Кіріспе

Британдық сериялық кісі өлтіруші (1930–2007)

Джон Томас Страфен (27 ақпан 1930 – 19 қараша 2007) – британдық сериялық кісі өлтіруші, Ұлыбритания тарихында ең ұзақ мерзімге түрмеде отырған адам. 1951 жылғы жазда екі қызды өлтіргеннен кейін сотта жауап беруге қабілетсіз деп танылып, Бродмур ауруханасына жіберілді. 1952 жылы Бродмурдан қысқа мерзімге қашып шыққанда, Страфен жақын жердегі елді мекенде бір баланы өлтірді, осы үшін сотталып, өлім жазасына кесілді. Психикалық денсаулығының нашарлығына байланысты өлім жазасы өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырылды. Страфен 55 жыл, 3 ай және 26 күн түрмеде отырғаннан кейін қайтыс болды.

Ерте өмір

Джон Страффен 1930 жылғы 27 ақпанда Гэмпширдегі Бордон лагерінде дүниеге келді, онда оның әкесі, британ әскеріндегі әскери қызметші, орналасқан еді. Ол отбасында үшінші бала болды; 1952 жылы "ақыл-ойы жетілмеген" деп есептелген үлкен әпкесі қайтыс болды. Страффен екі жасқа толғанда, әкесі шетелге тағайындалды және отбасы алты жыл бойы Британдық Үндістанда өмір сүрді. 1938 жылғы наурыз айында Ұлыбританияға оралғаннан кейін, Страффеннің әкесі әскерден босатылды және отбасы Сомерсеттегі Бат қаласына қоныстанды. 1940 жылы Страффен туралы баяндама жасалды, онда оның IQ-сы 58 деп бағаланып, ақыл-жасы алтыға тең деп анықталды. 1940 жылдың маусым айынан бастап жергілікті кеңес Страффенді Уорвикширдегі Самбурн қаласындағы ақыл-жасы нашар балаларға арналған интернат мектебіне, Сент-Джозеф мектебіне жіберді. Екі жыл өткен соң ол Бесфорд-кортқа, жоғары сынып мектебіне ауысты. Страффен өзінше, түзетулерді қиын қабылдайтын бала ретінде танылды. 14 жасында ол екі қазды мойынтұмарлаған деген күдікке ілікті.

Қылмыстық мансап

Штрафен 1946 жылдың наурызында Бат қаласына оралды, онда денсаулық сақтау меңгері оны тексеріп, Ақыл-естілік кемістігі заңы бойынша сертификатталуға әлі де лайықты екенін анықтады. Бірнеше қысқа мерзімді жұмыстан кейін, ол киім фабрикасында станокшы болып жұмыс тапты. 1947 жылдың басында Штрафен адамдар тұрмайтын үйлерге кіріп, кішкентай заттарды ұрлап, жасыра бастады; ол оларды ешқашан үйіне әкелмеді немесе басқаларға бермеді. Штрафеннің достары болмады және ол ешкімнің ынталандыруымен емес, өз еркімен ұрлық жасауды бастады. Хортам – ақыл-естілік кемістігі бар қылмыскерлерді қоғамға қайта бейімдеуге маманданған "ашық" колония еді. Штрафен ұрлық қылмысы бойынша тергелгендіктен, оның сертификатында "зорлық-зомбылыққа бейім емес және қауіпті емес" деп көрсетілген. Ол Хортамда жақсы мінез-құлық танытып, басқа тұтқындардан оқшауланды. Осының нәтижесінде, 1949 жылдың шілдесінде ол Винчестердегі қауіпсіздігі төмен ауылшаруашылық жатақханасына ауыстырылды. Бастапқыда ол жақсы жұмыс істеді, бірақ бір қап жаңғақты ұрлап, 1950 жылдың ақпан айында Хортамға қайта жіберілді. 1950 жылдың тамызында Штрафен Хортам әкімшілігімен қиындыққа тап болды, өйткені ол рұқсатсыз үйіне кетіп, оны қайта ұстауға келген полицияға қарсылық көрсетті.

