Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Топо, сонымен қатар Nossa Senhora do Rosário деп те аталады, Сан-Жорж аралындағы Кальхета муниципалитетінің солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан фрегезия ("азаматтық приход"). Бұл Сан-Жорж аралында муниципалитет мәртебесіне қол жеткізген алғашқы елді мекен саналады; 1510 жылдан 1867 жылға дейін "Вила-ду-Топо" Топо муниципалитетінің орталығы болды, оған жақын орналасқан Санто-Антан приходы да кірді. 2011 жылғы халық санағы бойынша, халқы 508 адамды құрайды, ал ауданы 9,24 км².
Topo, also known as Nossa Senhora do Rosário, is a freguesia ("civil parish") on the northeastern corner of the municipality Calheta on the island of São Jorge. It is considered the first settlement on the island of São Jorge to attain the status of municipality; from 1510 to 1867 "Vila do Topo" was the municipal seat of Topo, which included the neighboring parish of Santo Antão. The population in 2011 was 508, in an area of 9.24 km2.
Тарих
Топо аралдағы алғашқы қоныс болды ма деген пікірталас әлі де бар; алғашқы колония 1480 және 1490 жылдар аралығында, Виллем ван дер Хагеннің басшылығымен фламандтардың колониясы шығыс жағалауға қоныстанған кезде құрылған. Осы батыл фламанд, кейіннен «Гильерме да Силвейра» деген есімді қабылдаған және оның ұрпақтары Сан-Жоржедегі көптеген ауылдарды мекендейді, кейіннен Солар дос Тиагос шіркеуінің іргесінде жерленді. Терсейраға жақын орналасқандықтан және Кальхетаға (Серра до Топо арқылы) құрлықпен қиын байланыс болғандықтан, ауыл әрқашан Ангра до Эроишмумен тығыз байланысты болды: екі қауым арасында некелесу болды және Ангра тұрғындары Топоны Ангра қаласының жалғасы ретінде қарастырды. Бұл жақындық Сао-Хоржедегі басқа қауымдардан ерекшеленетін ұқсас сәулеттік стильдерде көрінеді. 20-ғасырдың ортасына дейін Топо порты өзінің орналасуына байланысты Терсейрамен теңіз байланысының маңызды нүктесі болды. Бұл жағалау тік жартастармен толып жатса да, Каис Вельюға апаратын баспалдақ және бірнеше рет қайта жаңарту (1560 және 1637 жылдар аралығында) теңіз арқылы ауылға кіруге мүмкіндік берді. Порттың және Терсейраға қатынасы соншалықты маңызды болғандықтан, ауылдар Кальхетаға қосылғаннан кейін бірінші маяқты Топоның пайдасына салу туралы шешім қабылданды. Халық санының өсуіне байланысты, қауым 1510 жылдың 12 қыркүйегінде ауыл мәртебесіне көтеріліп, аралдың капитандықтарының біріне айналды. Алайда, одан әрі дамуы шектеулі ішкі аумағымен шектелді, бұл экономикалық жағынан одан әрі кеңеюге мүмкіндік бермеді. Шындығында, Топо ауылы 20-ғасырдың ортасына дейін аралдың қалған бөлігімен тиісті құрлық байланысына ие болған жоқ және портына тәуелді болды. 1855 жылдың 24 қазанында Азор аралдарының әкімшілік бөліністерін рационализациялау кезінде Топо муниципалитеті таратылып, Кальхета муниципалитетінің басқаруына біріктірілді (1 сәуір 1870 жылы).
