Норман Клайд: Альпинист және табиғат зерттеушісінің өмірі

Кіріспе

Американдық альпинист (1885–1972)

Норман Клайд (8 сәуір 1885 – 23 желтоқсан 1972) – альпинист, тау гиді, тәуелсіз жазушы, табиғат фотографы және өзіндік білім алған табиғат зерттеушісі. Ол 130-дан астам жаңадан бағындырылған тау шамаларын жасағандығымен белгілі, олардың көпшілігі Калифорнияның Сьерра-Невада және Монтананың Глейшер Ұлттық паркінде. Сонымен қатар, ол 1923 жылы Калифорнияның Шаста тауына жылдам көтерілу бойынша рекорд орнатқан. Берклидегі Калифорния университетінің Банкрофт кітапханасы Клайдтың 1467 мақаласын сақтайды.

Ерте өмір, неке және жұмыс

Клайд Филадельфияда дүниеге келді, ол реформаланған пресвитериан пастырының ұлы еді. 1909 жылдың маусым айында Женева колледжін классика мамандығы бойынша бітірді. Фарго, Солтүстік Дакота және Маунт-Плезант, Ютадағы бірнеше ауылдық мектептерде сабақ бергеннен кейін, 1911 жылы Берклидегі Калифорния университетіне түсті. Екі жылдық аспирантурадан кейін ол негізінен солтүстік Калифорнияда, оның ішінде Макклауд және Уивервилл қалаларында оқытушылыққа оралды. Ол тарих, ғылым және латын тілінен сабақ берді. 1923–1924 жылдары Берклидегі Калифорния университетінде аспирантураны жалғастырды. 1915 жылдың 15 маусымында Норман Клайд Калифорния штатының Пасадена қаласында Винифред Мей Болстерге үйленді. Ол туберкулез ауруханасында медбике болып жұмыс істеді және некеге тұрған шамасында өзі де осы ауруға шалдықты. Төрт жыл аурумен күрескеннен кейін ол 1919 жылы 28 жасында қайтыс болды. Әйелінің өлімі оған терең әсер еткендей, өйткені ол өмірінің көп бөлігін тауларда жалғыз өткізу үшін Шығыс Сьерраға көшті. 1924 жылы Калифорния штатының Индипенденс қаласындағы орта мектептің директоры болды, бірақ 1928 жылы қызметтен кетті. Ол Хэллоуин түні мектепті бүлдіруге келген оқушылармен болған жанжал кезінде тапанша атып жібергенін мойындады. Бір оқ сегіз оқушыны тасыған көліктің жанына тиді, ешкім зардап шеккен жоқ. Клайд өткен Хэллоуинде мектеп аумағына көп зиян келтірілгенін айтты. Ол 1928 жылдың 2 ақпанында жасырын қару алып жүруге рұқсат алған. Бұл оқиға оның мектеп мұғалімі және директор ретіндегі мансабының соңына әкелді, өйткені ол аудандық прокурордың қудалаудан бас тартуы үшін отставкаға кетті. Кейін ол қыста жергілікті пансионаттардың, соның ішінде Биг Пайн Криктегі Глейшер Лодж және Лон Чейниге тиесілі балық аулау үйінің күзетшісі болып жұмыс істеді. Ол сонымен қатар тау жетекшісі және тәуелсіз жазушы ретінде кейде табыс тапты.

