Кіріспе

Берхтесгаден Альп тауларының Сальцбург маңындағы массиві

Унтерсберг – Берхтесгаден Альп тауларының ең солтүстік массиві, Германияның Берхтесгаден және Австрияның Зальцбург арасындағы шекарада орналасқан ең ірі тау тізбегі. Үстел тәрізді таудың ең биік шыңы – Берхтесгаден Хохтроны. Бұл тау 1965 жылғы «Музыкалық дыбыс» фильмінің басы мен соңында көрсетілген «ерекше, қисайған шыңы» арқасында халықаралық деңгейде танымал болды, алайда түсірілім Австрия емес, Германия тарапында жүргізілді. Осы жерде Джули Эндрюс «The Hills Are Alive» әнін орындады, ал фильмнің соңында отбасы Швейцарияға қашу үшін тауға көтерілді. Тау 1829 жылы Иоганн Непомук фон Пойсльдің (1783–1865) «Унтерсберг» операсына да атын берді.

География

Унтерсберг солтүстік Тас Альп тауларының шетінде, Зальцбург алқабы мен кең Салзах аңғарында көтеріледі. Жақын орналасқан шыңдар – оңтүстік-шығыстағы Хогер Гелл және оңтүстікте, Берхтесгаден алқабынан әрі орналасқан Ватцман тауы. Солтүстік-батысында Салах аңғары, Бад-Рейхенхаль қаласымен бірге, оны Чиемгау Альп тауларының Хохстауфен массивінен бөліп тұрады. Аумағының үштен екі бөлігі, Берхтесгаден Хохтрон шыңы да бар, Германияда орналасқан, ал Зальцбург қаласының үстіндегі ең солтүстік тік беткей Австрияға тиесілі. Тау Зальцбург қаласына жақындығынан туристер арасында танымал: қала орталығынан оңтүстікке қарай және Grödig және Großgmain қалаларына жүретін автобус желілері арқылы оңай жете аласыз. Жоғарыға қарай көптеген жолдар бар, бірақ көптеген адамдар Untersbergbahn канат жолын артық көреді. Екі жылдан астам уақыт бойы салынып, 1961 жылдың сәуірінде ашылған сегіз жарым минуттық саяхат жолаушыларды Санкт-Леонхард ауылындағы төменгі станциядан Геиерек тіктегі жоғарғы станцияға дейін көтереді, биіктігі шамамен метрге дейін, көлденең қашықтығы шамамен метрге жетеді және жерден ең жоғары нүктесі метрді құрайды.
Алғашқы тіркелген шағылысу 12 ғасырдың бірінші жартысында, Берхтесгадендегі Августин монастырының мүшесі Эбервейн жасаған.

Геология

Унтерсберг массиві негізінен әктас тастан тұрады. Оның ішінде жоғарғы кредалық Госау тобы – бұл Untersberg Marble деп аталатын ақшыл кремі түсті, қызғылт сарыдан сұр сарыға дейін, массивті және өте тығыз әктас. Бұл құрылыс тасы – Салцбург соборы сияқты көрнекті ғимараттардың фасадасын құрайтын ұсақ және орташа дәрежедегі (ішінара бөлшекті) аренит. Әктастың карсттық топографиясына көптеген үңгірлер кіреді. Қазірге дейін 400-ден астам үңгір зерттелді, оның ішінде 1925 жылдан бері көрме үңгірі болып табылатын, биіктігі 25 метр болатын Шеленберг мұз үңгірі және биік күмбезі бар Коловрат үңгірі бар. Рисендинг үңгірі – Германиядағы ең терең және ұзын үңгір. Онда белгілі бір тереңдікте көл де бар. 2008 жылдың тамызында жасалған экспедиция оның ең төменгі нүктесіне әлі жетелмегенін анықтады.

Аңыз

Бұл тау алғаш рет 1306 жылы Зальцбург архиепископтары шығарған құжатта Вндарнспех ("Түскі тау") деп аталып, көптеген мифтер мен аңыздардың нысаны болған. Ел арасында кең таралған тау ішіндегі ұйықтаған патша туралы аңыз бойынша, император Фредерик Барбаросса қайта тірілгенге дейін Унтерсберг тауының ішінде ұйықтап жатыр. Оның сақалы дөңгелек үстелдің айналасында ұзара береді және екі рет айналып шыққан. Аңызға сүйенсек, сақал үш рет айналып шыққанда әлемнің соңы келеді. Фридрих таудан шыққанда, енді Киелі Рим императоры болмайды және адамзаттың соңғы үлкен шайқасы Зальцбургтың батысындағы Уолс қаласының жанындағы жайылымдағы алмұрт ағашының астында, Вальсерфельдте өтеді. Осыған ұқсас аңыз Тюрингиядағы Киффхаузер тауы мен Трифелс қамалы туралы да бар. Басқа аңыздарда Унтерсбергтің ішінде кішкентай гномдарға ұқсайтын аңдар күтім көрсететін Карл Великий ұйықтап жатыр делінеді. Ол жүз жылда бір рет оянады, ал егер ол Унтерсбергтің маңында қарғаларды (іс жүзінде, қара тазды қарғаларды) ұшып жүргенін көрсе, тағы бір ғасырға ұйықтайды. Шындығында, Карл Великий 803 жылы Зальцбургте синод өткізген, онда ол епископ Арномен кездескен. Унтерсбергтегі (Перхтен) аң аулау дәстүрі соңғы кезде қайта жаңғырды. Таудың астындағы үңгірлер жүйесі туралы да бірнеше аңыз бар.

Мәрмәрден жасалған шарлы диірмендер

Унтерсбергер мәрмәр шарлы диірмендері Берхтесгадендегі Марктшеленбергте, Альмбахкламм аңғарының бастауында орналасқан. Кугельмюлен (шарлы диірмендер) 1683 жылы салынған. Бұрын танымал балалар ойыншығы болған бұл мәрмәрлер бүкіл әлемге таратылды. Роттердам мен Лондон арқылы мәрмәр Шығыс және Батыс Үндістанға жөнелтіліп, жылына 60 000 – 80 000 (кейде 100 000-ға дейін) фунт экспортталды. Мәрмәрлердің жоғары тығыздығы оларды кемелерде баласт ретінде пайдалануға мүмкіндік бергендіктен, олар желкенді кемелерде жүк ретінде ыңғайлы болды. Соңғы мәрмәр шары 1921 жылы Унтерсбергтен Лондонға жіберілді. 1850 жылдарға дейін Альмбах аңғарында 40 шарлы диірмен, ал онымен шектес аймақта тағы 90 диірмен жұмыс істеді, олардың көпшілігі кедей тау шаруаларының еңбегімен қамтылған. Бүгінде тек бір шарлы диірмен жұмыс істейді, ол негізінен туристерді тартады. Шарлы диірмендер Альмбах өзенінің суымен қозғалды. Төменгі, бекітілген ұсақтағыштар қатты құмтастан, ал жоғарғы айналатын дискілер бук ағашынан жасалған. Мәрмәр шарының мөлшеріне қарай ұнтақтау процесі екіден сегіз күнге дейін созылады. Құмтаста алдымен қабыршақталып, ұсақталғаннан кейін мәрмәр шары тегістеліп, жылтыратылды.