Debate still exists on whether Topo was the first settlement on the island; the first colony was founded between 1480 and 1490, when a colony of Flemish people, under the direction of Willem van der Haegen, settled on the eastern coast. This adventurous Fleming, who later adopted the name "Guilherme da Silveira", and whose descendants populate the numerous villages of São Jorge, was later buried in the chapel annex of the Solar dos Tiagos. Due to its proximity to Terceira, and owing to the difficult overland links to Calheta (over the Serra do Topo), the village was always more closely tied to Angra do Heroísmo: inter marriage existed between both communities and the residents of Angra saw Topo as an extension of the city of Angra. This proximity is visible in similar architectural styles, which are different from the other communities of São Jorge. Until the middle of the 20th century, port of Topo was a referential point in the maritime connection with Terceira due to its location. Although this coast was punctuated by steep cliffs, a staircase to the Cais velho and successive remodelling (between 1560 and 1637) allowed access to the village by sea. The port, and its access to Terceira, was so important that after the villages annexation by Calheta, the construction of the first lighthouse was deliberated in favour of Topo. Due to its population growth, the community was elevated to the status of village on September 12, 1510, transforming itself into one of the Captaincies of the island. Unfortunately, its further growth was curtailed by its limited hinterland, which would not allow further expansion economically. In fact, the village of Topo, until the middle of the 20th century did not have an adequate overland link to the rest of the island, and relied on its port. In the October 24, 1855 rationalization of the administrative divisions of the Azores, the municipality of Topo was disincorporated and merged into the administration of the municipality of Calheta (on April 1, 1870)
«Ауыл» атағы алынып тасталса да, қауым өзінің қалалық ерекшелігін сақтап, архипелагтың қалған бөлігінде жоқ көптеген қауымдық жолдар мен ерекше сәулеттік ғимараттарды қамтыды. Осы себепті, қауым әлі де «ауыл» сияқты көріне берді, оның жоғалуын халық толыққанды қабылдаған жоқ. Осы жағдайды ескере отырып, аймақтық заң шығарушы орган (№ 29/2003/A) 2003 жылдың 24 маусымында Топоның ауыл мәртебесін қайта бекітіп, оны аралдағы үшінші ресми ауыл етті. Ауылды жергілікті жерде «Мандадо де Деус» («Құдай жіберген») деп белгілі болған 1757 жылдың 9 шілдесіндегі жер сілкінісі және соңғы 1980 жылдың 1 қаңтарындағы жер сілкінісі қиратты, көптеген үйлердің қирауына және тұрақсыздығына әкелді. 16 ғасырға жататын алғашқы шіркеу оқиға кезінде қирады. Ол діни қызметкер Матиас Перейра де Соузаның басшылығымен және Хосе де Авелар де Мелоның жетекшілігімен 1761 жылы қайта құрылды: шіркеудің айналасындағы екі жаппай қабірде «Мандадо де Деус» құрбандарының 84 адамы жерленді. 19 ғасырдың ортасында кит аулау дәуірінде Топо порты аралдағы алғашқы болып кит аулаушыларды қолдады және жабдықтады; алғашқы компания 1885 жылы құрылды. Қайықтар оңтүстік жартастардағы үңгірлерде сақталды. Топо 1980 жылы жер сілкінісі кезінде де қирады, бұл көптеген тұрғындардың мәжбүрлі түрде көшіп кетуіне, 11 адамның қаза болуына және тағы 9 адамның жоғалуына себеп болды. Солтүстік жағалаудағы бірнеше тонна тау жыныстары мен қиратылған заттардың қозғалысы көптеген жерлерді тастауға мәжбүр етті. 2000 тұрғыны бар жергілікті қауымдастық 500 тұрғынына дейін азайды, бұл әлі де аяқталмаған қарқынды халық азаю процесі. 1997 жылы Сан-Диогоның ескі францискандық монастырын бастауыш мектепке айналдыру туралы шешім қабылданды. Осы өзгерістердің арқасында ауыл қазіргі тұрғындардың тұрақтылығын сақтап, жаңа функцияларды тарта алды, соның ішінде: спорт залы, асхана, зертханалар және қоғамдық кітапхана. Сонымен қатар, 1970 жылға қарай көптеген яхталар мен желкенді қайықтар Топоны Атлант мұхиты мен аралдар арасындағы сапарларда аялдама ретінде пайдаланды.
Although its title of "village" was removed, the community retained is urban distinction, with many community roadways and architecturally distinct buildings absent in the rest of the archipelago. For this reason, the community still took on the veneer of a "village", whose loss was never really accepted by the population. Realizing these circumstances, a decree of the Regional Legislature (n.º 29/2003/A) devolved and re established the village's classification as village on June 24, 2003, making Topo the official third village on the island. The village has been devastated by the locally known Mandado de Deus ("Sent by God") earthquake, which occurred on July 9, 1757, as well as the more recent January 1, 1980 earthquake, causing the destruction and instability of many homes. The primitive church, dating back to the 16th century, was destroyed during the event. It was reconstructed under the guidance of Father Matias Pereira de Sousa, and directed by José de Avelar de Melo, concluding in 1761: in two mass graves around the church, 84 victims of the Mandado de Deus were buried. During the whaling era, in the middle of the 19th century, the port of Topo was the first on the island to support and replenish whalers; the first company was founded in 1885. The boats were guarded in dug out caves along the southern cliffs. Topo was also destroyed in 1980, during an earthquake that caused the forced emigration of many of its residence, and responsible for the death of 11 and the disappearance of 9 others. The movement of several tonnes of rock and debris in the north, forced the abandonment of many lands in the northern coast. From a population of 2000 inhabitants the local community fell to 500 residents in a process of rapid depopulation that has not concluded. The decision, in 1997, to transform the old Franciscan Convent of São Diogo into a primary school. With this change the village has been able to stabilize the current population, and attract new functions, including: a Sports Pavilion, cantina, laboratories and public library. Similarly, by 1970 many yachts and sail boats used Topo as a stopover on trans Atlantic and inter island voyages.