Таудағы өмір

Клайд 1910 жылы Йосемити және Секуоя ұлттық парктеріне барғанда Сьерра-Невадада альпинизмге кірісті. Ол анасына «Мен осы аймақтағы ең биік таулардың басына шықтым» деп хат жазды. Сол жазда ол Шаста тауының жанындағы Макклаудқа да сапар шекті. 1914 жылы ол Сьерра-Невадада тауға жүрудің реттелген бағдарламасын бастады, соның ішінде алғашқы шығуларының біріншісін жасады. 1914 жылы Сиерра клубына қосылды. Ол алғаш рет 1916 жылы Шаста тауына шықты және барлығы он екі рет шықты. Әйелі ауырып жатқан кезде Оңтүстік Калифорнияда тұрып, 1917 жылы Сан-Хасинто тауына көтерілді. 1919 жылы әйелі қайтыс болғаннан кейін ол Оңтүстік Сьерраның Кингс-Керн аймағында кеңінен тауға шықты. 1920 жылы Клайд Сиерра клубының тобымен Йосемити аңғарынан Эволюция бассейніне дейін сапар шекті, жол бойы көптеген шығуларды аяқтады. 1923 жылы ол Шаста тауында жылдамдық бойынша рекорд орнатты, шамамен 8000 фут (2438 м) биіктіктегі Ат лагерінен 3 сағат 17 минутта 14162 фут (4317 м) биіктіктегі шыңға көтерілді. Сол жылы ол Монтана штатындағы Глейшер ұлттық паркіне 36 күнге барды, онда 36 таудың басына шықты, оның ішінде 11 бірінші шығу, соның бірі оның атын алды (Клайд шыңы). Ұлттық парк қызметі оның Глейшер ұлттық паркіндегі жетістіктерін мақтап, баспасөз хабарламасын жариялады. 1924 және 1937 жылдары ол Глейшер ұлттық паркіне қайта оралды. 1925 жылы ол Сьерра-Невадада 53 рет тауға шықты және Фрэнсис Фаркуарға: «Мен кейде осы жазда мені төсенішпен жабылған бөлмеге жіберуге жеткілікті шыңдарға көтерілдім деп ойлаймын, кем дегенде кейбір адамдар осы мәселеге осылай қарайды. Дегенмен, мен осы қиын түрдегі ойын-сауықтан көп ләззат аламын» деді. 1926 жылы ол Йеллоустоун ұлттық паркіне, Гранд-Тетон ұлттық паркіне, Монтананың Биартут тауларына және Абсарока жотасына, сондай-ақ Айдахоның Саутут жотасына шықты. Сол жылы ол Калифорнияда бірнеше қосымша бірінші шығуларды жасады. 1928 жылы ол Сиерра клубы, Орегонның Мазамалары және Вашингтон штатының Альпинистер клубы ұйымдастырған Канада Роки тауларына жорықтың жетекшісі болды. Бұл сапар барысында ол кәсіби тау гидтерімен кездесті және, мүмкін, осыны өзінің мансап жолы ретінде таңдады. Ол алты апта бойы Оңтүстік Калифорнияның Сан-Габриэль тауларын аралап жүрді, бұл 1929 жылы болған болуы мүмкін. 1930 жылы ол Уитни тауының шыңынан Өлім аңғарының ең төменгі нүктесіне күн шығысынан күн батуға дейін жасаған сапарын сипаттайтын мақала жазды. Клайдтың алғашқы жарияланған еңбектері 1928 жылы Оңтүстік Калифорнияның Автомобиль клубының «Touring Topics» журналында «Жоғары Сьерраның жақын суреттері» атты мақалалар сериясы ретінде жарық көрді. Кейіннен ол Уолт Уилок редакциялаған 1962 жылы La Siesta Press (Глендейл, Калифорния) баспасында толық бауланған басылым ретінде қайта басылды. 1931 жыл Сьерра-Невадада тауға шығу тарихында маңызды жыл болды, және Норман Клайд сол жылы таудың ортасында болды. Сиерра клубының жетекшісі Фрэнсис П. Фаркуар Гарвард философиясының профессорын және Аппалачи тау клубының мүшесі Роберт Л. М. Андерхиллді Сьерра-Невадаға келіп, арқанмен тауға шығудың соңғы әдістерін үйрету үшін шақырды. Андерхилл бұл әдістерді Альп тауларында үйреніп, сол жазда Тетон және Канада Роки тауларында қолданған. Кейбір жас таушыларға техниканы үйреткеннен кейін, Клайд, Джулс Эйхорн, Льюис Кларк, Бестор Робинсон және Глен Доусонды қоса алған топ оңтүстікке, Сьерра-Неваданың ең қиын және альпілік бөлігі Палисадеске қарай сапар шекті. 