Косме Дамиан де Чуррука: Испан флотының адмиралы және қаһарманы

Кіріспе

Баск испандық дворяны, Корольдік испандық армаданың адмиралы Косме Дамиан де Чуррука и Элорза (27 қыркүйек 1761 – 21 қазан 1805) – баск испандық дворяны, Корольдік испандық армаданың адмиралы, теңіз ғалымы және Мотрико қаласының мэрі. Трафальгар шайқасы кезінде ол өліміне дейін қорғаған «Сан-Хуан Непомуцено» желілік кемесінің командирі болды.

Өмірбаян

Чуррука Мутрику қаласында дүниеге келді, ол қала мэрі Франсиско де Чурруканың төртінші ұлы еді. Ол алғашқы білімін Бургос семинариясында алды, бастапқыда дін қызметкері болуды жоспарлаған. Кейін Бергара мектебіне түсіп, өмірінің соңына дейін Корольдік Баск Елдерінің Достары қоғамының мүшесі болды. Оқуын аяқтаған соң, туысы Хосе Антонио де Гастаньетаның ерліктеріне шабыттандырылып, 1776 жылы Кадис Теңіз академиясына, ал 1778 жылы Феррол Теңіз академиясында бітіріп, теңіз офицері атанды. 1781 жылы Чуррука испан Теңіз флоты офицері ретінде Игнасио Мария де Алава басшылығымен Гибралтарды қоршау кезінде батырлық көрсетіп, қызметі үшін үлкен даңққа ие болды. 1805 жылы, қаза болғанға бірнеше ай қалғанда, Чуррука Жаңа Испанияның теңіз офицері және вице-королі Хуан Руис де Аподаканың қызы Мария Долорес Руис де Аподакаға үйленді.

Трафалгар шайқасы

"Сан-Хуан" эскадрильясы 13 тамызда Феррол портынан жолға шықты. Генерал Гравина Чуррукаға құрметті орын берді, авангардты басқарушы етіп тағайындады. Чуррука өзінің міндетін жоғары деңгейде орындап, Кадиске келген соң, жақында жұмысқа алынған және тәжірибесіз азаматтық экипажын даярлауға күшін екі есе арттырды. Осы кезде ол Мария де лос Долорес Руис де Аподакаға үйленді, ол бригадир дон Висентедің қызы және Венедито герцогының туысы болды. Испания және Франция эскадрильялары Кадис портында біріккеннен кейін, олар Мартисинаға бет алды, онда Дель Диаманте бекінісін басып алып, 16 сауда кемесінен тұратын британдық конвойды ұстады. Осы сәтте біріктірілген флоттың басшысы Вильнёвке Нельсонның Антиль аралдарында екені хабарланды. Вильнёв енді өзінің мақсатына жеткенін түсінді, ол – британдық теңіз күштерін Атлантиканың екінші жағалауына тарту, сондықтан біріктірілген флотты Феррольға қайтаруға шешім қабылдады. Бірақ Финистерре мүйісінде ол адмирал Кальдердің эскадрильясына кездесіп, шайқас болды. Француз эскадрильясының көп бөлігі Феррольге қарай жалғастырды, ал қалған кемелер өздерін-өздері қорғауға қалды. Олардың жеңілісіне біріктірілген эскадрильяның басшысы Вильнёвтің шешімсіздігі мен нашар басшылығы себеп болды, ал Наполеон шайқас туралы есептерді оқығаннан кейін: «Испандықтар арыстандардай шайқасты, ал олардың адмиралы тек қарғыс айтты» деді. Біріктірілген флот шайқастан кейін Феррольге кірді, содан кейін Ла-Коруньяға бет алды. Осы порттан Вильнёв Наполеонның Брестке бару туралы бұйрығына көнбестен, Кадиске бағыт алды. Ол жерге келген соң, Чуррука, Гравина және Алкала Галианоның наразылықтарына және қарама-қарсы пікірлеріне қарамастан, Вильнёв Кадис шығанағын тастап, 21 қазан 1805 жылы Трафальгар мүйісінде Нельсонмен кездесуге бет алды. 20 қазан күні кемеге шығу алдында Чуррука інісіне хат жазды: 21 қазан таңы атып, британдық флот көрінгенде, Чуррука жалауларды мачтаға бекітуге және ол тірі болғанда оларды түсірмеуге бұйрық берді. Чурруканың басшылығымен «Сан-Хуан Непомусено» әскери дәлдік, батылдық және тиімділік көрсетті, бірақ ол HMS Defiance, HMS Tonnant, HMS Bellerophon және HMS Dreadnought сияқты алты ағылшын кемесіне қарсы жалғыз қалды. Дұрыс тиген зеңбірек оғы оның аяғын жыртып алғаннан кейін, Чуррука жауларының құрметіне ие болып қайтыс болды, олар оның кемесін Гибралтарда қонақтарға көрсетіп, кабинасының үстінде оның атын алтын әріптермен жазып, кіретіндерге дон Косме Дамиан де Чуррука и Элорза әлі де бар сияқты, киімдерін шешіп тастауға кеңес берді. Оның офицерлері сөздерін орындап, оның өлімінен кейін ғана жалауды түсірді. Өрт шеңберін бұза алмағандықтан және кемедегі барлық жарақат алғандармен бірге суға батып кетпеу үшін, «Сан-Хуан» 100-ден астам қаза және 150-ден астам жарақатпен кемеде капитуляциялады.