Психикалық денсаулық

1951 жылы Бристольдегі ауруханада тексерілгенде, электроэнцефалограмма көрсеткендей, оның ми қабығы "кең және ауыр зақымдалған, бұл алты жасқа дейін Индиядағы энцефалиттен туындаған болуы мүмкін". Алайда, Штрафеннің жағдайы жеткілікті жақсарғандықтан, оған ешкімнің қадағалауынсыз үйге уақытша рұқсат берілді. Ол бұл уақытты бақша шаруашылығында жұмыс істеуге пайдаланды, және осы жұмысын жалғастыруға рұқсат алды. Хортем Штрафенді анасының қамқорлығына берді, себебі отбасының үйі бұрынғыдан аз қысыңқы болды. Оның 21 жасқа толуымен, Психикалық кемістіктер туралы заңға сәйкес, Хортем оны қайта бағалауға міндетті болды, нәтижесінде оның куәлігі тағы бес жылға ұзартылды; бірақ отбасы бағалаумен келіспеді және шағымдануға дейін барды. Соның салдарынан, Бат қаласының денсаулық сақтау меңгерушісі 1951 жылдың 10 шілдесінде Штрафенді қайта тексерді және оның ақыл-ой жасы онға жеткенін анықтады; ол Штрафеннің куәлігін жарты жылға ғана жаңаруды және мерзімі біткенде босатуды ұсынды.

Балаларды өлтіру

Летиция Фэрфилдтің айтуынша, "Британияның елеулі сынақтары" сериясының кіріспесінде Стрефен туралы "жанып жатқан жеккөрушілік" және "қатаң реніш" бар және ол 8 жасынан бастап полицияға барлық қиындықтары үшін кінәлады. Оның бағалауы жүргізілген күні ертеңгісін Кристин Батчер есімді жас қыз өлтірілді. Фэрфилд Штрафен бұған байланысты баспасөзде жарияланғанын көріп, жас қыздарды құшақтап, полицияға ең көп қиындық туғызған деген тұжырымға келді деп болжайды. 1951 жылы 15 шілдеде Штрафен кинотеатрға еріп бармады. Оның жолы Бат қаласындағы 1 Камден Крессент арқылы өтеді, онда 5 жасар Бренда Годдард өзінің асырап алған ата-анасымен бірге тұрады. Стрефеннің полицияға берген мәлімдемесінде, ол Бренданың гүл жинап жатқанын көріп, оған жақсырақ орын көрсетуге ұсыныс жасады. Ол Бренданы қоршаудан көтеріп, бір жолға түсірді, содан кейін ол құлап, басын тасқа соғып алды. Ол есінен танып қалған еді, ол оны құшақтады. Штрафен денені жасыруға тырыспады, тек шокқа төзімді фильмді көру үшін кинотеатрға барды, содан кейін ол үйіне оралды. Баф полициясы бұрын Штрафеннің қатыгездігіне күдік келтірмегенмен, оны кісі өлтіруге күдікті деп санады және 3 тамызда полиция оны сұхбаттан өткізді. Осы арада полиция оның жұмыс берушісіне барып, оның қозғалысын тексерді; бұл Штраффеннің 31 шілдеде жұмыстан шығарылуына әкелді. Кейінгі кездегі түрме психиатрымен сұхбаттасқанда, Штрафен өзінің күдікті екенін білетінін және полицияға ренжігісі келгенін, өйткені ол оны көлеңкелеп жүргенін жек көретінін айтты. 8 тамызда Штрафен 9 жасар Сисили Батстонды кездестірген кезде кинотеатрда болды. Ол алдымен Сиселиді басқа кинотеатрға басқа фильм көруге алып барды, содан кейін автобусқа мініп, Баттың шетіндегі "Тампс" деп аталатын шалғайға барды. Сол жерде ол қызды құшақтап өлтірді. Қылмыстың мән-жайы Штраффенді қызбен көрген көптеген куәгерлерді қалдырды. Автобус кондукторы оны бұрынғы әріптесі ретінде таныды, далада кездескен ерлі-зайыптылар оны өте мұқият бақылады, ал полиция қызметкерінің әйелі екеуін бірге көрді. Ол күйеуіне айтып берді; келесі күні таңертең дабыл қаққанда, ол полицияға екеуін көрген жерге жол сілтеп, Сиселидің денесі табылды. Оның бұл сипаттамасы Штраффенді күдікті ретінде бірден анықтауға жеткілікті болды.