1931 жылы 13 тамызда топ Калифорниядағы соңғы 14000 футтан жоғары шыңға бірінші рет шықты, ол Палисаде мұздықтарының үстіндегі шалғай орналасқандықтан аталмады. Таудың шыңына шыққаннан кейін, таушылар қатты найзағайдың астында қалды, ал Эйхорн «көзімнің жанынан найзағай өтіп кеткенде» электр тогынан шамалы қана құтылды. Тау осы жақын аралықта болған оқиғаға орай Қыбылыс шыңы деп аталды. Үш күннен кейін, 16 тамызда Эйхорн, Клайд, Андерхилл және Доусон АҚШ-тың ең биік шыңы - Уитни тауының шығыс бетіне бірінші рет шықты. Жол өте қауіпті, әсіресе әйгілі Fresh Air Traverse. Стив Ропер бұл жолды «бір жағынан керемет орналасуы, екінші жағынан тау жотасында шыңға шыққан алғашқы үлкен қабырға болғандықтан, Сиерраның классикалық жолдарының бірі» деп атады. Порчелла мен Бернс «арқалы өрлеу Калифорния тауларына көтерілудегі техникалық біліктіліктің жаңа стандартын жариялады» деп жазды. Бұл оқиғалар Клайд пен Джулс Эйхорнның өмір бойына достығына әкелді. 1932 жылы ол Мексиканың Баха-Калифорния штатындағы Эль-Пикачо-дель-Диаблоға шықты, 1937 жылы тағы да шықты. Ол 1933 жылы Сьерра-Невадада Дэвид Брауэрмен кездесті, ал 1934 жылы Брауэрмен және Хервей Вогемен бірге жоғары Сьерраны аралап, он апта ішінде 32 бірінші шығу жасады. 23-26 маусым аралығында үштік Девилс Крагстың 12 негізгі тіректерінің 10-на көтерілді. Ол Сиерра клубының демеушілігімен өткен көптеген жоғары сапарларда тауға шығу жетекшісі болды және өте үлкен рюкзактарын көтеріп жүргендіктен «адам сияқты жүретін рюкзак» деп танылды. Ол өзімен бірге бес камераға дейін, сондай-ақ клиенттердің аяқ киімдерін далада жөндеу үшін балға мен аяқ киім тігуге арналған еңбекті алып жүрді. 1931 жылы Андерхилл Клайдтың рюкзагы «өте көрнекті және көкке дейін созылған архитектуралық құрылыс» екенін жазды. Клайд сонымен қатар кампаниялық бас киімін кигенімен де белгілі болды. Клайд көптеген тау құтқару операцияларына жетекшілік етті және көптеген адамдардың өмірін сақтап қалды. Ол сондай-ақ 1930 жылы Уитни тауында құлап қайтыс болған 18 жасар Говард Ламел сияқты қаза тапқан таушылардың денелерін табуға көмектесті. Ол 1933 жылы Минареттердегі Пит Старрдың денесін тапқаны үшін есімдеріне сақталды, барлық басқа іздеушілер бас тартып алғаннан кейін. Клайд кейіннен Джулс Эйхорнмен бірге сол жерге оралды және Старрдың денесін ол тапқан Майкл Минаретте жерледі. Норман Клайд 1960 жылдарға дейін Сьерраға сапарлар ұйымдастыра берді, ол жетпіс жасқа толғанда. 1950 және 1960 жылдары ол Биг-Пайнның жанындағы Бейкер ағысының жанындағы ескі Бейкер шаруашылық үйінде өзі жеке тұрды. Классикалық білім алған Клайд латын және грек тілдерінде кітап оқуды ұнатты. Бейкер шаруашылық үйінде Клайд мыңдаған сирек классикалық кітаптары болды. 80 жасында да ол әдемі ауа райы болғанда шаруашылық үйінің сыртында матрац пен ұйықтайтын қапқа жатып ұйықтады. 1968 жылдың көктемінде ол Бишоп қаласындағы қабілетті күтім көрсету орталығына ауыстырылды, онда оған тиісті күтім беруге болады. 1969 жылы оның қатерлі сол көзі алынып тасталды. Ол 23 желтоқсан күні 1972 жылы Бишоп қаласында 87 жасында, ол өте жақсы көрген Сьерра-Невада тауларының арасында қайтыс болды. Өлімнің себебі «көзден бастау алған метастаздық меланома».