The squadron to which the San Juan was assigned sailed on 13 August from the port of Ferrol. General Gravina had given Churruca a place of honour, the head of the vanguard. Churruca completed his mission with the highest merit and upon his arrival to Cadiz, redoubled his efforts in training his recently recruited and inexperienced civilian crew. It was at this time he married Maria de los Dolores Ruiz de Apodaca, daughter of Brigadier don Vicente, and cousin of the duke of Venadito. With the Spanish and French squadrons reunited in the port of Cadiz, they sailed on a course to Marticina, where they took the fort of Del Diamante and captured a British convoy consisting of 16 merchant ships; in these moments Villeneuve, the chief of the combined fleet, was informed of the presence of Nelson in the Antillas. Villeneuve now decided he had completed his objective, which was to draw British naval forces to the other shore of the Atlantic, so he decided to sail the combined fleet back to Ferrol. However, in the cape of Finisterre, he bumped into the squadron of Admiral Calder, where a battle ensued. The majority of the French squadron continued to Ferrol, while the remaining ships were left to fend for themselves. Their defeat is attributed to the indecision and poor command of the chief of the combined squadron, Villeneuve, by Napoleon, who upon reading reports of the battle said: "The Spanish have behaved like lions, while their admiral only offered curses." The combined fleet entered Ferrol after the battle, proceeding in continuation to La Coruña. From this port, Villeneuve set a course to Cadiz, ignoring Napoleon's order to go to Brest. Once there, despite the protests and opposing opinions of Churruca, Gravina and Alcalá Galiano, Villeneuve abandoned the Bay of Cádiz to reach Nelson at the Cape of Trafalgar on 21 October 1805. Before sailing on 20 October, Churruca wrote to his brother:

21 October dawned, and in sight of the British fleet Churruca ordered the colours to be nailed to the mast, and ordered that they should not be taken down while he still lived. Under the command of Churruca, the San Juan Nepomuceno demonstrated military precision, daring and efficiency, despite finding itself alone against six English ships, including HMS Defiance, HMS Tonnant, HMS Bellerophon and HMS Dreadnought. After being reached by a cannonball which tore his leg, Churruca died with the admiration of his enemies, who displayed his vessel in Gibraltar to visitors with his name written in golden letters above the cabin, and advising those who would enter to remove their covers, as if don Cosme Damián de Churruca y Elorza was still present. His officers kept their word, and only lowered the colours after his death. Unable to break the circle of fire and in order to prevent the vessel sinking with all the wounded trapped below, the San Juan surrendered with over 100 dead and 150 wounded on board.

Мұра

Чуррука қайтыс болғаннан кейін адмирал шеніне көтерілді, ал оның құрметіне оның туысы Чуррука графы атағын алды. Чурруканың басты рөл сомдаған оқиғалар 1872 жылы Бенито Перес Галдоспен «Трафальгар» романында бейнеленді, бұл оның «Ұлттық эпизодтар» (Episodios Nacionales) циклінің бірінші туындысы болды. Оның туған жері Мутрикуда және Ферролда оның есіміне ескерткіштер орнатылды, ал Ферролдағы академия оның қазасын еске сақтау үшін қарапайым монумент орнатты. Сан-Фернандодағы «Ардақты теңізшілер пантеонында» (Panteon de Marinos Ilustres) үшінші орында тасқа мына сөздер жазылған:

Трафальгар шайқасынан кейін кеме Гибралтарға жеткізіліп, британдық флотқа қосылды, бастапқыда , испанша аты қайта жаңартылмағанша. Чурруканың батылдығын құрметтеу үшін оның кабинасына мыс тақташа ілініп, оның есімі жазылды, ал кемеге кіретін әркім батыл қарсыласты құрметтеу үшін бас киімдерін шешіп тастауға міндетті болды. HMS San Juan 1815 жылға дейін Гибралтарда жабдықтау кемесі ретінде қызмет етті, содан кейін бұзылып жіберілді. 1942 жылы түсірілген испандық «Раза» фильмі, сол кездегі мемлекет басшысы Франсиско Франконың өмірбаяндық сценарийіне негізделген, басты кейіпкерлер Чуррука әулетінен тараған адамдарды бейнелейді. 1976 жылы Испания оны құрметтеу үшін Чурруканың суреті салынған 7 песеталық пошта маркасын шығарды.