Физикалық география
Топо ауылы Сан-Жорж аралының оңтүстік-шығысында, Понта-ду-Топодан басталып, Санто-Анто ауданына дейін созылатын, аралдың қалған бөлігінен Серра-ду-Топоның тік жарларымен бөлінген, салыстырмалы түрде жазық және көлбеу жерде орналасқан. Cume dos Arrebentões-тен басқа, Топо геологиялық кезеңде пайда болған бірнеше жанартау шыңдарына ие, соның ішінде осы аймақтағы құнарлы жазық бидай егісімен мәшһүр: Азор аралдарында жыл сайын өнім беретін жалғыз аймақ. Серра-ду-Аребентао, оның әртүрлі шыңдары (мысалы, Пико-ду-Фашо, Пико-дас-Рокас, Пико-дас-Фрадес және Пико-да-Педра-Вермелья), солтүстік жағалаудың тік жартастары және Грот-дас-Педра-Бранкас өзенінің аңғары теңізге қатынасты құрлық жолдарынан маңыздырақ еткен. Терсейраға қолайлы қол жеткізілгендігі Топоның дамуының маңызды бөлігі болды, бұл сауданың гүлденуіне және Терсейрамен отбасылық байланыстардың қалыптасуына жағдай жасады, бұл аралдар арасындағы тілдік ерекшеліктерде, сәулеттік стильдерде және туысқандық байланыстарда көрініс тапқан.
The village of Topo is located in the extreme southeast of the island of São Jorge, on a relatively planar terrain with a gentle slope that begins at Ponta do Topo and extends to the parish of Santo Antão, separated from the rest of the island by rugged Serra do Topo. In addition to Cume dos Arrebentões, Topo is the location of several volcanic peaks formed during the geological timeline, including The fertile plain in this area is known for the cultivation of wheat: the unique area in the Azores to still produce the crop annually. The Serra do Arrebentão, its various peaks (such as Pico do Facho, Pico das Rocas, Pico dos Frades and Pico da Pedra Vermelha), the northern coastal cliffs and the Grota das Pedras Brancas river valley has made sea access historically more important than overland trails. Its privileged access to Terceira was an important part of Topo's development, permitting commercial prosperity and cultivating familial links with Terceira, reflected in similar language patterns, architectural styles and ancestral relations between the islands.
Адам географиясы
Топо шағын елді мекендердегі қиылыстар мен әрекет орталықтарының бойындағы бірнеше жеке қауымдастықтардан/көршілес аудандардан тұрады, олар: Энгенхо, Левада, Ломба, Понтинья, Сан-Педро және Топо.
Topo comprises several individual communities/neighbourhoods identified by locals from small agglomerations along intersections and centres of activities, including: Engenho, Levada, Lomba, Pontinha, São Pedro and Topo.
Әскери
Топо форты (Forte do Topo) – Африка мен Үндістаннан қайтып келе жатқан португалдық кемелерді тонау үшін пираттар мен каперлерден Сан-Жорж аймағының оңтүстік-шығысын қорғау үшін салынған әскери бекініс.
Fort of Topo (Forte do Topo), a military fortification used in the south eastern defense of São Jorge, from pirates and privateers seeking conquest of Portuguese shipping returning from Africa and India.
Белгілі азаматтар
Виллем ван дер Хаген (шамамен 1430 ж.; Фландрия, Брюгге немесе Маастрихт шамамен 1510 ж.; Топо), фламанд кәсіпкері және қоныс аударушы, Флорес аралын ерте отарлауы, Терсейрадағы қоныстануы және Топодағы фламанд қауымын құруымен есте қалады; Епископ Д. Мануэль Бернардо де Соуза Энес (5 қараша 1814 ж.; Топо – 8 қыркүйек 1887 ж.; Макао), 1874–1883 жылдары Макао епархиясының титул иесі, Португалияға қайтқаннан кейін Браганса-Миранда епископы, соңынан Порталегре епископы болды.
Willem van der Haegen (c. 1430; Flanders, Bruges or Maastricht c. 1510; Topo), Flemish entrepreneur and settler, remembered for his early colonization of Flores, settlement on Terceira, and eventual founding of the Flemish community of Topo;
Bishop D. Manuel Bernardo de Sousa Enes (5 November 1814; Topo 8 September 1887; Macau), titular of the Diocese of Macau from 1874–1883, before returning to Portugal where he was Bishop of Braganza Miranda and later Portalegre.