланысты, Одесса қырғыны 1941 жылдың 22-24 қазанында болған, шамамен 25 000-34 000 еврейдің атылып немесе өртеліп өлтірілген оқиғасына, немесе румындар мен немістердің оккупациясы кезінде, қырғыннан кейін қалада және Днестр мен Буг өзендері арасындағы аймақтарда 100 000-нан астам еврейдің өлтірілуіне сілтеме жасайды. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, 1941 жылдың 22-23 қазанында болған нағыз қырғында 30 000-ға жуық адам, көбінесе украиналық еврейлер қаза тапты. Басты кінәлілер – румыниялық әскерлер, SS Einsatzgruppe және жергілікті этникалық немістер.
The Odessa massacre was the mass murder of the Jewish population of Odessa and surrounding towns in the Transnistria Governorate during the autumn of 1941 and the winter of 1942 while it was under Romanian control. It was one of the worst massacres in Ukrainian territory. Depending on the accepted terms of reference and scope, the Odessa massacre refers either to the events of October 22–24, 1941 in which some 25,000 to 34,000 Jews were shot or burned, or to the murder of well over 100,000 Jews in the town and the areas between the Dniester and Bug rivers, during the Romanian and German occupation which took place following the massacre. As of 2018, it was estimated that up to 30,000 people, mostly Ukrainian Jews, were murdered in the actual massacre, which occurred October 22–23, 1941. The primary perpetrators were Romanian soldiers, Einsatzgruppe SS and local ethnic Germans.
Өмірбаян
Соғысқа дейін Одессада шамамен 200 000 еврей тұрғыны болды, бұл қаланың жалпы халқының 30 пайызын құрады. Румындар қаланы басып алған кезде 80 000-90 000 еврей қалды, ал қалғандары қашып кетті немесе кеңес үкіметімен эвакуацияланды. Қырғын болған кезде, айналасындағы ауылдардан еврейлер Одессаға әкелініп, қала маңындағы румыниялық концлагерьлеріне қамалды. 16 қазанда, екі айлық қоршаудан кейін, немістер мен румындар қаланы басып алды.
Before the war, Odessa had a large Jewish population of approximately 200,000, or 30% of the city's total population. By the time the Romanians had taken the city, between 80,000 and 90,000 Jews remained, the rest having fled or been evacuated by the Soviets. As the massacres occurred, Jews from surrounding villages were interned in Odessa and Romanian concentration camps set up in the surrounding areas. On October 16, following a two month siege of Odessa, the Germans and Romanians captured the city.
Румыниялық комендатураның қирауы
1941 жылы 22 қазанда, қаланы оккупациялау үшін румын әскери қолбасшысы кеңсесі мен румындық 10-шы жаяу әскер дивизиясы штабы орналасқан Маразлиевская көшесіндегі НКВД ғимаратында радиоарнамен басқарылатын мина жарылды. Минаны Кеңес әскері қаладан шығар алдында Қызыл Армия саперлері орнатып кеткен. Ғимарат құлап, қираған астында 67 адам қаза тапты, оның ішінде 16 офицер болды, соның ішінде қаланың әскери қолбасшысы, румын генералы Иоан Глогожеану да бар еді. Жарылысқа еврейлер мен коммунистер кінәлі деп айыпталды.
On October 22, 1941, in the building of the NKVD on the Marazlievskaya street where the Romanian military commander's office and the headquarters of the Romanian 10th Infantry Division had settled to occupy the city, a radio controlled mine exploded. The mine had been planted there by the sappers of the Red Army before the surrender of the city by Soviet troops. The building collapsed, and under its rubble, 67 people were killed, including 16 officers, among whom was the military commander of the city, Romanian General Ioan Glogojeanu. Responsibility for the explosion was placed on the Jews and Communists.
Қалдықтарды өлтіру
Коменданттың кеңсесінде болған жарылысқа жауап ретінде генерал Николае Тătăranu маршал Иоан Антонескуден еврей халқына "бірден жаза беру" туралы тікелей бұйрық алды. Румын әскерлері мен неміс "Эйнзацгруппасы" 23 қазанда Одессаға келді, 5000-нан 10000-ға дейін кепілге алынғандарды өлтіруге, олардың көп бөлігі еврейлер болды. Маразлиевская көшесінен өтетін жерде жаулап алушылар Одесса азаматтарының пәтерлеріне кіріп, кездескен барлық тұрғындарды ешқандай ерекшеліксіз атып немесе дарға асты. Олар қаланың көшелері мен базарларына, сондай-ақ қала маңындағы аудандарға шабуыл жасады, жарылыс туралы ештеңе білмейтін адамдарды қоршауларға немесе үйлердің қабырғаларына қарсы атып тастады. Үлкен фонтан жанында шамамен 100 адам тұтқындалып, атылды, базардың жанындағы Слободка ауданында 200-ге жуық адам өлімге кесілді, Молдаванкада, жақын және алыс жел тегірмендерінде 251 тұрғын атылды, ал Александровский проспектісінде 400-ге жуық қала тұрғыны өлімге кесілді. Тұтқынға алынған кепілдердің колонналары Люстдорф жолындағы артиллерия қоймаларының аймағына айдалды, онда олар атып өлтірілді немесе тірідей өртелді.