Clyde began climbing in the Sierra Nevada in 1910, when he visited Yosemite and Sequoia National Parks, writing to his mother that "I climbed the highest mountains in the region". He also visited McCloud, near Mount Shasta, that summer. He began a regimented program of mountaineering in the Sierra Nevada in 1914, including the first of his first ascents. He joined the Sierra Club in 1914. He first climbed Mount Shasta in 1916, and climbed that peak a total of twelve times. While living in Southern California during his wife's illness, he climbed Mount San Jacinto in 1917. Following his wife's death in 1919, he climbed extensively in the Kings Kern Divide region of the southern Sierra. In 1920, Clyde journeyed with a Sierra Club group from Yosemite Valley to the Evolution Basin, completing many climbs along the way. He set a speed climbing record on Mount Shasta in 1923, ascending from Horse Camp at approximately 8000 feet (2438 m) to the summit at 14162 feet (4317 m) in 3 hours and 17 minutes. That year, he also spent 36 days in Glacier National Park, Montana, where he climbed 36 mountains, including 11 first ascents, one of which bears his name (Clyde Peak). The National Park Service issued a press release praising his accomplishments in Glacier National Park. He returned to climb in Glacier National Park in 1924 and 1937. In 1925, he completed 53 climbs in the Sierra Nevada, and told Francis Farquhar that "I sometimes think I climbed enough peaks this summer to render me a candidate for a padded cell — at least some people look at the matter in that way. However, I get a lot of enjoyment from this rather strenuous form of diversion." In 1926, he climbed in Yellowstone National Park, Grand Teton National Park, the Beartooth Mountains and Absaroka Range of Montana, and the Sawtooth Range of Idaho. He made several additional first ascents in California that year. In 1928, he was a leader of the High Trip to the Canadian Rockies organized by the Sierra Club, the Mazamas of Oregon, and The Mountaineers of the State of Washington. During this trip, he encountered professional mountain guides, and probably decided on this as his own career path. He spent six weeks traversing the San Gabriels of Southern California, probably in 1929. In 1930, he wrote an article describing his trip from the summit of Mount Whitney to the lowest point in Death Valley between sunrise and sunset. Clyde's first published works appeared as a series of articles entitled "Close Ups of the High Sierra" in 1928, in the Automobile Club of Southern California's magazine, Touring Topics, and were later republished as a perfect bound edition in 1962 by La Siesta Press (Glendale, California), edited by Walt Wheelock. 1931 was a seminal year in the history of mountaineering in the Sierra Nevada, and Norman Clyde was in the thick of it. Sierra Club leader Francis P. Farquhar invited Harvard philosophy professor and Appalachian Mountain Club member Robert L. M. Underhill to come to the Sierra Nevada to teach the latest techniques of roped climbing. Underhill had learned these techniques in the Alps, and had practiced them himself earlier that summer in the Tetons and the Canadian Rockies. After some young climbers were instructed in the techniques, a group including Clyde, Jules Eichorn, Lewis Clark, Bestor Robinson and Glen Dawson traveled south to the Palisades, the most rugged and alpine part of the Sierra Nevada. There, on August 13, 1931, the party completed the first ascent of the last unclimbed 14,000+ foot peak in California, which remained unnamed due to its remote location above the Palisade Glaciers. After a challenging ascent to the summit, the climbers were caught in an intense lightning storm, and Eichorn barely escaped electrocution when "a thunderbolt whizzed right by my ear". The mountain was named Thunderbolt Peak to commemorate that close call. Three days later on August 16, Eichorn, Clyde, Underhill and Dawson completed the first ascent of the East Face of Mount Whitney, the highest peak in the contiguous United States. The route was extremely exposed, especially the famous Fresh Air Traverse. Steve Roper called this route "one of the classic routes of the Sierra, partly because of its spectacular location and partly because it was the first really big wall to be climbed in the range." Porcella & Burns wrote that "the climb heralded a new standard of technical competence in Californian rock climbing " These events led to a lifelong friendship between Clyde and Jules Eichorn. In 1932, he climbed El Picacho del Diablo in Baja California, Mexico, and climbed it again in 1937. He met David Brower in the Sierra Nevada in 1933, and in 1934 spent time with Brower and Hervey Voge as the younger men bagged 32 first ascents in ten weeks traveling through the High Sierra. From June 23–26, the trio climbed 10 of the 12 major pinnacles of the Devils Crags. He served as climbing leader on many High Trips sponsored by the Sierra Club and became known as "the pack that walks like a man" because of the huge backpacks he carried. In addition to as many as five cameras, he carried a hammer and cobbler's anvil in order to make field repairs to client's boots. In 1931, Underhill wrote that Clyde's backpack was an "especially picturesque enormity of skyscraper architecture". Clyde was also well known for wearing a campaign hat. Clyde led or participated in many mountain rescues and is credited with saving a number of lives. He also helped in many recoveries of dead climbers, such as 18 year old Howard Lamel, killed in a fall on Mount Whitney in 1930. He is remembered for discovering Pete Starr's body in the Minarets, in 1933, after all other searchers gave up. Clyde later returned to the site with Jules Eichorn, and they buried Starr's body where Clyde had found it on Michael Minaret. Norman Clyde still guided parties into the Sierra into the 1960s, when he was in his seventies. In the 1950s and 1960s, he lived by himself at the old Baker ranch house on Baker Creek near Big Pine. Clyde, who had been trained in the classics, loved to read books in Latin and Greek. At the Baker ranch house, Clyde had thousands of rare classical books. At age 80, he was still sleeping outside the ranch house on a mattress and sleeping bag, as long as it was fair weather. In the spring of 1968, he transferred to a skilled nursing facility in Bishop where he could receive adequate care. In 1969, his cancerous left eye was removed. He died in Bishop on December 23, 1972, at age 87, surrounded by the high peaks of the Sierra Nevada that he loved so much. The cause of death was "metastatic melanoma – primary in eye."