Тұтқындалу және сотталу

Осыған байланысты полиция Страффеннің үйіне барып, оны 9 тамызда таңертең Сиселиді өлтіргені үшін тұтқындады. Страффен Сиселиді өлтіргенін мойындап, сондай-ақ Бренданы өлтіргенін де мойындады: "Басқа қызға да осылай істедім". Ол кісі өлтіргені үшін айыпталып, қамауға алынды. 31 тамызда Бат магистраттық сотында екі күндік тыңдаудан кейін Бренданы өлтіргені үшін Страффеннің ісі сотқа тағайындалды. Таунтон Ассайз сотында 1951 жылы 17 қазанда Страффен кісі өлтіргені үшін сотқа тартылды. Алайда, куә ретінде тек Хорфилд түрмесінің медициналық қызметкері Питер Паркс тыңдалды, ол Страффеннің медициналық тарихы туралы куәлік берді және Страффеннің сотталуға жарамсыз екенін мәлімдеді. Оливер: "Біздің елде ақыл-есі дұрыс емес адамдарды соттамаймыз. Оны нәресте сияқты соттауға тырысумен тең. Егер адам не болып жатқанын түсінбесе, оны соттауға болмайды", - деді. Қазылар алқасы Страффеннің ақыл-есі дұрыс емес және сотталуға жарамсыз деген үкім шығарды. Страффен Беркширдегі Бродмур ауруханасына ауыстырылды. Бродмур бастапқыда қылмыстық ақылдан айырылғандарға арналған психиатриялық емхана ретінде танымал болған, бірақ 1948 жылғы Қылмыстық әділет заңы бойынша жауапкершілік Денсаулық сақтау министрлігіне берілді және оған жіберілгендер пациенттер деп аталды. Бродмур ауруханасында Страффенге тазалаушы болып жұмыс істеу ұсынылды.