In response to the explosion at the commandant's office, General Nicolae Tătăranu received a direct order from Marshal Ion Antonescu, ordering "immediate reprisals" be carried out on the Jewish population. The Romanian troops and the German "Einsatzgruppe" arrived in Odessa on October 23 to kill from 5,000 to 10,000 hostages, many of whom were Jews. Across the Marazlievskaya street, occupiers broke into the apartments of Odessa citizens and shot or hanged all residents found, without exception. They raided the streets and markets of the city and suburbs, and people who knew nothing of the bombing were shot on sight against fences or the walls of houses. Nearly 100 men were seized and shot at the Big Fountain, about two hundred people were executed in the Slobodka neighborhood near the market, 251 residents were shot in Moldavanka, Near and Far Windmills and in Aleksandrovsky Prospekt about 400 townspeople were executed. The columns of the captured hostages were driven to the area of artillery warehouses on Lustdorf Road, where they were shot or burned alive.
Прохоровский алаңындағы ескерткіш
1990 жылдардың басында Одессаның Прохоровский алаңында, 1941 жылы Одесса еврейлері мен цыгандарды құрту лагерлеріне апаратын "өлім жолы" басталган қала шетінде Холокост құрбандарын еске алуға арналған мемориал салынды. Еврейлерді жасырып, құтқарған одессалықтардың әрқайсысының құрметіне ағаштар отырғызылған "Әлемдік Адалдар аллеясы" және ескерткіш тақта орнатылды. Мемориалдық кешен 2004 жылы мүсінші Зураб Церетелидің Одессадағы Холокост құрбандарына арнаған ескерткішін қоюмен аяқталды.
In the early 1990s in Odessa's Prokhorovsky Square, where the "road of death" to the extermination camps for Odessa's Jews and Gypsies had begun on the outskirts of the city in 1941, a memorial commemorating the victims of the Holocaust was created. A memorial sign was installed, along with the "Alley of the Righteous Among the World", featuring trees planted in honor of each Odessa citizen who had harbored and saved the Jews. The complex was completed in 2004 with the erection of a monument to the victims of the Holocaust in Odessa by sculptor Zurab Tsereteli.
Одессадағы Холокост мұражайы
Одессадағы Холокост мұражайы Одесса облыстық еврей қауымдастығы кеңесінің, гетто мен нацистік концлагерьлердің бұрынғы тұтқындарының шешімі бойынша құрылды. Қауымдастықтың төрағасы – Шварцман Роман. Мұражайдың ашылуы 2009 жылдың 22 маусымында болды.
The Museum of the Holocaust in Odesa was created in accordance with the decision of the Council of the Odesa Regional Association of Jews, former prisoners of the ghetto and Nazi concentration camps. The chairman of the association is Shvartsman Roman. The opening of the museum took place on June 22, 2009.
Басқа
2015 жылдың қаңтар айында Италияның Ломбардия аймағындағы Монца-э-Брианза провинциясындағы Сериано Лагетто қаласының билігі Одессадағы оккупациялық режимдердің құрбандарын еске алу үшін қала алаңына "Одесса шейіттерінің алаңы" деп ат қойды: 1941 жылдың 22-24 қазанда өлтірілген еврейлер, сондай-ақ Майданға қарсы белсенділер, құтқарушылар және 2014 жылдың 2 мамырында Одессадағы Сауда үйінде (Кәсіподақ үйі) қаза тапқан бейкүнә адамдар. 2015 жылдың 2 мамырында, Сауда үйіндегі оқиғалардың бірінші жылдығында, осы алаңда "Одесса шейіттеріне" арналған ескерткіш ашылды. Ескерткіш – от тілінен жасалған, ішінде бейбітшіліктің символы – көгершіннің силуэті бар. 2018 жылғы трагикомедиялық румындық фильм "Бізді варварлар ретінде тарихқа жазса да маған бәсекелес емес" қазіргі румындар арасындағы қырғын мен тарихи естелік туралы айтады.
In January 2015, the authorities of the Italian town of Ceriano Laghetto, in the province of Monza e Brianza in the Lombardy region, named a city square "Martyrs Square of Odesa" in memory of the victims of the occupation regimes in Odesa: Jews killed October 22–24, 1941, as well as anti Maidan activists, rescuers and accidental victims who died on May 2, 2014, in the Odesa Trade Union House. On May 2, 2015, the first anniversary of the events in the House of Trade Unions, a commemorative monument dedicated to the "Martyrs of Odesa" was opened at this square. The monument is a tongue of flame with a silhouette of a dove, a symbol of the world, inside. The 2018 tragicomic Romanian film I Do Not Care If We Go Down in History as Barbarians deals with the massacre and historical memory among modern Romanians.