Мұра

Норман Клайд 1939 жылы өзінің альма-матері – Женева колледжінен құрметті ғылым докторы дәрежесін алды. 1962 жылы колледждің "Еңбегі үшін" сыйлығымен марапатталды. 1947 жылы "Сиерра клубының нұсқаулығында" Клайдтың альпинистік жетістіктері жоғары бағаланды: Тау тәжірибесіне ие болуға басқаларға көмектескен мүшелердің ішінде Норман Клайд ерекше көзге түседі, оның Биік Сиерраның дерлік барлық шыңдарын бағындырудағы тамаша жетістіктері альпинистерге кеңінен белгілі. Көптеген альпинистер бірінші болып шыққан деп ойлаған кезде, кейіннен Клайдтың, мысалы, 1920 жылдың қысында сол "бағындырылмаған шыңға" шыққанын біліп қуанды! Көптеген тәжірибелі альпинистер таулардағы алғашқы күндерін еске алып, Клайдтан алған білімдері үшін оған ризашылықпен еске алады. Аллен Стекпен бірге ол 1970 жылы Сиерра клубының Франсис П. Фаркхар тау шаруашылығы сыйлығының тұңғыш иегері атанды. Клайд мұнарасы, Клайд тік жарлары, Клайдтің жартасы, Клайдтің шалғыны, Уитни тауындағы Альпинистер жолындағы және Норман Клайд шыңы оның есімімен аталады. Оның күлі Норман Клайд шыңынан Смоук Бланшар, оның ұлы Боб Бланшар және Джуль Эйхорн кіретін топ таратып шашырады. Индипенденс қаласындағы Шығыс Калифорния мұражайында Клайдтың өміріне қатысты естеліктердің, құжаттардың және фотосуреттердің мол жинағы қойылған. Wall Street Journal газетінің экстремалды спорт жаңалықтарын жазатын тілшісі Майкл Ибарра бұл көрмені "құмартуға лайық" деп сипаттады. Норман Клайдтың өмірі мен альпинистік жетістіктері 1962 жылы La Siesta Press (Глендейл, Калифорния) баспасында жарық көрген "Close Ups of the High Sierra" кітабында баяндалған. 1998 жылы Spotted Dog Press Уинн Бенти редакциялаған "Norman Clyde: Close Up of the High Sierra" кітабының толықтырылған басылымын жариялады. 1998 жылғы "Close Ups of the High Sierra" басылымының алғы сөзінде Бенти жазған Клайдтың қысқаша өмірбаяны бар, онда Клайдтың әйелі Виннифред Болстер туралы алғаш рет толыққанды ақпарат жарияланды. Клайдтың өмірі мен альпинистік жетістіктері кейін Роберт С. Павлик жазған және 2008 жылы жарық көрген өмірбаянында сипатталды.

Norman Clyde received an honorary Doctor of Science degree from his alma mater, Geneva College, in 1939. He received the college's Distinguished Service Award in 1962. In 1947, the Sierra Club Handbook praised Clyde's mountaineering accomplishments: Outstanding among members who have helped others gain mountain experience is Norman Clyde, whose amazing achievements in scaling practically all the peaks in the High Sierra are well known to mountaineers. More than one climber has exulted in a supposedly first ascent, only to find later that Clyde went up that "unclimbed peak" in the winter of, say, 1920! There are many seasoned climbers who can look back on their early days as novices in the mountains and remember with gratitude what they learned from Clyde. Jointly with Allen Steck, he was the first recipient of the Sierra Club's Francis P. Farquhar Mountaineering Award in 1970. Clyde Minaret, Clyde Spires, Clyde's Ledge, Clyde's Meadow along the Mountaineer's Route on Mount Whitney, and Norman Clyde Peak bear his name. His ashes were scattered from Norman Clyde Peak by Smoke Blanchard, his son Bob Blanchard, and a party that included Jules Eichorn. The Eastern California Museum in Independence has an extensive collection of memorabilia, documents and photos pertaining to Clyde's life on display. Wall Street Journal extreme sports correspondent Michael J. Ybarra described this exhibit as "absorbing". Norman Clyde's life and mountaineering achievements were documented in the book, Close Ups of the High Sierra, published by La Siesta Press (Glendale, California) in 1962. In 1998, Spotted Dog Press published an expanded edition of the book, Norman Clyde: Close Up of the High Sierra, edited by Wynne Benti. The foreword to the 1998 edition of Close Ups of the High Sierra included a brief biography of Clyde, written by Benti, which contained the first in depth information published about Clyde's wife, Winifred Bolster. Clyde's life and mountaineering achievements were later documented in a biography written by Robert C. Pavlik and published in 2008.