Бродмурдан қашу және Линда Бойерді өлтіру

1952 жылғы 29 сәуірде Штрафен жұмыс істеу кезінде сарайдың шатырына көтеріліп, Бродмурдың 3 метрлік қабырғасынан асып өтті. Ол жұмыс киімінің астында азаматтық киім киіп жүрді. Бірнеше сағаттан кейін ол Фарли-Хиллде велосипедімен келе жатқан бес жасар Линда Бойерді өлтірді. Ол көп ұзамай ұсталды. Бойердің денесі келесі күні таңертең табылды. Полиция Страффенді ауруханаға хабар жеткенге дейін, ол бостандықта қылмыс жасады ма деп сұрады; ол: "Мен оны өлтірмедім" және (полиция велосипед туралы ештеңе айтпастан бұрын) "Мен велосипедтегі кішкентай қызды өлтірмедім" деп жауап берді. Ол Линданы өлтіргені үшін айыпталып, Бродмур оны ұстай алмағандықтан сотталуын күтіп, Брикстон түрмесіне жіберілді. Оқиғаның салдарынан 1952 жылы Бродмурдың айналасына ескерту дабылы орнатылды; олар 2010 жылға дейін қолданыста болды. 21 шілдеде Штрафеннің кісі өлтіруі бойынша сот ашылғанда, ол өзін кінәлі емес деп жариялады, ал қорғау оның ақыл-есінің жағдайы мәселесін қазылар алқасы шешетін мәселе ретінде қалдырды. Прокуратураның (генералды солист Сэр Реджинальд Мэннингэм Буллер басқарған) өтініші бойынша судья Баттегі бұрынғы кісі өлтірулер туралы куәліктерді қабылдауға болатынына шешім берді. Сол күні кешке қазылар алқасының бір мүшесі клубқа барып, прокурорлық куәгерлердің бірі Бойерді өлтіргенін мәлімдеді. Келесі күні таңертең судья қазылар алқасының құрамын өзгертіп, сотты жаңа қазылар алқасымен қайта бастады. Судья бұрыс қазыны сот барысында сотқа шақырып, "азаматтық міндеттерін тиісінше орындамағаны үшін" кешірім сұрады. Штрафеннің қорғаушылары оның психикалық жағдайы туралы куәлік беру үшін бірнеше адамды шақырды. Содан кейін прокуратура түрмедегі дәрігерлер мен психиатрларды жауап беру үшін шақырды. Психикалық кемістіктер бойынша маман болған д-р Томас Мунро Штрафенді көргенін, ол кісі өлтіру заңды бұзу болғандықтан және "бұл қағидалардың бірі" болғандықтан дұрыс емес деп айтқандығын айтты. Мунро Страффеннен басқа қағидаларды атауын сұрағанда, ол тек төртеуін ғана есіне түсірді. Бір сағаттан кейін қазылар алқасы Штрафенді кінәлі деп таныды, бұл оның ақыл-есі дұрыс екенін білдірді. Кассельс мырза оны өлім жазасына кесті. Штрафен Баттағы кісі өлтіру туралы куәліктердің қате қабылданғанын және Линданың өлтірілгеннен кейінгі таңертеңгі мәлімдемелерінің қате қабылданғанын, өйткені оған ескерту жасалмас бұрын жасалғандарын айтты. Апелляцияның екі негізін де қабылдамады, және Штрафенге Лордтар палатасына шағымдануға рұқсат берілмеді. Өлім жазасын орындау күні 4 қыркүйекке белгіленді. Алайда 29 тамызда Ішкі істер министрі Дэвид Максвелл Файф королеваға Штрафенді кешіруді ұсынғаны туралы хабарланды.

Жазасын өтеу және түрмеге қамау

Штрафенге кешірім берілгеннен кейін ол Уандсворт түрмесіне ауыстырылды. 1952 жылдың қарашасында Ішкі істер министрлігі оның Рэмптон психиатриялық емханасына ауыстырылатыны туралы қауесетті жоққа шығарды. 1956 жылы Уандсворт түрмесінің қонақтары Штраффенді алаңдату үшін өздерімен бірге алып кетуге ниеттенген қашу әрекеті анықталғаннан кейін, Штрафен Хорфилдке көшірілді. Бұл жаңалық Бристольде үлкен алаңдаушылық тудырды, және жергілікті кеңесші ұйымдастырған, оны түрмеден шығаруды талап ететін петицияға бірнеше апта ішінде 12 000 адам қол қойды. Хорфилдте болған кезде, бұрынғы саясаткер Питер Бейкер, қысқа мерзімге оның тұтқыны болған, Штраффенді әрқашан жаттығу кезінде көзге түсетінін, өйткені ол басқалардан әлдеқайда биік болып, арнайы күзетілген тұтқынға тән киім киіп жүретінін айтты. Бейкер «ұзын, әлсіз, қайғылы кейіп» «өлі жатқан көбелекке немесе клеткадағы жануарға ұқсайды» деп ойлады және Штрафеннің босатылу күні тағайындалған болуы мүмкін деген үмітпен әр ай сайын түрме бастығына өтініш білдіргені туралы хабарлады. 1958 жылдың тамызында Штрафен Кардиффтегі HM түрмесіне көшірілді, себебі Хорфилдтегі тәртіп либералдырақ болды. Алайда, ол 1960 жылдың маусым айында қайтадан ауыстырылды. Паркхерст түрмесінде 28 камерадан тұратын жаңа, жоғары қауіпсіздік бөлімі 1966 жылдың басында ашылуға дайын болды. Ішкі істер министрлігі Штрафеннің 1966 жылдың 31 қаңтарында құпия түрде сол жерге ауыстырылғаны туралы қауесеттерді жоққа шығармады. 1968 жылдың мамырында Штрафен Дурхам түрмесіне көшірілді. Жоғары қауіпсіздікпен қамтамасыз етілген E қанатына орналастырылған, ол тағы бір бала өлтіруші Иан Брейдиге қосылды (кейіннен ол Ұлыбританиядағы ең ұзақ мерзімге сотталған тұтқын ретінде Штраффеннің орнын басатын болды). Қылмыс туралы жазатын Джонатан Гудман «Ақыл-есі дұрыс емес [Штрафен] түрмеде оның қауіпсіздігіне кепілдік беретін психиатриялық емхана болмағандықтан ғана отыр» деп жазды. Көп жылдар өткен соң, түрме қызметкерінің бірі Штраффенді «бірнеше минут сайын қоршауды айналып, соғып тұрғанын» есіне алды, ал бір әріптесі оны жабық және жаулы деп сипаттады: «Егер бір нәрсе сұрамаса, ешқашан сөйлемейді. Әрқашан жалғыз».

Үкімнің шарттары

Штрафен түрмеде болған уақытының көп бөлігінде Ішкі істер министрі өмір бойы бас бостандығынан айырылған кез келген тұтқынның босатылуына келісуі керек болды; кеңседе отырған ешкім Штрафенді босатуға құштар болған жоқ. 1994 жылы Майкл Ховард өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасын өтеп жүрген шамамен жиырма тұтқынның тізімін жасауды шешті, және Страфеннің аты сол тізімде бар екені айтылды. Бұл тізімді 1997 жылдың желтоқсан айында News of the World басылымы жариялады, бұл хабар Страфен өмірінің соңына дейін түрмеде қалатынын растады. 2001 жылы, Страфеннің тұтқындалуының елу жылдығы жақындағанда, оның адвокаттары оның ісін қайта қарауды талап етті, себебі ол сотқа қабілетсіз болған. Бұрын құпия сақталған құжаттарды зерттеген журналист-тергеуші Боб Воффинден, дәрігерлердің көпшілігі Страфеннің психикалық ауруға шалдыққандығын анықтағаннан кейін оған кешірім берілгенін анықтады. Воффинден сондай-ақ Страфеннің Линданы өлтіргеніне күмәнданды, өйткені оның денесіндегі жарақаттарды тигізуге қабілетті тырнақтары болмады, сондай-ақ кейбір жергілікті куәгерлер оның қайта ұсталғаннан кейін қылмыс уақытын көрсетті. Дегенмен, Страфеннің Қылмыстық істерді қарау комиссиясына берген өтініші 2002 жылдың желтоқсан айында қабылданбады. 2002 жылдың мамыр айында Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот өмір бойы бас бостандығынан айырылған бір тұтқынның ісін қарады, ол Ішкі істер министрінің Пароль тақтасы босатуға ұсынғаннан кейін оны босатудан бас тарту құқығын күдік тудырды. Сот саясаткерлердің өмір бойы бас бостандығынан айыру жазасына араласпауы керек деп шешті, демек, қолданыстағы тәжірибе заңсыз екенін мәлімдеді. Бұл 2000 жылдан бері Лонг-Лартин түрмесінде отырған Страфен үшін босату мүмкіндігін ашатыны бірден байқалды.

Өлім

Джон Страфен 2007 жылғы 19 қарашада 77 жасында Дарем графтығындағы HM Frankland түрмесінде қайтыс болды. Ол 55 жыл, 3 ай және 26 күн, немесе барлығы 20 206 күн түрмеде отырған.